I PKN 363/00

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2001 r. I PKN 363/00 Miesięczny termin określony w art. 52 § 2 KP) rozpoczyna bieg od mo- mentu, w którym pracodawca dowiedział się o spowodowaniu niedoboru, jeżeli uznał to za okoliczność uzasadniającą zwolnienie. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie: SN Jerzy Kwaśniewski, SA Herbert Szurgacz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2001 r. sprawy z po- wództwa Agnieszki K. i Katarzyny Z. przeciwko Andrzejowi K. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek kasacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 10 lutego 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację, zasądził od strony pozwanej na rzecz powódek Agnieszki K. kwotę 1500 zł i Katarzyny Z. kwotę 225 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódki Agnieszka K. i Katarzyna Z. domagały się przywrócenia do pracy w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowo-Handlowym „G.” - Andrzej K. w P., zasą- dzenia od pozwanego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz kosztów procesu. Wyrokiem z dnia 8 października 1999 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łodzi przywrócił powódki do pracy u pozwanego oraz zasądził na ich rzecz odpowiednio kwoty 5 887,50 zł i 827,20 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Sąd ustalił, że powódki zajmowały u pozwanego stanowiska sprzedawczyń na podstawie umów o pracę zawartych na czas nieokreślony. W prowadzonym przez powódki sklepie powstał niedobór w wysokości 16 011,37 zł. O jego wyrównanie po- zwany wzywał powódki w grudniu 1998 r., a następnie w styczniu i lutym 1999 r. Od miesiąca września 1998 r. powódki przebywały na zwolnieniu lekarskim i w związku z upływem w dniu 25 marca 1999 r. okresu pobierania zasiłku chorobowego wystąpiły 2 z propozycją rozwiązania z nimi umowy o pracę w trybie art. 53 KP. Pismem z dnia 1 kwietnia 1999 r. pozwany rozwiązał z powódkami umowy o pracę bez wypowiedze- nia na podstawie art. 52 KP, wskazując jako przyczyny zwolnienia nieusprawiedli- wioną nieobecność w pracy w dniach 26-30 marca 1999 r., spowodowanie niedobo- ru, nieuprzejmość wobec klientów oraz „najście na sklep” 30 września 1998 r. Sąd ustalił ponadto, że w dniach 26-30 marca 1999 r. powódki przebywały na zwolnie- niach lekarskich, o czym pracodawca został powiadomiony 10 i 12 kwietnia; powódki przesłały bowiem zwolnienia lekarskie do ZUS, Oddział w C. W dniu zwolnienia z pracy powódka Agnieszka K. była w 7 tygodniu ciąży. Zdaniem Sądu w stosunku do przyczyn zwolnienia w postaci spowodowania niedoboru, nieuprzejmości wobec klientów oraz „najścia na sklep” pozwany przekro- czył przewidziany art. 52 § 2 KP termin 1 miesiąca od uzyskania wiadomości o oko- liczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Ponieważ w okresie 26-30 marca 1999 r. powódki korzystały ze zwolnienia lekarskiego, nie można postawić im zarzutu nie- usprawiedliwionej nieobecności w pracy, a co najwyżej zarzut niepoinformowania pracodawcy o przyczynie nieobecności, nie stanowiące jednak w okolicznościach sprawy ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne i argumentację prawną Sądu Rejonowego. W związku z podniesionym w apelacji zarzutem naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 8 KP przez „przywrócenie powódkom władztwa nad mieniem pozwanego przez przy- wrócenie do pracy - mimo toczącego się przeciwko nim postępowania karnego o przywłaszczenie mienia ... na szkodę pozwanego” Sąd drugiej instancji stwierdził, że postępowanie karne prowadzone przeciwko powódkom zostało umorzone ze względu na niepopełnienie zarzucanego im czynu. W kasacji pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 52 § 1 KP przez przyjęcie, że niezawiadomienie przez powódki pozwanego jako pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy nie jest ciężkim naruszeniem pod- stawowych obowiązków pracowniczych, 2. art. 52 § 2 KP przez przyjęcie, że bieg terminu należy liczyć od dnia, w którym pozwany powziął wiadomość o niedoborze, a nie od dnia, w którym mógł stwierdzić, czy niedobór jest zawiniony przez powódki, 3. art. 8 KP przez przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania do przywrócenia powódek do pracy, 4. § 2 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Pracy z dnia 15 maja 3 1996 r. w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281) przez przyjęcie, że szczególnymi okolicznościami usprawiedliwiającymi niezawiado- mienie przez powódki pozwanego jako pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy jest przesłanie zwolnień lekarskich do ZUS-u, 5. „istotne uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy a zwłaszcza przepisów art. 228, 231 i 233 KPC przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów” w związku z zaniedbaniem usta- lenia szczególnych okoliczności nie zawiadomienia pozwanego jako pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy. Skarżący domagał się „uchylenia wyroków obu instancji i przekazanie Sądowi Rejonowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosz- tach postępowania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i skutkiem tego nie mogła zostać uwzględniona. Nie jest zasadny zawarty w kasacji zarzut naruszenia art. 52 § 2 KP. Przepis ten ustanawia miesięczny termin do rozwiązania umowy z winy pracownika od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okolicznościach uzasadniających rozwiązanie. Pozwany przyjął jako jedną z podstaw do zwolnienia bez wypowiedze- nia na mocy art. 52 KP spowodowanie niedoboru, w związku z czym, zgodnie z re- gułą z art. 52 § 2 termin miesięczny zaczął biec od momentu, kiedy pozwany dowie- dział się o powstaniu niedoboru, który uznał za okoliczność uzasadniającą zwolnie- nie. Najpóźniej był to moment, kiedy pracodawca zaczął domagać się od powódek wyrównania niedoboru w listopadzie 1998 r. Bieg terminu nie zależy od tego, czy okoliczność powołana jako podstawa zwolnienia usprawiedliwiała zastosowanie tego sposobu rozwiązania umowy o pracę. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 52 § 1 KP. W pismach zwal- niających jako podstawa zwolnienia została między innymi wymieniona nieusprawie- dliwiona nieobecność w pracy w dniach 26-30 marca 1999 r. Sądy obu instancji usta- liły, że w wymienionym okresie obie powódki korzystały ze zwolnienia lekarskiego. Należy w związku z tym przyjąć, że powołana w piśmie zwalniającym przyczyna w rzeczywistości nie występowała i nie mogła stanowić podstawy rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Stwierdzona zaświadczeniem lekarskim niezdolność do pracy jest bowiem okolicznością usprawiedliwiającą nieobecność pracownika w 4 pracy. Sąd Rejonowy dodatkowo rozważał, czy niepowiadomienie przez powódki pracodawcy o niemożliwości stawienia się do pracy stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie umów bez wypowiedzenia. Sąd ten doszedł do przekonania, że w okolicznościach sprawy nie- powiadomienie niezwłocznie pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy stano- wiło naruszenie podstawowego obowiązku pracowniczego, jednak nie można mu przypisać cechy ciężkiego naruszenia tego obowiązku. Stanowisko to podzielił Sąd Okręgowy. Badanie przez Sądy obu instancji naruszenia przez powódki obowiązku nie- zwłocznego powiadomienia pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy (§ 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w dnia 15 maja 1996 r. w spra- wie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy, Dz.U. Nr 60, poz. 281) w istocie oznaczało badanie przyczyny nie wymienionej w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypo- wiedzenia. Wskazanie w pisemnym oświadczeniu pracodawcy przyczyny uzasad- niającej rozwiązanie umowy na podstawie art. 52 KP przesądza o tym, że spór przed sądem pracy toczy się tylko w granicach zarzutu skonkretyzowanego w pisemnym oświadczeniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1980 r., I PRN 86/80, Służba Pracownicza 1981 nr 8, s. 12). Sąd nie może badać innych przyczyn, które również mogłyby uzasadniać tryb przewidziany art. 52 KP, a pracodawca jest po- zbawiony możliwości powoływania się w toku sporu na takie inne przyczyny. Z po- wyższych względów zarzut kasacji, iż Sąd Okręgowy nietrafnie przyjął, że niezawia- domienie pozwanego o przyczynie nieobecności w pracy nie stanowi ciężkiego naru- szenia podstawowego obowiązku pracowniczego - jest bezzasadny. Z tych samych względów bezzasadny jest zarzut kasacji naruszenia § 2 ust. 1-3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. Przepis art. 8 KP, którego naruszenie również zarzuca skarżący, dotyczy nad- użycia prawa. Jego celem jest uniemożliwienie skorzystania z przysługującego prawa wówczas, gdy prowadziłoby to do sprzeczności z zasadami współżycia spo- łecznego lub ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem. Z uzasadnienia ka- sacji wynika, że zarzut naruszenia art. 8 KP dotyczy orzeczenia przez Sąd Rejonowy i podtrzymania przez Sąd Okręgowy orzeczenia o przywróceniu do pracy zamiast odszkodowania (art. 56 KP). Wybór roszczenia w związku z wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia przysługuje pracownikowi. Ingerencja sądu ma 5 charakter wyjątkowy i może wynikać z uwzględnienia korzystania z prawa w grani- cach wyznaczonych art. 8 KP. Okoliczności sprawy nie dostarczyły żadnych podstaw do odmowy ochrony prawnej roszczenia o przywrócenie do pracy. Sąd Okręgowy trafnie podkreślił, że postępowanie karne w sprawie niedoboru zostało umorzone ze względu na niepopełnienie przez powódki zarzucanego im czynu zagarnięcia mienia. W związku z zarzutami kasacji dotyczącymi naruszenia przepisów prawa pro- cesowego, należy stwierdzić, że po pierwsze, Sąd Najwyższy orzeka w granicach kasacji, które wyznaczone są przez wskazane w nich podstawy, sprowadzające się do zarzutu naruszenia konkretnych przepisów prawa procesowego (art. 39311 w związku z art. 3931 KPC). Po drugie, Sąd Najwyższy nie jest obowiązany rozważać, jakie przepisy miał na myśli skarżący formułując zarzut „uchybień procesowych ... a zwłaszcza przepisów ...”, w związku z czym granice kasacji wyznacza powołanie się na naruszenie przepisów art. art. 228, 231 i 233 KPC. Z uzasadnienia kasacji wynika, że zarzuty procesowe, dotyczące wymienionych przepisów, odnoszą się wyłącznie do okoliczności związanych z niepowiadomieniem pracodawcy o przyczynie nie- obecności w pracy. Wykraczają one tym samym poza przedmiot sporu, który wyzna- czają przyczyny wskazane w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39312 KPC). ========================================