I PKN 709/00

Wyrok z dnia 12 grudnia 2001 r. I PKN 709/00 Wypowiedzenie warunków pracy i płacy pracownikowi będącemu człon- kiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w okresie trwania kadencji oraz w okresie roku po jej upływie nie wymaga zgody zarządu tej organizacji, gdy jego przyczyną jest niemożność dalszego zatrudniania na dotychczaso- wym stanowisku pracy, spowodowana zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych za- sadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Jednostronna zmiana warunków pracy lub płacy na niekorzyść takiego pra- cownika, spowodowana innymi przyczynami, wymaga zgody zarządu zakłado- wej organizacji związkowej (art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ- kach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2001 r. sprawy z powódz- twa Czesława G. przeciwko Zakładom Mięsnym „J.” SA w J. o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 17 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jarosławiu wyrokiem z dnia 10 stycznia 2000 r. oddalił powództwo Czesława G. przeciwko Zakładom Mięsnym „J.” SA w J. o uzna- nie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Ustalił, że powód pod- jął pracę w pozwanych Zakładach w dniu 26 października 1984 r. na stanowisku wę- 2 dliniarza, po czym pracował na różnych stanowiskach, w tym na stanowisku ubojow- ca (od 1 grudnia 1995 r. do 14 kwietnia 1996 r.), a od 1 lutego 1998 r. pełnił funkcję brygadzisty w wydziale produkcji wędlin. Od 1 kwietnia 1999 r. powód został wybrany na członka komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. W dniu 14 października 1999 r. pracodawca poinformował komisję zakładową o zamiarze zmiany powodowi umowy o pracę w części dotyczącej stanowiska, bez zmiany dotychczasowego wynagrodze- nia. Jako przyczynę podał potrzeby wynikające ze zwiększenia zatrudnienia w wy- dziale produkcji rzeźnianej. Zaproponowanym stanowiskiem było stanowisko jelicia- rza-ubojowca. Komisja zakładowa nie wyraziła zgody na dokonanie wypowiedzenia zmieniającego. Pismem z dnia 19 listopada 1999 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi warunki pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, a jako przyczynę podała potrzeby pracodawcy spowodowane „koniecznością efektyw- nego wykorzystania zatrudnienia, polegającego na uzupełnianiu etatów pomiędzy wydziałami w zależności od przyjętych zadań produkcyjnych, a tym samym ilości pracy na poszczególnych wydziałach”. Powód jest z wykształcenia technikiem rolni- kiem, zaś na dotychczasowym jego stanowisku peklowacza powinien być zatrudnio- ny pracownik mający wykształcenie technika technologa przemysłu mięsnego. Od 15 stycznia 2000 r. pozwane Zakłady wchodzą na rynek Agencji Rolnej, w związku z czym jest konieczne zwiększenie zatrudnienia w produkcji rzeźnianej. Powód jest najsłabszym pracownikiem spośród grupy peklowaczy i dlatego został wytypowany do przeniesienia na stanowisko jeliciarza-ubojowca. Wydział ubojowni został wypo- sażony w najnowocześniejszą linię produkcyjną. Planowany jest ubój 1000 sztuk dziennie. W ocenie Sądu Rejonowego nie było przeszkód do wypowiedzenia powo- dowi stanowiska pracy. Stosownie bowiem do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), jeżeli z przyczyn ekonomicznych nie jest możliwe dalsze za- trudnianie na stanowiskach pracy pracowników będących członkami zarządu zakła- dowej organizacji związkowej, zakład pracy może wypowiedzieć im dotychczasowe warunki pracy i płacy. Z tego względu pracodawca, wypowiadając powodowi stano- wisko pracy, nie naruszył przepisu art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu uwzględ- nił apelację powoda, w której powód zarzucił brak podstaw do zastosowania art. 6 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. z tego względu, że istnieje możliwość jego dalszego zatrudniania na stanowisku peklowacza, ponieważ istnieje 9 takich stano- wisk, a skoro tak - to powód podlegał ochronie przed zmianą warunków pracy, prze- widzianej w ustawie o związkach zawodowych. Poza tym zaproponowane stanowi- sko ubojowca różni się znacznie od dotychczasowego stanowiska peklowacza wa- runkami wykonywania pracy. Sąd Okręgowy uznał, że apelacja powoda jest zasadna, gdyż w świetle usta- leń dokonanych przez Sąd Rejonowy stanowisko pracy zaproponowane powodowi różniło się na niekorzyść od dotychczasowego („nie jest to praca rodzajowo zbliżo- na”), zatem bez zgody zakładowej organizacji związkowej wypowiedzenie zmieniają- ce było niedopuszczalne. Na wypowiedzenie warunków pracy nie wyraził również zgody sam powód. Gdy chodzi o art. 6 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach roz- wiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, to przepis ten odnosi się do sytuacji, w której nie jest możliwe zatrudnianie pracownika na dotych- czasowym stanowisku, np. ze względu na likwidację stanowiska lub ze względu na wymagania specjalne lub umiejętności, których pracownik w stosownym czasie nie uzyskał. Tymczasem z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że stanowisko powo- da nie uległo likwidacji. Na wydziale produkcji wędzonek jest bowiem zatrudnionych dziewięciu peklowaczy, zaś stanowisko to należało uznać za odpowiednie dla powo- da, skoro sam pracodawca zaproponował mu je w kwietniu 1999 r., uznając tym sa- mym, że powód ma wystarczające kwalifikacje do jego zajmowania. Nie wykazał przy tym, że pracę peklowaczy mogą wykonywać jedynie osoby ze specjalnym wykształ- ceniem, a w rzeczywistości wykonują ją pracownicy z wykształceniem zawodowym. Z tych względów Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 marca 2000 r. zmienił wyrok sądu Rejonowego w Jarosławiu z dnia 10 stycznia 2000 r. w ten sposób, że przywrócił powoda do pracy w pozwanych Zakładach na poprzednich warunkach pracy i płacy. W kasacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepi- sów art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych i art. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie wskazując jed- nak jakichkolwiek przepisów proceduralnych, które zostały naruszone. Wniosła o 4 zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie także wyroku Sądu Rejonowego i umorzenie postępowania. Wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony pozwanej, przepis art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo- wych nie pozwala pracodawcy dokonać wypowiedzenia zmieniającego w stosunku do pracownika będącego członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej lub komisji rewizyjnej na jego niekorzyść, natomiast każde inne wypowiedzenie zmie- niające jest dopuszczalne. Gdy chodzi o powoda, to czynność pracodawcy nie naru- szała jego wynagrodzenia, lecz dotyczyła zmiany stanowiska „na rodzajowo zbli- żone”. Odmienne ustalenia Sądu Okręgowego pozostają w sprzeczności z dowodami zebranymi w sprawie. Naruszenie zaś art. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. pole- gało na jego niezastosowaniu w istniejących okolicznościach faktycznych sprawy, to znaczy mimo udowodnionej zeznaniami świadków „niemożliwości zatrudniania po- woda na dotychczasowym stanowisku pracy ze względu na zmianę okoliczności go- spodarczych”. Sąd Okręgowy dokonał jednak odmiennych ustaleń niż Sąd Rejono- wy, chociaż nie przeprowadził postępowania dowodowego. Powyższe okoliczności uzasadniają więc wnioski kasacji dotyczące sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Najwyższy, zaś wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i umorzenie postępowania został podyktowany tym, że powód podjął pracę na nowym stanowisku i wykonuje ją bez zastrzeżeń, co oznacza, że „sprawa ma raczej prestiżowe znacze- nie dla reprezentującego go związku zawodowego niż dla powoda”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut kasacji dotyczący naruszenia prawa materialnego jest nietrafny, nato- miast zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł być w ogóle skontrolowa- ny przez Sąd Najwyższy, ponieważ strona pozwana nie przytoczyła jakichkolwiek przepisów proceduralnych, które pozwoliłyby rozważyć i ocenić zasadność jej twier- dzenia o sprzeczności ustaleń Sądu Okręgowego z zebranym materiałem dowodo- wym oraz o dokonaniu przez ten Sąd ustaleń faktycznych całkowicie odmiennych od ustaleń Sądu Rejonowego mimo nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego. Z art. 39311 KPC wynika, że Sąd Najwyższy jest przy rozpoznawaniu kasacji związany wskazanymi jej podstawami, natomiast podstawy kasacji wymienia art. 5 3931 KPC, stanowiąc, że jest to naruszenie prawa materialnego polegające na jego błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, jak również naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei art. 3933 KPC przewiduje obowiązek przytoczenia przez stronę wnoszącą kasację zarówno pod- staw kasacji, czyli przepisów prawa materialnego lub (i) procesowego, jak też uza- sadnienia tych podstaw. W przeciwnym razie kasacja jako środek zaskarżenia nie spełnia swoich ustawowych wymagań, co - poza możliwością jej oddalenia - upraw- nia w pewnych okolicznościach, uzależnionych od stopnia wadliwości kasacji, do jej odrzucenia. W przedmiotowej sprawie strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego, podając przepisy, które - jej zdaniem - nie powinny znaleźć zastoso- wania (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych) oraz te, które Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). Stworzyło to możliwość rozpoznania kasacji opartej na wymienionej podstawie. Niewskazanie natomiast przepisów postępowania, w świetle których należałoby oceniać zarzut do- konania ustaleń sprzecznych - zdaniem skarżącego - z materiałem dowodowym sprawy, a równocześnie odmiennych od ustaleń Sądu Rejonowego, bez przeprowa- dzenia nowych dowodów i bez ponowienia dowodów dotychczasowych, wywołało ten skutek, że Sąd Najwyższy stał się związany ustalonym przez Sąd Okręgowy stanem faktycznym (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 22/97, OSNAPiUS 1997 r. z. 21, poz. 418 oraz z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 r. z. 22, poz. 436). Powyższe stwierdzenie ograniczyło zatem roz- poznanie kasacji wyłącznie do zarzutu naruszenia prawa materialnego. W myśl art. 42 § 1 KP, przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Re- gulacja ta oznacza, że skuteczność wypowiedzenia tych warunków zależy od zasad- ności przyczyny mającej uzasadniać to wypowiedzenie oraz od zachowania przez pracodawcę pewnych form i reguł postępowania określonych w przepisach Kodeksu pracy i w przepisach szczególnych. Stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawo- dowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani roz- wiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewi- zyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Według zaś art. 32 ust. 2 tej ustawy, pracodawca nie 6 może także bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej zmienić jedno- stronnie na niekorzyść pracownika, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy, warun- ków pracy lub płacy, chyba że dopuszczają to odrębne przepisy. Przedstawione unormowanie w związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy wymaga więc roz- ważenia dwóch kwestii: czy wypowiedzenie powodowi stanowiska peklowacza i za- proponowanie stanowiska jeliciarza-ubojowca było zmianą dla niego niekorzystną, a jeżeli tak, to czy istniały warunki do dokonania wypowiedzenia zmieniającego, do- puszczone przepisami odrębnymi. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych kwestii należy podkreślić, że we- dług ustaleń Sądu Okręgowego, które są wiążące z podanych wcześniej przyczyn, stanowisko pracy zaproponowane powodowi różni się znacznie i na niekorzyść od stanowiska dotychczasowego. Praca na zaproponowanym stanowisku nie jest bo- wiem rodzajowo zbliżona, a warunki jej wykonywania są znacznie gorsze. O ile bo- wiem na stanowisku peklowacza pracownik ma do czynienia z produktem gotowym, przeznaczonym do wędzenia, o tyle na stanowisku jeliciarza-ubojowca zajmuje się mechanicznym czyszczeniem jelit, a pracę tę wykonuje w hałasie, stojąc w wodzie w obuwiu gumowym, w pomieszczeniu przesyconym charakterystycznymi woniami. Nie ulega więc wątpliwości, że zmiana stanowiska pracy była dla powoda oczywiście nie- korzystna oraz że na jej dokonanie pracodawca potrzebował zgody zarządu zakła- dowej organizacji związkowej, której nie uzyskał. Konsekwencją wypowiedzenia po- wodowi warunków pracy z naruszeniem art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo- wych było więc - stosownie do art. 45 § 1 KP w związku z art. 42 § 1 KP - roszczenie o uznanie przez sąd pracy bezskuteczności tego wypowiedzenia, a wobec upływu okresu wypowiedzenia - roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warun- kach. Wbrew poglądowi strony pozwanej wyrażonemu w kasacji, strona pozwana nie mogła uzasadniać dopuszczalności wypowiedzenia zmieniającego uregulowa- niem przewidzianym w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Przepis ten jest częścią ustawy nor- mującej szczególne zasady rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy- czyn dotyczących zakładu pracy, tryb postępowania obowiązujący pracodawców oraz roszczenia pracowników. Podstawowe znaczenie dla rozumienia poszczegól- nych instytucji i rozwiązań prawnych przewidzianych w ustawie ma przy tym jej art. 1 7 ust. 1, który stanowi, że przepisy ustawy stosuje się do zakładów pracy, w których następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, w tym także, gdy zmiany te następują w celu poprawy warunków pracy lub warunków środowiska na- turalnego, jeżeli powodują konieczność zwalniania w czasie podanym w ustawie określonej liczbowo grupy pracowników, jak również wtedy, gdy z przyczyn wymie- nionych w art. 1 ust. 1 ustawy pracodawca podejmuje indywidualne decyzje o zwal- nianiu pracowników (art. 10 ust. 1 ustawy). Jak z przytoczonej treści wynika, warun- kiem zastosowania rozwiązań przyjętych w ustawie, a w rozpoznawanej sprawie wa- runkiem zastosowania jej art. 6 ust. 1, byłoby zmniejszenie zatrudnienia będące skutkiem zmian organizacyjnych, produkcyjnych bądź technologicznych albo zmniej- szenie zatrudnienia pozostające w związku z takimi zmianami. Tymczasem ani z pi- sma strony pozwanej z dnia 19 listopada 1999 r. o wypowiedzeniu powodowi warun- ków pracy („rodzaju umówionej pracy”), ani z ustaleń dokonanych w sprawie nie wy- nika, że u podstaw „efektywnego wykorzystania zatrudnienia” (jak informuje wskaza- ne pismo), polegającego na przemieszczaniu pracowników między wydziałami, zna- lazło się zmniejszenie zatrudnienia. Oznacza to, że wypowiedzenie zmieniające na- leżało rozpatrywać tylko w płaszczyźnie art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo- wych, a w tej kwestii Sąd Okręgowy nie popełnił błędu, uznając, że wypowiedzenie powodowi stanowiska pracy - na jego niekorzyść i bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej - naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę i tym samym stwarzało po jego stronie roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzed- nich warunkach, stosownie do art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 KP. Za oczywiście nietrafny należało natomiast uznać pogląd Sądu Okręgowego, w myśl którego przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. odnosi się także do sytuacji, w których „z jakichkolwiek powodów dalsze zatrudnienie członka zarządu zakładowej organizacji związkowej na dotychczasowym stanowisku pracy nie będzie możliwe”. Wadliwość powyższego poglądu wynika z oderwania powyższej tezy od normy art. 1 ust. 1 ustawy, która nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że przepisy ustawy stosuje się tylko do tych zakładów pracy, w których następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn określonych w ustawie. Nietrafność powyższe- go poglądu pozostała jednak bez wpływu na ocenę zaskarżonego wyroku, gdyż skoro wypowiedzenie powodowi warunków pracy nie miało związku ze zmniejsze- 8 niem zatrudnienia, to tym samym art. 6 ust. 1 ustawy nie miał zastosowania w spra- wie. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako bezzasadną na podsta- wie art. 39312 KPC. ========================================