I PK 5/05

Wyrok z dnia 6 września 2005 r. I PK 5/05 Wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę na czas określony za- wartej z lekarzem-rezydentem może nastąpić tylko z przyczyn, które uniemożli- wiają szkolenie specjalizacyjne, wymienionych w § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i leka- rzy stomatologów. W razie wypowiedzenia tej umowy bez wskazania przyczyny uzasadniającej jej rozwiązanie, pracownikowi przysługują roszczenia określone w art. 56 w związku z art. 59 k.p. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie S: Katarzyna Gonera, Zbigniew Hajn (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2005 r. sprawy z powództwa Dagmary B. przeciwko Uniwersyteckiej Klinice Stomatologicz- nej w K. - Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 17 sierpnia 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z pozo- stawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Dagmara B. domagała się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia jej umowy o pracę zawartej na czas określony, dokonanego przez pozwaną Uniwersytecką Klinikę Sto- matologiczną w K., wnosząc ostatecznie o przywrócenie jej do pracy na dotychcza- sowych warunkach. W ocenie powódki rozwiązanie umowy o pracę naruszyło przepi- sy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów, które w § 10 ust. 8 oraz § 19 ust. 1 wymienia sytua- 2 cje uprawniające stronę pozwaną do rozwiązania umowy o pracę. Stwierdziła także, że wskazane jej ustnie motywy nie mogły stanowić skutecznej podstawy wypowie- dzenia. Nie może ona bowiem ponosić negatywnych konsekwencji nieprzekazania przez Ministerstwo Zdrowia środków na finansowanie etatu rezydenta, w sytuacji gdy nieprzekazanie środków na ten cel, wyniknęło z przyczyn leżących po stronie strony pozwanej, a nieobecność kierownika specjalizacji nie przeszkadzała w odbywaniu specjalizacji, ponieważ kierownik wyznaczył zastępcę. Uniwersytecka Klinika Stomatologiczna w K. domagała się oddalenia po- wództwa. Pozwana wskazała, że w umowie o pracę strony przewidziały klauzulę z art. 33 k.p., umożliwiającą wypowiedzenie umowy, a powódka nie zakwestionowała jej przy podpisywaniu umowy oraz w czasie jej trwania. Istniały uzasadnione przy- czyny wypowiedzenia umowy, zaś fakt nieotrzymania środków na odbywanie specja- lizacji przez powódkę nie został w żaden sposób spowodowany działaniami strony pozwanej. Nie zostały także naruszone przepisy powołanego przez powódkę rozpo- rządzenia, gdyż odnoszą się one do sytuacji, w której lekarz nie może realizować lub kontynuować szkolenia specjalizacyjnego, co nie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę. Zaskarżonym w kasacji wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego, oddalającego jej powództwo. Zgodnie z ustaleniami, przyjętymi w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku, Dagmara B. była zatrud- niona w pozwanej Klinice na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od 3 marca 2003 r. do 28 lutego 2006 r., na stanowisku lekarza stomatologa - rezy- denta. Umowa zawierała klauzulę dopuszczającą możliwość jej wcześniejszego roz- wiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. W dniu 10 lipca 2003 r. powódka otrzymała pisemne wypowiedzenie tej umowy, którego dwutygodniowy okres upłynął 26 lipca 2003 r. Oświadczenie pisemne nie zawierało uzasadnienia wypowiedzenia. W apelacji powódka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepi- sów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjaliza- cji lekarzy i lekarzy stomatologów, a zwłaszcza jego § 7 i § 10 ust. 8 w związku z § 19, przez błędną ich interpretację oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 217 k.p.c., przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie. Rozpoznając apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd Okrę- gowy stwierdził, że podstawą jej zatrudnienia była umowa o pracę, zawarta na czas 3 określony w celu doskonalenia zawodowego, obejmującego realizację programu specjalizacji zwanej „rezydenturą", wymieniona w § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatolo- gów (Dz.U. Nr 83, poz. 905 ze zm.). Zdaniem Sądu, ani przepisy ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza, ani przepisy wymienionego rozporządzenia, nie zawie- rają uregulowań, z których wysnuć należałoby wniosek, że w przypadkach, gdy leka- rze „rezydenci" odbywają specjalizację w ramach umów o pracę zawartych na czas określony, to ich stosunki pracy podlegają szczególnemu, odmiennemu od ustalone- go w Kodeksie pracy reżimowi rozwiązywania lub, że możliwość ich rozwiązania ograniczona została do ściśle określonych przypadków. Pogląd apelującej, jakoby takimi szczególnymi przepisami były wskazane przez nią paragrafy rozporządzenia, w tym § 19 ust. 1, jest bezzasadny. W § 19 określono enumeratywnie przypadki, w których lekarz nie może realizować lub kontynuować szkolenia specjalizacyjnego, co nie jest jednoznaczne z enumeratywnym wyliczeniem przypadków dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę zawartych z lekarzami odbywającymi specjalizację. Trafny zatem jest pogląd, że w sytuacji, gdy powódka zakwestionowała wypowiedze- nie umowy o pracę zawartej z nią na czas określony, do oceny zasadności jej po- wództwa stosować należało art. 50 § 3 k.p., określający wyczerpująco roszczenia pracownika w razie rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony. Przepis ten stanowi, że jeżeli rozwiązanie tego rodzaju umowy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Z art. 50 § 3 k.p. wynika jednoznacznie, że zasadą jest, iż istnieje jedna podstawa kwestionowania wypowiedzenia umowy terminowej, to jest naruszenie przepisów dotyczącej takiej umowy, oraz jedno roszczenie, którym jest odszkodowanie. Z mocy art. 50 § 5 k.p., przepisu art. 50 § 3 k.p. nie stosuje się jedynie do rozwiązania umowy o pracę na czas określony z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macie- rzyńskiego, co sprawia, że tylko w ściśle określonych przypadkach ustawodawca zezwala na odpowiednie stosowanie art. 45 w związku z art.177 k.p. Skoro więc wy- powiedzenie umowy o pracę, zawartej z powódką na czas określony, nie stwarzało po jej stronie z mocy ustawy roszczenia o uznanie takiego wypowiedzenia za nie- uzasadnione ani o przywrócenie do pracy, domaganie się roszczeń zgłoszonych w tej sprawie było bezpodstawne. Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że Kodeks pracy przewiduje - na zasadzie wyjątku - dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania umowy na czas określony dłuższy niż 6 miesięcy za dwutygodniowym wypowiedze- 4 niem, gdy przy jej zawieraniu strony tak postanowiły (art. 33). W przypadku powódki nie można mówić o zakazie wypowiedzenia umowy terminowej, gdyż obie strony przyjęły możliwość wcześniejszego jej rozwiązania w drodze wypowiedzenia, a po- wódka skuteczności prawnej tej klauzuli nigdy nie kwestionowała. Bezpodstawnie również apelująca zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie art. 217 k.p.c. Zgodnie z art. 30 § 4 k.p., tylko oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony oraz o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedze- nia powinno wskazywać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy. Oznacza to, że pracodawca wypowiadający umowę o pracę na czas okre- ślony nie miał prawnego obowiązku wskazania powódce jego o przyczyny, zaś Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę niniejszą nie był zobowiązany do przeprowa- dzania w tym przedmiocie postępowania dowodowego, które w tej sytuacji było bez- przedmiotowe. Wobec tego kwestia zasadności wypowiedzenia umowy powódce była w niniejszym sporze, z uwagi na treść art. 50 § 3 k.p., w sensie o jakim mowa w art. 227 k.p.c., nieistotna, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji władny był pomi- nąć środki dowodowe, które powódka zgłosiła w celu wykazywania bezzasadności wypowiedzenia. W kasacji powódka zarzuciła wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie przepi- sów prawa materialnego - rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów, a zwłaszcza jego § 7 ust. 1, § 10 ust. 8 w związku z § 19 ust. 1 pkt 1, 2 i 5, poprzez błędną ich interpretację pole- gającą na przyjęciu, że nie są one przepisami szczególnymi w stosunku do przepi- sów Kodeksu pracy w części dotyczącej zawierania umów o pracę w trybie rezyden- tury i ich rozwiązywania oraz błędne zastosowanie przez Sądy orzekające art. 50 § 3 k.p., przez przyjęcie, że powódce należałoby się tylko odszkodowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości i przeka- zanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę tego wyroku w całości i orze- czenie zgodnie z żądaniem powódki. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona. W szczególności trafny okazał się zarzut narusze- nia przez zaskarżony wyrok art. 50 § 3 k.p. Status lekarza rezydenta określa rozpo- rządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i 5 lekarzy stomatologów (Dz.U. Nr 83, poz. 905 ze zm. - dalej powoływane, jako „rozpo- rządzenie”), wydane na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152 ze zm.). W świetle rozporządzenia rezydentura jest specjalizacją odbywaną przez lekarza na podstawie umowy o pracę, zawartej na czas określony z jednostką organizacyjną prowadzącą specjalizację, w celu doskonalenia zawodowego obejmującego realizację programu specjalizacji (§ 7 ust. 1). Jak wynika z tego aktu rezydentura jest szczególnym, uprzywilejowanym try- bem odbywania specjalizacji. Status rezydenta mogą uzyskać jedynie lekarze za- kwalifikowani do odbywania specjalizacji w tym trybie po postępowaniu kwalifikacyj- nym, którzy w danej dziedzinie medycyny uzyskali największą liczbę punktów (§ 12a ust. 5). Liczbę rezydentur w skali kraju i poszczególnych województw określa mini- ster właściwy do spraw zdrowia. Minister ustala także zasadnicze wynagrodzenie miesięczne rezydenta i zapewnia środki finansowe niezbędne do odbywania specja- lizacji w ramach rezydentury, które przekazuje jednostce organizacyjnej prowadzącej szkolenie lub zatrudniającej rezydentów na podstawie zawartej z nią umowy (§ 32 ust. 3-5, 6 i 6a). Umowa o pracę w ramach rezydentury zawierana jest na podstawie skierowania wydanego przez wojewódzkie centrum zdrowia publicznego na okres odpowiadający okresowi trwania specjalizacji (§ 10 ust.1 i 2). W razie przedłużenia specjalizacji z przyczyn enumeratywnie wskazanych w § 10 ust. 3 - 5, np. z powodu stażu zagranicznego lub urlopu macierzyńskiego, jednostka organizacyjna prowa- dząca specjalizację zawiera z lekarzem umowę o pracę na czas określony, odpowia- dający sumie okresów przedłużających specjalizację (§ 10 ust. 6). W kwestii rozwią- zania tej umowy rozporządzenie stanowi, że jeśli nastąpi to przed ukończeniem spe- cjalizacji, lekarz powinien kontynuować jej odbywanie w trybie określonym w § 7 ust. 2, to znaczy w trybie przewidzianym dla osób, które nie zostały zakwalifikowane do odbywania specjalizacji w trybie rezydentury. Nie dotyczy to przypadków zawiesze- nia lekarza w prawie wykonywania zawodu, ograniczenia lekarza w wykonywaniu określonych czynności medycznych i przerwania szkolenia specjalizacyjnego leka- rza, na wniosek kierownika specjalizacji po uzyskaniu opinii konsultanta wojewódz- kiego i właściwej okręgowej izby lekarskiej (§ 10 ust. 8 w związku z § 19 ust. 1,2 i 5). Jeżeli lekarz, z którym rozwiązano umowę o pracę w ramach rezydentury z przyczyn przez niego zawinionych, nie kontynuuje odbywania specjalizacji lub nie ukończy jej w terminie, to zwraca on koszty szkolenia specjalizacyjnego. O skreśleniu lekarza z rejestru lekarzy i lekarzy stomatologów odbywających specjalizację na obszarze 6 danego województwa i przyczynach tego skreślenia wojewódzki ośrodek informuje niezwłocznie ministra właściwego do spraw zdrowia (§ 10 ust. 9). Należy uznać, że w świetle przedstawionej wyżej regulacji, trafne jest zawarte w kasacji twierdzenie, iż przepisy dotyczące umowy o pracę na czas określony za- wieranej z lekarzem - rezydentem są przepisami szczególnymi w stosunku do prze- pisów Kodeksu pracy, normujących ten typ umowy, a umowa z rezydentem jest szczególnym rodzajem umowy na czas określony. Przede wszystkim umowa ta jest istotnym składnikiem rezydentury, stanowiącym, jak wynika z § 7 ust. 1 rozporządze- nia, jej element pojęciowy. Czas jej trwania został ściśle powiązany z czasem trwania szkolenia specjalizacyjnego w ramach rezydentury. Jak wyżej wskazano jest ona zawierana na czas trwania specjalizacji w ramach rezydentury, a w razie przedłuże- nia tego czasu, jednostka służby zdrowia prowadząca specjalizację ma obowiązek zawarcia dalszej umowy na czas określony, odpowiadający okresowi przedłużenia. Regulacja ta wskazuje jasno, że umowa o pracę z rezydentem powinna trwać przez cały okres specjalizacji. Wynika stąd, że w zamiarze prawodawcy umowa o pracę na czas określony jest instrumentem służącym uzyskaniu specjalizacji przez rezydenta i czynnikiem stabilizującym jego status, poprzez zagwarantowanie mu pewności za- trudnienia przez cały czas trwania specjalizacji. Taki cel umowy o pracę z rezyden- tem wynika również z całej konstrukcji tej formy specjalizacji, w tym zwłaszcza z jej finansowania ze środków publicznych na podstawie umowy między ministrem zdro- wia a jednostką prowadzącą specjalizację, oraz z celu rezydentury, którym jest za- pewnienie specjalistów w priorytetowych specjalnościach medycznych i kształcenie w tym trybie lekarzy, którzy z najlepszymi wynikami przeszli postępowanie kwalifika- cyjne. Nie ulega wątpliwości, że wskazana ratio legis regulacji rezydentury zostałaby przekreślona przez uznanie dopuszczalności rozwiązania przez pracodawcę - jed- nostkę organizacyjną prowadzącą specjalizację, umowy o pracę z rezydentem w sposób dyskrecjonalny, bez wskazania przyczyn uzasadniających jej rozwiązanie. Uznanie takiej możliwości mogłoby też prowadzić do przekreślenia wysiłków lekarza, który z sukcesem przeszedł trudne postępowanie kwalifikacyjne, a także do strat społecznych, wynikających z nieukończenia specjalizacji przez lekarza oraz utraty publicznych środków już włożonych w jego szkolenie. W tej sytuacji brak wyraźnego uregulowania w rozporządzeniu kwestii wypowiadania tej umowy nie może oznaczać mechanicznego odesłania do art. 33 k.p., który dopuszcza wypowiedzenie umowy 7 terminowej zawartej na okres dłuższy niż 6 miesięcy (i bez podania przyczyny uza- sadniającej rozwiązanie), wprowadzając w ten sposób wyjątek od zasady nierozwią- zywalności tego rodzaju umów. Takie mechaniczne stosowanie wskazanego prze- pisu stałoby w sprzeczności z wynikającą z rozporządzenia zasadą trwania umowy o pracę z rezydentem przez cały okres specjalizacji. W tej sytuacji należy przyjąć, że wypowiedzenie tej umowy może nastąpić tylko z przyczyn, które uniemożliwiają szkolenie specjalizacyjne. Przyczyny te wymienia w szczególności § 19 ust. 1 rozpo- rządzenia (zawieszenie lekarza w prawie wykonywania zawodu, ograniczenie leka- rza w wykonywaniu określonych czynności medycznych, niepodjęcie przez lekarza szkolenia specjalizacyjnego w okresie 3 miesięcy od dnia wskazanego jako dzień rozpoczęcia specjalizacji na skierowaniu wystawionym przez wojewódzki ośrodek, zaprzestanie przez lekarza odbywania specjalizacji, przerwanie szkolenia specjaliza- cyjnego lekarza, na wniosek kierownika specjalizacji po uzyskaniu opinii konsultanta wojewódzkiego i właściwej okręgowej izby lekarskiej, upływ okresu, w którym lekarz był zobowiązany ukończyć specjalizację). Obowiązek pracodawcy wskazywania przyczyn rozwiązania umowy o pracę z rezydentem wynika pośrednio także z wyraź- nego brzmienia § 10 ust. 9 rozporządzenia. Przepis ten, jak już wyżej wskazano, sta- nowi, że lekarz z którym rozwiązano umowę o pracę w ramach rezydentury z przy- czyn przez niego zawinionych powinien zwrócić koszty szkolenia, jeśli nie kontynuuje specjalizacji poza rezydenturą. Należy także zauważyć, że uzależnienie wypowie- dzenia umowy o pracę na czas określony od wskazania przyczyny uzasadniającej jej rozwiązanie występuje również w odniesieniu do umów na czas określony zawartych w celu przygotowania zawodowego (art. 195 § 2 w związku z art. 196 k.p.), realizują- cych cele szkoleniowe, a przez to zbliżonych do rezydentury. Na koniec należy wyjaśnić, że wobec braku uregulowania skutków wypowie- dzenia rezydentowi umowy o pracę zawartej na czas określony bez wskazania przy- czyny uzasadniającej jej rozwiązanie, pracownikowi przysługują roszczenia określo- ne w stosowanych a simili przepisach art. 56 w związku z art. 59 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998, I PKN 414/98, OSNAPiUS1999 nr 24, poz. 779). Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39319 k.p.c. ========================================