I PKN 475/00

Uzasadnienie naruszenia prawa materialnego obejmuje prawie wyłącznie ar- gumenty odnoszące się do stanu faktycznego. Skarżąca prezentuje przy tym w uza- sadnieniu odmienną wersję wydarzeń od ustalonej przez Sąd Okręgowy, która sta- nowiła podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. W istocie skarżąca uzasadnia zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w ten sposób, że jej zdaniem rze- czywisty przebieg wydarzeń był inny od ustalonego (wadliwie) przez Sąd. Oznacza to, że sposób uzasadnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego jest nieade- kwatny do ich istoty. Nie można kwestionować ustaleń faktycznych, jeżeli jednocze- śnie nie kieruje się pod adresem zaskarżonego wyroku zarzutów naruszenia przepi- sów postępowania. Z ustaleń Sądu Rejonowego - podzielonych w tej części przez Sąd Okręgowy - wynika, że powódka zwróciła się do pozwanego pracodawcy pismem z 23 sierpnia 1999 r. o zwolnienie jej z pracy za porozumieniem stron z dniem 24 sierpnia 1999 r. Prezes zarządu pozwanej Spółki wyraził zgodę na rozwiązanie umowy w tym trybie - na mocy porozumienia stron - ale nie z datą 24 sierpnia, lecz z datą 31 sierpnia 1999 r. Oznacza to, że między stronami w dniu 24 sierpnia 1999 r. nie doszło do ostatecz- nego porozumienia w kwestii rozwiązania umowy o pracę, albowiem w odpowiedzi na ofertę powódki (z 23 sierpnia 1999 r.) prezes zarządu pozwanej Spółki złożył w imieniu pracodawcy nową ofertę (z 24 sierpnia 1999 r.). Nie ma zatem racji skarżąca w kasacji, że już 24 sierpnia 1999 r. doszło między stronami do uzgodnienia wszel- kich warunków rozwiązania stosunku pracy. Oferta powódki z 23 sierpnia 1999 r. nie została przyjęta, a zatem argumentacja kasacji odnosząca się w dużej części do wią- 6 żącego strony porozumienia z 24 sierpnia 1999 r. i braku podstaw prawnych do póź- niejszej zmiany owego porozumienia nie ma oparcia w ustalonym stanie faktycznym. Dopiero w piśmie z 25 sierpnia 1999 r. powódka przyjęła ofertę prezesa zarządu po- zwanej Spółki co do rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron z dniem 31 sierpnia 1999 r., a zatem dopiero z tą chwilą doszło do wiążącego porozumienia. W piśmie tym jest mowa również o ustnych uzgodnieniach stron co do tego, że rozwią- zanie stosunku pracy nastąpi z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przy czym w związku z sytuacją ekonomiczno-finansową Spółki powódka postanowiła „darować Spółce na jej bieżące potrzeby“ należną jej trzymiesięczną odprawę w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W piśmie z 31 sierpnia 1999 r. powódka odwołała swoje oświadczenie woli z 25 sierpnia 1999 r. jako złożone pod wpływem groźby, ale z treści jej pisma wynika, że odwołanie to do- tyczy jedynie rezygnacji z odprawy pieniężnej (ponieważ powódka wyraźnie domaga się wypłacenia jej tej odprawy), nie zaś trybu rozwiązania umowy o pracę. Sąd Okrę- gowy ostatecznie ustalił, że strony uzgodniły - w wyniku ustnego oświadczenia pre- zesa zarządu z 24 sierpnia 1999 r., zrelacjonowanego przez powódkę, oraz jej pi- semnego oświadczenia z 25 sierpnia 1999 r. - że rozwiązanie umowy o pracę nastą- pi w trybie porozumienia stron z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a pismo praco- dawcy z 31 sierpnia 1999 r. stanowiło jedynie potwierdzenie uzgodnionych wcześniej warunków rozwiązania stosunku pracy - co do sposobu, daty (terminu) i przyczyn. Z tego względu brak jest podstaw do traktowania pisma z 31 sierpnia 1999 r. - jak to czyni skarżąca w kasacji - jako nowej oferty w myśl przepisu art. 66 § 1 KC co do zmiany treści porozumienia dotyczącego sposobu rozwiązania umowy o pracę. Istotne rozbieżności między stanem faktycznym ustalonym przez Sąd Okrę- gowy a relacją dotyczącą wydarzeń przedstawioną przez skarżącą w kasacji, czynią kasację nieuzasadnioną. O bezzasadności kasacji przesądziły także inne względy. Uzgodnieniom stron - rokowaniom (art. 72 KC), złożeniu i przyjęciu oferty (art. 66 § 1 KP) oraz ostatecz- nemu zawarciu porozumienia przez złożenie w dowolny sposób zgodnych oświad- czeń stron (art. 60 KC) mogło podlegać jedynie samo rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron na podstawie art. 30 § 1 pkt 1 KP, nie mogło być natomiast objęte owym porozumieniem istnienie przyczyn dotyczących zakładu pracy, o jakich mowa w art. 1 ust. 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 1 i art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Przyczyny te istnieją bowiem obiektywnie i wywołują skutki prawne - na 7 przykład te uregulowane w ustawie z 28 grudnia 1989 r. - niezależnie od woli i zamiaru stron czynności prawnej. Oznacza to, że przyczyny te nie mogą być objęte oświadczeniem woli stron, bo są elementem obiektywnie istniejącej rzeczywistości, nie podlegającej kształtowaniu wolą stron. Wskazanie przez strony przyczyny roz- wiązania umowy o pracę na mocy ich porozumienia nie stanowi elementu oświad- czenia woli, którego treścią jest jedynie wywołanie skutku prawnego w postaci usta- nia stosunku pracy (por. podobny pogląd w odniesieniu do przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2000 r., I PKN 99/00, dotychczas nie publikowanym). Sądy obu instancji nie zajmowały się ustalaniem rzeczywistego istnienia przy- czyn rozwiązania stosunku pracy wskazanych w piśmie pracodawcy z 31 sierpnia 1999 r. oraz w wydanym powódce tego dnia (pierwszym) świadectwie pracy, a uję- tych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., w szczególności nie ustalały w ogóle faktycznego istnienia przyczyn ekonomicznych. Sprawę istnienia owych przyczyn potraktowały czysto formalnie, uznając, że skoro pracodawca w taki wła- śnie sposób uzasadnił rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, to znaczy, że przyczyny te musiały istnieć. Kasacja nie zawiera jednak zarzutów na- ruszenia przepisów postępowania, w ramach których skarżąca mogłaby skutecznie kwestionować ustalenie dotyczące tego, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Z tego względu podniesiony w uza- sadnieniu kasacji argument, iż „z zebranego materiału dowodowego niezbicie wyni- ka, że te ostatnie przyczyny w ogóle nie istniały oraz że jedyną przyczyną był ustalo- ny i przyznany zawiniony przez powódkę niedobór kasowy“, jest pozbawiony donio- słości prawnej. Kwestia istnienia przyczyn ekonomicznych rozwiązania stosunku pracy z powódką podlegała oczywiście badaniu w procesie, strona pozwana mogła kwestionować istnienie tych przyczyn, Sąd powinien był ustalić, czy przyczyny te faktycznie istniały. Była to jednak sfera ustaleń faktycznych, a te nie zostały skutecz- nie zakwestionowane w kasacji wobec braku postawienia w niej zarzutów naruszenia prawa procesowego. Kasacja nie zawiera również zarzutów naruszenia przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r., w szczególności mających w rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 11 oraz art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy, a zatem również z tej przyczyny nie jest możliwe w postępowaniu kasacyjnym rozważanie, jaka była rzeczywista przyczyna rozwiązania z powódką stosunku pracy, zwłaszcza przyjęcie, że nie była to przyczyna dotycząca pracodawcy. 8 Odwołanie (anulowanie) oświadczenia woli złożonego w piśmie dyrektora Władysława R. do powódki jest niemożliwe do uwzględnienia na etapie postępowa- nia kasacyjnego. Ani przed Sądem Rejonowym , ani w apelacji, ani przed Sądem Okręgowym, ani w kasacji strona pozwana nie powołuje się na to, że złożyła oświad- czenie woli pod wpływem błędu (art. 84 KC) i w związku z tym istnieją podstawy do uchylenia się przez nią od skutków prawnych owego oświadczenia. W związku z tym kwestia anulowania treści pisma z 31 sierpnia 1999 r. nie może być badana i rozwa- żana w kategoriach wad oświadczeń woli. Z tego wynika, że oświadczenie woli strony pozwanej z 31 sierpnia 1999 r. jest wiążące, a wskazana w tym piśmie przy- czyna rozwiązania stosunku pracy - nie mieszcząc się w kategoriach treści oświad- czenia woli - nie mogłaby nawet podlegać kwestionowaniu w trybie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli. Gdyby traktować wskazanie w piśmie strony pozwanej oraz w świadectwie pracy, doręczonych powódce 31 sierpnia 1999 r., przyczyny ekonomicznej rozwiązania stosunku pracy jako „pomyłki“ sekretariatu, wówczas kwestia rzeczywistego zamiaru i woli stron co do wywołania określonych skutków prawnych oraz celu czynności prawnej mogłaby być rozważana w aspekcie wykładni oświadczeń woli stron, jednak w kasacji nie podnosi się zarzutu naruszenia art. 65 KC. Ostatecznie istotne znaczenie miały uzgodnienia stron z 24 sierpnia 1999 r. (ustne oświadczenie prezesa zarządu pozwanej) oraz z 25 sierpnia 1999 r. (pisemne oświadczenie powódki), potwierdzone w piśmie strony pozwanej z 31 sierpnia 1999 r., podpisanym przez dyrektora Władysława R., skierowanym do powódki, które to uzgodnienia powódka przyjęła i na które - przez swoje zachowanie ujawniające w wystarczający sposób jej wolę (art. 60 KC) - wyraziła zgodę. W piśmie z 31 sierpnia 1999 r. pozwany pracodawca oświadczał, że z dniem tym następuje rozwiązanie umowy o pracę na zasadzie porozumienia stron z przyczyn dotyczących zakładu pracy - art. 30 § 1 pkt 1 KP w związku z art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Do- datkowo przyczyna rozwiązania umowy o pracę została potwierdzona przez pozwa- nego pracodawcę w świadectwie pracy wydanym powódce 31 sierpnia 1999 r., w którym stwierdzono, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy miał podstawy faktyczne i prawne do przyjęcia, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z przyczyn dotyczą- cych pracodawcy. 9 Na zakończenie, już poza zarzutami kasacji, stwierdzić należy, że Sąd Rejo- nowy prawidłowo zastosował do wzajemnych oświadczeń stron art. 61 KC. Zgodnie z treścią tego przepisu oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest zło- żone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego tre- ścią; odwołanie tego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że jest to przepis doty- czący wyłącznie „jednostronnych oświadczeń woli“, co - jak należy rozumieć - zostało utożsamione z jednostronnymi czynnościami prawnymi, czyli czynnościami, które dochodzą do skutku przez złożenie oświadczenia woli jednej strony, w odróżnieniu od umów, które dochodzą do skutku przez zgodne oświadczenie woli dwóch (lub więcej) stron. Uzgodnienie przez pracownika i pracodawcę, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpi „na mocy porozumienia stron“ (art. 30 § 1 pkt 1 KP) jest dwustronną czynnością prawną o charakterze umowy (umownego zakończenia stosunku zobo- wiązaniowego), na którą składają się zgodne oświadczenia woli dwóch stron - pra- cownika i pracodawcy. Brak jest przesłanek do odmowy zastosowania art. 61 KC do tego rodzaju oświadczeń woli stron. Przepis ten dotyczy bowiem każdego oświad- czenia woli, zarówno składanego w ramach jednostronnej czynności prawnej, jak i takiego, które wspólnie z oświadczeniem woli drugiej strony tworzy dwustronną czynność prawną (na przykład umowę), której elementami konstrukcyjnymi są zgodne oświadczenia woli obu stron. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================