II UKN 335/00

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2001 r. II UKN 335/00 Przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcze- śniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) okres zatrudnienia liczony jest do dnia rozwiązania stosunku pracy. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2001 r. sprawy z wniosku Franciszki K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apela- cyjnego we Wrocławiu z dnia 4 listopada 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 13 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. odmówił przyznania wnioskodawczyni Franciszce K. prawa do wcześniejszej emerytury wobec braku wymaganego okresu zatrudnienia. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 30 wrze- śnia 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że umowa o pracę z wnioskodawczynią została rozwią- zana 30 listopada 1997 r. Udowodniony dokumentami okres zatrudnienia wyniósł 32 lata 8 miesięcy i 24 dni. Jako okres pracy w gospodarstwie rolnym uwzględniony zo- stał między innymi okres od ukończenia 16 lat do podjęcia zatrudnienia i okres od 1 stycznia 1983 r. do 23 maja 1985 r. Żądanie doliczenia jako okresu pracy w gospo- darstwie rolnym okresu od 15 marca 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. nie zostało uwzględnione, gdyż w tym okresie wnioskodawczyni pobierała rentę inwalidzką. Wo- 2 bec braku wymaganego 35-letniego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni nie speł- nia warunku określonego w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pra- cowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 listopada 1999 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia Sądu pierwszej instancji stwierdzając, że nawet przy doliczeniu żądanych okresów pracy w gospodarstwie rolnym łączny okres zatrudnienia wyniósłby 33 lata, 6 miesięcy i 8 dni, zatem warunek określony w powołanym rozporządzeniu nie zostałby spełniony. Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i opierając kasację na obu podstawach wymienionych w art. 3931 KPC wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej lub drugiej instancji do ponownego rozpoznania ewentual- nie o jego zmianę i przyznanie wnioskodawczyni prawa do wcześniejszej emerytury. Jako naruszenie prawa procesowego wnioskodawczyni wskazała pominięcie regula- cji zawartej w art. 316 § 1 KPC, polegające na tym, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę zmienionego w dacie wyrokowania stanu faktycznego. Nie został bowiem uwzględniony okres zatrudnienia wnioskodawczyni od 1 marca 1998 r. do daty wyro- kowania czyli 4 listopada 1999 r., wynoszący 1 rok 8 miesięcy i 4 dni. Po doliczeniu tego okresu do uznanego przez Sąd Apelacyjny okresu 33 lat, 8 miesięcy i 4 dni łączny okres zatrudnienia wnioskodawczyni wynosi 35 lat, 4 miesiące i 26 dni. Jako naruszenie prawa materialnego wnioskodawczyni wskazała niewłaściwe zastosowa- nie przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnia- nych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) przez przyjęcie, że wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków określonych w tym przepisie w sytuacji, gdy wszystkie warunki zostały spełnione. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 316 § 1 KPC jest bez- zasadny. Zgodnie z tym przepisem sąd wydając wyrok bierze za podstawę stan rze- czy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Szczególne uregulowanie postępowania 3 w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 4778 i następne KPC) sprawia, że powołana reguła zawarta w art. 316 § 1 KPC ma ograniczone zastosowanie. Przedmiotem postępowania toczącego się na skutek odwołania od decyzji organu rentowego jest badanie zasadności i legalności tej decyzji. Zasadą zatem jest orze- kanie na podstawie stanu rzeczy istniejącego w dacie wydania decyzji. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97 (OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181), stwierdzając, że sąd ocenia legalność decyzji rentowej według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania. W tym samym wyroku dopuszcza się wyjątki od tej zasady i stwierdza się, że sąd może przyznać ubezpieczonemu świadczenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zastosowanie w wyjątkowej sytuacji omawianego zapisu art. 316 § 1 KPC podykto- wane jest względami ekonomii procesowej. O naruszeniu tego przepisu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych można mówić tylko wówczas, gdy oczywiste jest, że przy zastosowaniu obowiązującej w tych sprawach procedury świadczenie zostałoby przyznane. W innych przypadkach obowiązuje zasada oceny zasadności roszczeń według stanu istniejącego w dacie wydania decyzji. Jednak nawet jeżeli przepisy proceduralne nie stałyby na przeszkodzie uwzględnieniu przy wyrokowaniu zmienionego w toku postępowania stanu rzeczy, zmiana ta w przypadku wnioskodawczyni nie daje podstaw do uznania zasadności jej roszczeń. Uwzględnienie wskazanego przez nią okresu zatrudnienia do daty wyro- kowania nie wpłynęłoby bowiem na ocenę spełnienia warunków wymaganych do przyznania wcześniejszej emerytury. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Mini- strów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy stanowi, że pracownicy, z którymi stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn doty- czących zakładu pracy, nabywają prawo do wcześniejszej emerytury bez względu na wiek, jeżeli osiągnęli do dnia rozwiązania stosunku pracy okres zatrudnienia wyno- szący dla kobiet 35 lat. Przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury datą końcową, do której liczony jest okres zatrudnienia, jest data rozwiązania stosunku pracy. W przypadku wnioskodawczyni mogły zostać uwzględnione tylko okresy składkowe, nieskładkowe i uzupełniające przypadające do dnia 30 listopada 1997 r., natomiast wskazany w kasacji okres zatrudnienia przypadający po tej dacie nie pod- lega doliczeniu. Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował powołany przepis i słusznie nie zajmował się kwestią udowodnienia przez wnioskodawczynię faktów uzasad- 4 niających doliczenie żądanych przez nią okresów. W istniejącym stanie faktycznym nawet przy przyjęciu, że okresy składkowe, nieskładkowe i okresy pracy w gospo- darstwie rolnym trwały nieprzerwanie od ukończenia przez wnioskodawczynię 16 lat do daty rozwiązania stosunku pracy, łączny okres zatrudnienia jest krótszy od wy- maganego. Zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się więc również nieuza- sadniony. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka- sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================