I PK 131/05

uzasadnienie, jest nietrafny. Według tego przepisu, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (§1) i na tej samej podstawie ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu (§ 2). Zdaniem pełnomocnika skarżącego, naruszenie art. 233 k.p.c. polegało - po pierwsze - na pominięciu „zapisu znajdującego się na stronie 5 akapicie 3. licząc od góry” uzasadnienia prawomocne- go wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 września 2002 r. [...], że „na uwagę zasługuje apelacja powoda w części dotyczącej premii za okres wypowiedze- nia oraz nagrodę jubileuszową za 40 lat pracy”, a „roszczenie powoda o przyznanie premii za okres wypowiedzenia miało samodzielny byt i było niezależne od zasadno- ści powództwa o przywrócenie do pracy” oraz - po drugie - na przyjęciu poglądu, że „powód swoim zachowaniem naruszył normy z art. 211 pkt 5 k.p.”. Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 20 września 2002 r. uchylił zaskar- żony apelacją przez Bogusława J. wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Bielsku-Białej z 23 kwietnia 2002 r. w części oddalającej po- wództwo skarżącego w zakresie nagrody jubileuszowej i premii regulaminowej z tej przyczyny, iż „sąd w uzasadnieniu wyroku bezpodstawnie przyjął, że oddalenie po- wództwa o przywrócenie do pracy przesądza także o bezpodstawności pozostałych roszczeń”, stwierdzając jednocześnie, że dla oceny ich zasadności konieczne jest „zobowiązanie pozwanego do złożenia regulaminu premiowania i wynagradzania w części regulującej zasady przyznawania i wypłaty” tych świadczeń. Już tylko z ostat- nio cytowanych fragmentów uzasadnienia wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że Sąd Apelacyjny nie wypowiedział się - ani pozytywnie, ani negatywnie - o zasad- 6 ności roszczenia o premię regulaminową, które Bogusław J. zgłosił „w piśmie z dn. 18. 09. 2000 r. [...]”. Jednak gdyby nawet przyjąć, jak chce skarżący, że w motywach powołanego wyroku zawarta została jakaś ocena prawna co do zasadności roszcze- nia o premię, to ewentualną podstawę zarzutu mógłby stanowić tylko art. 386 § 6 k.p.c., a nie art. 233 k.p.c. Pogląd, że „powód swoim zachowaniem naruszył normy z art. 211 pkt 5 kp” nie wynika z oceny dowodów, ale z prawnej oceny i kwalifikacji stanu faktycznego. Ustalonych przez Sąd faktów, w szczególności tego, że skarżący odmówił poddania się badaniu kontrolnemu, on sam nie kwestionuje. Przepis art. 233 k.p.c. został z treścią podniesionego zarzutu powiązany nieprawidłowo. 2. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 1131 k.p. Przepis ten, dodany ustawą z dnia 2 lutego1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) i skreślony z dniem 29 listopada 2002 r. ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 135, poz. 1146), nie miał i nie mógł mieć w sprawie zastoso- wania. Nieprawdziwe jest bowiem twierdzenie jakoby pracodawca zastosował wobec skarżącego karę porządkową za odmowę poddania się badaniu lekarskiemu. Pismo Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 6 września 2000 r., którym, wedle Bogusława J., została nałożona na niego kara porządkowa jest odpowiedzią na pi- smo adresata z 1 września 2000 r. Pozwany pracodawca ustosunkował się w nim do zgłoszonych przez skarżącego roszczeń, co wynika niewątpliwie z treści pisma. Są w nim zawarte informacje o dokonaniu na konto Bogusława J. przelewu kwoty stano- wiącej równowartość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, o przy- czynach nieprzyznania premii ze środka specjalnego za okres od 16 maja do 30 czerwca 2000 r. oraz odmowy wypłacenia nagrody jubileuszowej i odprawy emery- talnej - świadczeń, które były przedmiotem sporu zakończonego zaskarżonym wyro- kiem. Poza tym, karę porządkową może stosować pracodawca wobec pracownika. Stosunek pracy łączący strony procesowe ustał 31 sierpnia 2000 r. Nie było zatem możliwości ani faktycznych, ani prawnych do zastosowania kary porządkowej wobec skarżącego. 3. Błędna jest zawarta w kasacji teza, że Bogusławowi J. przysługiwały premie z dwu samodzielnych tytułów. W art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (nie: „o urzędzie Ministra Finansów oraz o urzędach i izbach skarbowych”) zawarte jest upoważnienie dla Ministra Finansów do określenia 7 w drodze zarządzenia rodzajów wpływów budżetowych, które uznaje za dodatkowe oraz sposobu ich rozdysponowania i zasad przyznawania premii. W jego wykonaniu Minister Finansów wydał w dniu 24 grudnia 1996 r. zarządzenie Nr 89 w sprawie ro- dzajów wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdyspo- nowania oraz zasad przyznawania premii. Zgodnie z § 7 pkt 1 tego aktu, ze środków specjalnych finansowane są premie kwartalne, przyznawane pracownikom urzędu kontroli skarbowej przez dyrektora urzędu (§ 15 ust. 1 pkt 5) „za osiągnięcia i wyniki pracy pracownika w danym kwartale” (§ 16 ust. 1) na podstawie szczegółowych za- sad premiowania przez niego określonych (§ 18). Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbo- wej w K. określił te zasady zarządzeniem [...] z dnia 31 stycznia 2000 r. w sprawie wprowadzenia zasad premiowania pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej w K. oraz Ośrodkach Zamiejscowych w B.-B. i w C. Powołane w kasacji rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie środków specjalnych jednostek budżetowych zostało wydane w wykonaniu art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. - Prawo budżetowe (Dz.U. Nr 4, poz. 18 ze zm.). Określało ono tryb tworzenia oraz szczegółowe zasady gospodarki finan- sowej środków specjalnych państwowych jednostek budżetowych. Według § 2 pkt 5 rozporządzenia, źródłem dochodów, z których mogą być tworzone środki specjalne są dodatkowe wpływy należności budżetowych i zwroty nadmiernie pobranych dota- cji, uzyskane w wyniku bezpośredniego działania izb i urzędów skarbowych oraz środki pochodzące z pobieranej od wierzycieli opłaty w wysokości 5% od kwot ścią- gniętych w trybie egzekucyjnym, a także wpłaconych w wyniku zastosowania środ- ków egzekucyjnych. Wywodzenie z tego przepisu roszczenia o premię jest całkowi- cie nieuprawnione. Ani on, ani żaden inny przepis rozporządzenia nie przewidywał jakiegokolwiek „drugiego” rodzaju premii dla pracowników urzędów kontroli skarbo- wej. Co więcej, zarządzenie Nr 89 Ministra Finansów z 24 grudnia 1996 r. zostało wydane nie tylko na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z 21 czerwca 1996 r., ale także w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia z 8 maja 1991 r. Premia ze środków specjalnych jest premią regulaminową w tym sensie, że warunki nabycia do niej prawa, zasady ustalania wysokości i wypłaty określone zo- stały ogólnie w zarządzeniu Nr 89 Ministra Finansów, a szczegółowo w zarządzeniu [...] Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. 4. Według punktu 3 rozdziału I załącznika do zarządzenia [...] - Zasady pre- miowania pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej w K., w przypadku „naruszenia 8 obowiązków pracowniczych, premia […] może być nie przyznana”. Na tej podstawie został pozbawiony premii Bogusław J. Ocena prawna, że odmawiając poddania się kontrolnym badaniom lekarskim naruszył on obowiązek sformułowany w art. 211 pkt 5 k.p. jest w pełni usprawiedliwiona. Zgodnie z § 2 zdanie drugie art. 229 k.p., w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega badaniom kontrolnym w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, a stosownie do § 4 - pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Skierowanie pracownika na badania kontrolne i odmowa dopuszczenia go do pracy należą do obowiązków pracodawcy, których na- ruszenie stanowi, zgodnie z art. 283 § 1 k.p., wykroczenie przeciwko prawom pra- cownika. Z kolei, stosownie do art. 211 k.p., do podstawowych obowiązków pracow- nika należy poddanie się kontrolnym badaniom lekarskim (pkt 5) oraz współdziałanie z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeń- stwa i higieny pracy (pkt 7). Odmowa poddania się kontrolnemu badaniu lekarskiemu nie była w okolicznościach rozpoznawanej sprawy niczym usprawiedliwiona. W szczególności nie usprawiedliwia jej przedłożenie pracodawcy stwierdzającego zdol- ność do pracy zaświadczenia lekarskiego z 8 maja 2000 r. Jak bowiem wynika z materiału dowodowego lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orze- czeniem z 1 lutego 1999 r. stwierdził całkowitą niezdolność Bogusława J. do pracy. Decyzją z 9 lutego 1999 r. organ rentowy przyznał mu z tego tytułu rentę na stałe, co znaczy, że większość z rozpoznanych u niego schorzeń nie rokuje poprawy stanu zdrowia i odzyskania zdolności do pracy. Od 1 stycznia do 24 marca 1999 r., a na- stępnie nieprzerwanie od 12 maja 1999 r. do 15 maja 2000 r. skarżący korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Z powodu utraty zdolności do pracy pismem z 14 maja 1999 r. został odwołany przez Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej ze stanowiska inspektora kontroli skarbowej. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. pismem z 15 czerwca 2000 r. zakwestionował prawidłowość zaświadczenia lekarskiego z 8 maja 2000 r. Po przeprowadzeniu kontroli lekarz Andrzej Z., uznał badanie Bogu- sława J. - „ze względu na liczne uchybienia w trybie i zakresie” jego przeprowadzenia - za nieważne i nakazał skarżącemu poddanie się ponownym badaniom. Bogusław J. nie zgłosił się jednak na badania w wyznaczonym terminie. Odmówił też poddania się badaniom przez biegłych sądowych. 9 Warto dodać, co trafnie zauważył Sąd, że podstawą przyznania premii oraz określenia jej wysokości jest „ocena efektywności pracy przy wykonywaniu zadań w danym kwartale”, w tym ze szczególnym uwzględnieniem - między innymi - wysoko- ści dodatkowych ustaleń podatku, innych należności budżetowych lub innych ustaleń oraz stopnia przyczynienia się do ustalenia dodatkowej należności budżetowej lub innych ustaleń, a także ilości zakończonych postępowań lub kontroli w kwartale. Nadto, premia przysługuje tym pracownikom, którzy przepracowali w danym kwartale „nie mniej niż 50% kalendarzowego czasu pracy”. I choć to ostatnie ograniczenie nie dotyczy pracowników odchodzących na emeryturę, bo kwotę przysługującej im pre- mii koryguje się proporcjonalnie do czasu przepracowanego, to cel premii ze środ- ków specjalnych - stymulacja do efektywniejszej pracy - jest oczywisty. Bogusław J. pozostając w stosunku pracy nie pracował efektywnie na stanowisku inspektora kontroli skarbowej od 17 maja 1999 r., tj. od odwołania go z tego stanowiska. 5. Skarżący podniósł też zarzut naruszenia art. 8 k.p. „poprzez dyskryminowa- nie go z powodu niepełnosprawności (odmawianie mu należnych świadczeń)” oraz niepowiadomienie „w czasie trwania stosunku pracy o ukaraniu karą regulaminową”. Zarzut ten, jak można wnosić z bardzo lakonicznego, jednozdaniowego uzasadnie- nia, mógłby dotyczyć ewentualnie pracodawcy, a nie Sądu. Jest tak na pewno w od- niesieniu do niepowiadomienia Bogusława J. „w czasie trwania stosunku pracy o ukaraniu karą regulaminową”. Rzecz jednak w tym, że w innych miejscach kasacji twierdzi on, że został ukarany karą porządkową 6 września 2000 r., a więc po ustaniu stosunku pracy (tak: w petitum skargi na stronie 1 i 2 oraz w jej uzasadnieniu na stronie 3 i 4). Poza tym, zaniechanie zawiadomienia pracownika o zastosowaniu wo- bec niego kary porządkowej jest nie tyle przejawem naruszenia przez pracodawcę zakazu dyskryminacji, ile uchybienia art. 110 k.p. Przede wszystkim jednak podwa- żenie zachowań pracodawcy w płaszczyźnie praktyk dyskryminacyjnych wymagałoby powołania innej podstawy prawnej (np. art. 113 k.p. ub art. 183a k.p.) i innego uza- sadnienia podstawy faktycznej (np. wykazania, że przyznano premię innemu pra- cownikowi całkowicie niezdolnemu do pracy i pobierającemu z tego tytułu stałą rentę, nieobecnemu w pracy z powodu choroby przez okres roku, pomimo odmowy podda- nia się kontrolnym badaniom lekarskim). Sama bowiem odmowa wypłacenia pra- cownikowi świadczeń, zasądzonych następnie na jego rzecz przez sądy, dyskrymi- nująca być nie musi. Przy przyjęciu stanowiska prezentowanego w kasacji, w każ- dym sporze ze stosunku pracy występowałby wątek (aspekt) dyskryminacji pracow- 10 nika przez pracodawcę. I na dodatek sądy miałyby uwzględniać go z urzędu (bo w rozpoznawanej sprawie zarzut dyskryminacji pojawił się dopiero w kasacji). Przed- miotem sporów tego rodzaju są tymczasem świadczenia uregulowane nierzadko przepisami niejednoznacznymi, budzącymi wątpliwości interpretacyjne, co przy obecnej częstotliwości zmian w stanie prawnym nie zawsze musi obciążać praco- dawców stosujących prawo. W sprawie z powództwa Bogusława J. o premię ze środków specjalnych dwukrotnie orzekały Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej (23 kwietnia 2002 r. i 13 lutego 2004 r.) oraz Sąd Ape- lacyjny w Katowicach (20 września 2002 r. i 19 listopada 2004 r.). Trudno w tych okolicznościach jakąś winę za - ostatecznie - prawidłową wykładnię i zastosowanie przepisów prawa przypisać pozwanemu pracodawcy, a odmowę wypłaty skarżącemu premii ze środka specjalnego uznać za przejaw jego dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c., orzekł jak w sentencji. ========================================