I PKN 352/00

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2001 r. I PKN 352/00 Dokonanie przez sąd drugiej instancji oceny dowodów, odmiennej od oceny sądu pierwszej instancji, z naruszeniem art. 233 § 1 KPC może być usprawiedliwioną podstawą kasacyjną z art. 3931 pkt 2 KPC. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie: SN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), SA Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2001 r. sprawy z po- wództwa Marka J. przeciwko Szpitalowi [...] w O. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Rozpoznający sprawę w drugiej instancji Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 stycznia 2000 r. zmienił odda- lający powództwo wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Oleśnicy i - uwzględniając żądanie pozwu - przywrócił powoda do pracy w pozwanym Szpitalu na poprzednich warunkach oraz zasądził na jego rzecz 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Wyrok ten - stosownie do jego uzasadnienia - opiera się na następujących ustaleniach. Dokonane przez pracodawcę wypowiedzenie powodowi umowy o pracę motywowane było redukcją etatów z przyczyn ekonomicznych. Według pozwanego do takich konsekwencji doszło w wyniku analizy ekonomicznej. Tę podstawę wypo- wiedzenia powodowi umowy o pracę zakwestionował Sąd Okręgowy stwierdzając, że jeżeli pracodawca sporządził analizę ekonomiczną w dniu 12 kwietnia 1999 r., to nie 2 mogła ona stanowić podstawy dla podjętych czynności wobec powoda (zwrócenie się w dniu 19 marca 1999 r. do związków zawodowych i dokonania wypowiedzenia w dniu 27 marca 1999 r.). Prawdziwość podanej przyczyny wypowiedzenia jest wątpli- wa w kontekście następujących okoliczności. W dniu 6 maja 1998 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę. Przyczyną było wówczas nieprzestrzeganie obowiązków pracowniczych. Po- wód odwołał się do Sądu Pracy i wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy z dnia 8 grudnia 1998 r. został przywrócony do pracy. Pomimo tego wyroku powód faktycz- nie nigdy nie został przywrócony na poprzednio zajmowane stanowisko pracy w Od- dziale Ginekologiczno-Położniczym. Skierowano go bowiem do pracy na Oddziale Pomocy Doraźnej, chociaż nie miało to żadnego uzasadnienia merytorycznego ani ekonomicznego. Po pierwsze bowiem, powód ze specjalizacją ginekologa był w po- gotowiu nieprzydatny, ponadto obsada kadrowa była tam pełna i dla powoda nie było faktycznie pracy. Otrzymywał wynagrodzenie jedynie za gotowość do jej świadcze- nia. Przed upływem okresu oddelegowania, powodowi ponownie wypowiedziano umowę o pracę, tym razem z przyczyn ekonomicznych. Wypowiedzenie zostało do- konane w marcu, okres wypowiedzenia został skrócony do 1 miesiąca i upływał z końcem kwietnia, a więc równocześnie z upływem okresu oddelegowania do pracy w pogotowiu. W ocenie Sądu Okręgowego działania te wskazują na chęć niewykonania przez stronę pozwaną wyroku z dnia 8 grudnia 1998 r. i na zamiar uniemożliwienia powodowi powrotu na Oddział Ginekologiczno-Położniczy. Ponadto - zdaniem Sądu Okręgowego - strona pozwana nie zastosowała żadnych kryteriów oceny, a redukcją objęła tylko jednego pracownika, tj. powoda. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której podczas nieobecności z powodu choroby jednego z pracowników pozostali „typują” nieobecnego do zwolnienia. Argumenty użyte dla uzasadnienia takiego „wyboru” były pozamerytoryczne i nieprawdziwe, a to np.: „nieetyczne zachowanie się powoda”, „skazanie przez Komisję Etyki Lekarskiej”. Co do zarzutu nieetycznego zachowania się powoda, to został on już raz wykorzystany jako przyczyna zwolnienia powoda z pracy i wówczas Sąd Pracy uznał go za bezzasadny. Co do zarzutu skazania powo- da przez Komisję Etyki Lekarskiej, to jest on nieprawdziwy, jako że KEL pismem z dnia 2 grudnia 1998 r. oczyściła powoda z zarzutu uchybień etycznych. Kasacja, którą wniósł pozwany Szpital, oparta została na obu podstawach z art. 3931 pkt 1 i 2 KPC. W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie art. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z 3 pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) przez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 45 KP przez błędne przyjęcie, że wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione. W zakresie przepisów postępowania zarzucono naruszenie art. 233 § 1 KPC polegające na sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału przez przyjęcie, iż u pozwanego nie wystąpiła redukcja zatrudnienia i nie wystąpiły okoliczności uza- sadniające wypowiedzenie oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów. Powołując powyższe podstawy pozwany Szpital wniósł o zmianę zaskarżone- go wyroku w całości i oddalenie apelacji z zasądzeniem kosztów ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 3931 pkt 1 KPC kasację można oprzeć na podstawie naru- szenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowa- nie. Zarzuty kasacji zdają się nawiązywać do tej drugiej postaci naruszenia prawa materialnego, jednakże wynikają z bezpodstawnego założenia jakoby pogwałcenie wskazanych przepisów nastąpiło na skutek ich niezastosowania do podanych przez pozwanego okoliczności faktycznych. Błąd kasacji dotyczy konstrukcji podstawy ka- sacyjnej. Wnoszącemu kasację nie chodzi bowiem o sprzeczność między stanem faktycznym (podstawą faktyczną) ustalonym w wyroku a jego podstawą prawną, bo te pozostają ze sobą w zgodzie, ale o niezastosowanie przepisów, które byłyby od- powiednie do twierdzeń pozwanego, które wyrok wprost określił jako nieprawdziwe. Ta podstawa kasacji okazała się zatem oczywiście bezzasadną. Uzasadniona jest natomiast druga z podstaw kasacyjnych (art. 3931 pkt 2 KPC) dotycząca naruszenia art. 233 § 1 KPC. Rozważając sprawę w tym zakresie należało przede wszystkim odnieść się do podanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn dokonania odmiennych ustaleń od tych, których dokonał Sąd Pracy, mając na uwadze, że materiał dowodowy został zebrany w postępowaniu pierwszo- instancyjnym. Zasadniczą przesłankę takiej oceny Sądu Okręgowego stanowiło stwierdzenie, iż pozwany nieprawdziwie powoływał się na wyniki analizy ekonomicz- nej Szpitala, skoro została ona sporządzona już po wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę. W tej kwestii przekonywająco w kasacji wywiedziono, iż Sąd Okręgowy 4 przypisał niewłaściwe znaczenie dokumentowi z dnia 12 kwietnia 1999 r. przedsta- wiającemu aktualny stan pozwanego Szpitala. Tymczasem według pozwanego, z czym należałoby się zgodzić, powyższy dokument miał stanowić potwierdzenie - jako dowód jeden z wielu a nie jedyny - że pozwany wypowiadając powodowi umowę o pracę kierował się uzasadnionymi przyczynami ekonomicznymi. W tym kontekście przekonywająca jest argumentacja kasacji, odwołująca się do okoliczności, które za- istniały przed wypowiedzeniem powodowi umowy o pracę i które powinny być uwzględnione w wyroku a zostały pominięte. W kasacji wymienione zostały w tym kontekście następujące okoliczności. Po pierwsze, że na skutek reformy opieki zdrowotnej od dnia 1 stycznia 1999 r. uległa zmianie sytuacja ekonomiczna wszystkich publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Po drugie, że zakontraktowane z Kasą Chorych świadczenia zdrowotne z narzuconymi - jak się twierdzi w kasacji - niskimi cenami wymusiły podjęcie przez pozwany szpital działań oszczędnościowych między innymi poprzez ograniczenie zatrudnienia w grupie pracowników medycznych. Po trzecie, pogarszająca się sytua- cja finansowa zakładu w stosunku do roku poprzedniego była pozwanemu znana, na podstawie sporządzania comiesięcznych obowiązkowych zestawień i sprawozdań. Po czwarte, sporządzona analiza działalności ZOZ w O. w latach 1992 - 1998 była uzupełniana na bieżąco, co umożliwiało uzyskiwanie aktualnej oceny pogarszającej się sytuacji finansowej. Po piąte, analiza, o której mowa w uzasadnieniu zaskarżone- go wyroku, sporządzona jest wprawdzie po wypowiedzeniu powodowi umowy, ale - zdaniem kasacji - „potwierdza trwający od dłuższego czasu proces obniżania ilości wykonanych przez pozwanego świadczeń zdrowotnych w tym przez oddział gineko- logiczno-położniczy, w którym był zatrudniony powód”. Podkreślono, że pozwany nigdy nie twierdził, że przyczyny uzasadniające wypowiedzenie powodowi umowy o pracę wynikały wprost z powyższej analizy (dokumentu) sporządzonej dopiero 12 kwietnia 1999 r. Ponadto w kasacji poniesiono, że w toku postępowania przed Są- dem pierwszej instancji pozwany przedstawił, iż nastąpiło „zmniejszenie obłożenia łóżek szpitalnych na oddziale ginekologiczno-położniczym”, że w miejsce powoda nie została zatrudniona inna osoba oraz że redukcja z przyczyn ekonomicznych objęła w 1999 r. 36 pracowników, w tym 2 lekarzy. Przekonywający jest argument kasacji, że zakończony przywróceniem powoda do pracy poprzedni proces sądowy - wbrew wyrokowi - nie świadczy o tym, że za- strzeżenia do pracy powoda były bezzasadne, skoro podstawę przywrócenia powoda 5 do pracy stanowiło naruszenie przez pracodawcę art. 38 § 1 KP. Natomiast pozytyw- ny dla powoda wynik postępowania przed Komisją Etyki Zawodowej nie oznacza, że pracodawca dokonał wadliwej oceny, skoro nieetyczne zachowanie się powoda nie stanowiło podstawy wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Z powyższych przyczyn uznając, że kasacja zasadnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 233 § 1 KPC, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39313 § 1 KPC. ========================================