II PK 240/04

Wyrok z dnia 10 marca 2005 r. II PK 240/04 Wypowiedzenie umowy o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu przez pracodawcę wcześniejszego wypowiedzenia skonsultowanego z organi- zacją związkową musi być poprzedzone konsultacją w trybie art. 38 § 1 k.p., nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia pozostaje niezmieniona. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2005 r. sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej SA w O. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 19 marca 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Po- znaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 listopada 2003 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gnieź- nie przywrócił powoda Jerzego K. do pracy w Telekomunikacji Polskiej SA w O. i od- dalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u po- zwanej jako pracownik serwisu Publicznych Aparatów Samoinkasujących TP Re- gionu w P. W październiku 2002 r. doszło do restrukturyzacji wydziału przez utwo- rzenie jednego serwisu w miejsce dotychczas działających czterech sekcji. W obsza- rze G. w miejsce dwóch stanowisk pracy, które zajmowali powód i Artur E., przewi- dziano pozostawienie jednego. Bezpośredni przełożony tych pracowników uznał, że Artur E. bardziej odpowiada jego oczekiwaniom. Opinia ta miała decydujący wpływ na wybór powoda do zwolnienia. Pismem z dnia 3 marca 2003 r. pracodawca poin- formował działające u niego związki zawodowe o zamiarze wypowiedzenia umowy o 2 pracę wymienionym w piśmie pracownikom, w tym powodowi, z uwagi na likwidację stanowisk pracy. Związek zawodowy nie wyraził zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powodem i innymi reprezentowanymi przez ten związek pracownikami. Pi- smem z dnia 17 marca 2003 r. pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę ze skutkiem na dzień 30 czerwca 2003 r. podając jako przyczynę wypowiedzenia re- strukturyzację polegającą na likwidacji stanowiska pracy. Od wypowiedzenia powód wniósł odwołanie do Sądu Pracy w Gnieźnie. Na podstawie zawartego między stro- nami porozumienia z dnia 30 czerwca 2003 r. pozwana cofnęła oświadczenie o wy- powiedzeniu umowy o pracę, a powód wyraził na to zgodę. W związku z tym powód cofnął pozew i postępowanie w sprawie zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Gnieźnie z dnia 19 sierpnia 2003 r. Jednak pismem z dnia 27 czerwca 2003 r. pozwana dokonała ponownego wypowiedzenia umowy o pracę ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2003 r. Pozwana nie przeprowadziła odrębnej konsul- tacji związkowej, a pismo wypowiadające umowę o pracę miało treść identyczną jak pismo z dnia 17 marca 2003 r. Oceniając ten stan faktyczny Sąd uznał, że wypowie- dzenie umowy o pracę zostało dokonane z naruszeniem art. 38 k.p. Pozwana miała obowiązek przeprowadzić ponowną konsultację związkową, mimo tej samej przyczy- ny wypowiedzenia co poprzednio. Poprzednia czynność prawna - wypowiedzenie umowy o pracę - została skutecznie dokonana i skutecznie cofnięta, zatem konsulta- cja związkowa została już skonsumowana. Ponadto wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione. Wprawdzie zostało dokonane w ramach redukcji zatrudnienia na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasa- dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakła- du pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), jednak nie ma uzasadnienia wybór powoda do zwolnienia. Pozwana miała wybór między dwoma pracownikami, co do których nie było różnic w zakresie posiadanych kwalifikacji i oceny pracy. Była natomiast różnica w stażu pracy, który w przypadku powoda był ponad dwukrotnie dłuższy. Z tych przyczyn Sąd uznał za zasadne żądanie przywró- cenia do pracy na podstawie art. 45 § 1 k.p. W apelacji od tego wyroku pozwana zarzuciła, że strony zawarły porozumienie co do rozwiązania umowy o pracę, zatem nie było potrzeby ponownej konsultacji związkowej. Ponadto zarzuciła, że nie było podstaw do zastosowania art. 45 § 1 k.p. i przywrócenia powoda do pracy, lecz w sytuacji, gdy stanowisko powoda zostało zlikwidowane, należało zastosować przepis art. 45 § 2 k.p. 3 Wyrokiem z dnia 19 marca 2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu pozwanej, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na mocy porozumienia stron. Pismo rozwiązujące umowę o pracę nosi nazwę wypo- wiedzenia i zostało przygotowane przez pracodawcę. Wyrazem jego zakwestiono- wania przez pracownika jest złożenie pozwu. Ponadto zarzut ten pojawił się dopiero w środku odwoławczym. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło przez złożenie przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu z podaniem skonkretyzowanej przyczy- ny wypowiedzenia. Konsultacja ze związkiem zawodowym została przeprowadzona w marcu 2003 r. Nie można podzielić poglądu Sądu Rejonowego, iż między konsul- tacją a faktycznym wręczeniem wypowiedzenia upłynął zbyt długi okres albo że zmianie uległa przyczyna wypowiedzenia, jego tryb lub rodzaj wypowiedzenia. Co prawda, pozwana cofnęła wypowiedzenie dokonane w marcu 2003 r., które niewąt- pliwie konsultowała z organizacją związkową, jednakże kolejne wypowiedzenie miało miejsce w czerwcu 2003 r. W ocenie Sądu Okręgowego w okresie trzech miesięcy nie nastąpiły żadne okoliczności, które można uznać za zmianę trybu, formy lub przyczyny wypowiedzenia. Wręcz przeciwnie, pismo zawierało dokładnie taką samą treść. Zgodnie zaś z przyjętym stanowiskiem judykatury i piśmiennictwa tylko wcze- śniejsze niż konsultacja wypowiedzenie narusza tryb przewidziany w art. 38 k.p. W analizowanym przypadku podstawą wypowiedzenia są te same przekształcenia, które wskazane zostały wcześniej jako przyczyna zwolnienia powoda (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 438/97, OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 629). Ponowne zwrócenie się do zakładowej organizacji związkowej jest wymagane wtedy, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia umowy po przywróceniu pracow- nika do pracy z innej przyczyny niż podana poprzednio (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1998 r., I PKN 454/97, OSNAPiUS 1998 nr 22, poz. 654). Prawdzi- wość i konkretność podstawy wypowiedzenia nie budziła wątpliwości Sądu Okręgo- wego. Pozostawiony pracownik ma kwalifikacje równe posiadanym przez powoda, jego staż pracy nie jest krótki, zaś wybór pracownika należy do pracodawcy; ograni- czany jest tylko względami niedyskryminacji i przepisami prawa. Wyrok ten zaskarżył kasacją powód i opierając kasację na obu podstawach wymienionych w art. 3931 k.p.c. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania ewentualnie o jego zmianę i oddalenie apelacji. Przepisem prawa materialnego, który zdaniem skarżącego został 4 naruszony, jest art. 38 § 1 k.p., a naruszenie to polega na uznaniu wypowiedzenia umowy o pracę za zgodne z prawem mimo nieprzeprowadzenia konsultacji związko- wej. Kolejnym naruszonym przepisem jest § 12 ust. 1 układu zbiorowego pracy za- wierający zakaz wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli są możliwości zatrudnienia pracownika na innym stanowisku po przekwalifikowaniu. W związku z tym nastąpiło naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o języku polskim przez przyjęcie, że pismo pozwanej z dnia 17 marca 2003 r. stanowi przewidzianą w § 12 ust. 1 układu zbiorowego pracy propozycję szkolenia. W ocenie powoda ze względu na zawarcie w tej propozycji sformułowań obcojęzycznych nie może być mowy o takim rozumieniu pisma. Sta- nowi to jednocześnie naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., przez błędne uznanie za ustalo- ny faktu, że powodowi zaproponowano podjęcie szkolenia. W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że pozwana złożyła dwa kolejne oświadczenia woli. Przepisy prawa pracy nie przewidują, że w razie dokonania kolej- nego wypowiedzenia w krótkim czasie po dokonaniu poprzedniego, pozostaje w mocy część lub całość czynności podejmowanych przy wykonywaniu pierwszego z wypowiedzeń. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczenia Sądu Najwyższego nie potwierdzają przyjętej przez Sąd Okręgowy tezy. Z wyroku z dnia 10 marca 1978 r., I PRN 22/78 wynika tylko tyle, że pracodawca nie może dokonać wypowiedzenia do czasu wyczerpania konsultacji związkowej. W kolejnym wyroku z dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 438/97, Sąd Najwyższy stwierdził, że ponowne zwró- cenie się do zakładowej organizacji związkowej wymagane jest w przypadku zmiany okoliczności. Sąd Najwyższy powołał się w nim na uchwałę z dnia 19 maja 1978 r., V PZP 6/77, OSNCP 1978 nr 8, poz. 127), stwierdzającą, że upływ czasu dzielący za- kończenie postępowania przewidzianego w art. 38 k.p. od mającego nastąpić wypo- wiedzenia pracownikowi przez kierownika zakładu pracy umowy o pracę może uza- sadniać konieczność ponownego zawiadomienia rady zakładowej o zamiarze wypo- wiedzenia (z reguły orientacyjnym terminem do uznania takiego upływu czasu jest termin miesięczny). W dalszej części uzasadnienia kasacji wymienione są inne orze- czenia Sądu Najwyższego - wyrok z dnia 1 grudnia 1978 r., I PR 84/78 (niepubliko- wany), wyrok z dnia 7 lipca 1981 r., I PRN 30/81, OSNCP 1981 nr 12, poz. 248) - prezentujące pogląd o konieczności ponowienia konsultacji w razie znacznego upływu czasu lub zmiany okoliczności. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżący przedstawił następujące zagadnienie prawne: „czy w każdym przy- padku ponownego dokonywania wypowiedzenia, w sytuacji gdy przy uprzednio do- 5 konanym wypowiedzeniu, które utraciło moc obowiązującą wskutek jego cofnięcia, dokonano w sposób właściwy konsultacji określonej w art. 38 k.p., koniecznym jest ponowne przeprowadzenie konsultacji”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty naruszenia § 12 układu zbiorowego pracy i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) są nietrafione o tyle, że Sąd Okręgowy w ogóle nie zajmował się kwestią ewentualnego zapropo- nowania powodowi przez pozwaną innego stanowiska pracy po odbyciu szkolenia. Można natomiast uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w tym sensie, iż ustalenie Sądu Okręgowego, że między konsultacją związkową w marcu 2003 r. a wypowiedzeniem umowy o pracę w czerwcu 2003 r. nie zaszły żadne nowe okoliczności wymagające ponownej konsultacji, jest dowolne. Sąd ten ograniczył się bowiem do tego, że pozwana w piśmie wypowiadającym umowę o pracę podała tę samą przyczynę, co poprzednio i że przyczyna ta była rzeczywista. Pominął nato- miast fakt, że między konsultacją związkową a dokonaniem wypowiedzenia musiały wystąpić okoliczności, które spowodowały cofnięcie przez pozwaną wypowiedzenia. Przyczyną cofnięcia wypowiedzenia mogły być uzgodnienia między stronami, w wy- niku których zostało podpisane porozumienie. Sąd Okręgowy nie zajął się przyczy- nami, które doprowadziły do zawarcia porozumienia, a jedynie dokonał analizy jego treści dochodząc do słusznego wniosku, że nie można go uznać za zgodne oświad- czenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron w trybie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. Innych elementów tego porozumienia nie badał. Są to jednak kwestie mniej istotne, gdyż przy przyjęciu, że pozwana dokonała wypowiedzenia umowy o pracę w czerwcu 2003 r., należało uznać to wypowiedzenie za niezgodne z prawem z powodu braku konsultacji związkowej. Przepis art. 38 § 1 k.p. wymaga, aby każde wypowiedzenie umowy o pracę poprzedzała konsultacja związkowa. Nie ma żadnych powodów, aby uznać, że wy- powiedzenie umowy o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu poprzedniego wy- powiedzenia takiej konsultacji nie wymaga. Treść przepisu nie upoważnia do wnio- sku, że obowiązek przeprowadzenia konsultacji lub brak takiego obowiązku uzależ- niony jest od upływu czasu lub zmiany okoliczności. Powołane w uzasadnieniu za- skarżonego wyroku oraz w kasacji orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą sytuacji, w 6 której zamiar wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca skonsultował z organizacją związkową, natomiast nie złożył pracownikowi oświadczenia o wypowiedzeniu nie- zwłocznie, lecz po upływie pewnego czasu. Ponieważ przepis określa jedynie termin początkowy, w którym pracodawca może złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu - po wyczerpaniu trybu konsultacji - a nie określa terminu końcowego, powstał problem, czy pracodawca w każdym czasie może dokonać wypowiedzenia z powołaniem się na uprzednio przeprowadzoną konsultację. W tym zakresie Sąd Najwyższy zajmował stanowisko, że przyczyny, z jakich pismo wypowiadające umowę o pracę zostało doręczone po upływie dłuższego czasu i okoliczności jakie wystąpiły między prze- prowadzeniem konsultacji a doręczeniem pisma, mogą decydować o konieczności przeprowadzenia ponownej konsultacji. W niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja, której dotyczą te orzeczenia. Po konsultacji przeprowadzonej w marcu 2003 r. praco- dawca niezwłocznie (w tym samym miesiącu) wypowiedział powodowi umowę o pracę. Ponowne wypowiedzenie umowy o pracę mogło nastąpić tylko po przeprowa- dzeniu konsultacji związkowej, której nie można uważać za „ponowną konsultację”. Przepis art. 38 § 1 k.p. stanowi, że o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Z treści tego przepisu wynika, że najpierw praco- dawca podejmuje zamiar wypowiedzenia umowy o pracę konkretnemu pracowni- kowi, a następnie o tym zamiarze zawiadamia organizację związkową. W sytuacji, gdy po skutecznym cofnięciu wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca - uznając, że przyczyna poprzedniego wypowiedzenia nadal istnieje, zamierza wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę, to musi o tym zamiarze zawiadomić organizację związkową. Zacytowany przepis nie zwalnia go od tego obowiązku, gdyż każdy za- miar wypowiedzenia umowy o pracę musi być skonsultowany niezależnie od przy- czyny wypowiedzenia. Powoływanie się na tę samą przyczynę, która była przedmio- tem konsultacji wypowiedzenia skutecznie cofniętego, nie wystarczy do uznania wy- konania omawianego obowiązku, skoro nowy zamiar powzięty po cofnięciu wypo- wiedzenia nie był konsultowany. Należy zatem uznać, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu przez pracodawcę wcześniejszego wypo- wiedzenia skonsultowanego z organizacją związkową musi być poprzedzone kon- sultacją w trybie art. 38 § 1 k.p., nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia po- 7 zostaje niezmieniona. Jest to bowiem inne wypowiedzenie podlegające wszystkim rygorom przewidzianym przepisami prawa, w tym rygorom określonym w art. 38 k.p. Kwestia obowiązku konsultacji z organizacją związkową innego wypowiedze- nia, niż skonsultowane poprzednio, była przedmiotem kilku orzeczeń Sądu Najwyż- szego prezentujących poglądy zbieżne z wyżej przedstawionym stanowiskiem. W wyroku z dnia 7 lipca 1981 r., I PRN 30/81 (OSNCP 1981 nr 12, poz. 248) Sąd Naj- wyższy stwierdził, że, ponowienie trybu konsultacji przewidzianej w art. 38 k.p. jest konieczne, gdy kierownik zakładu pracy - mimo niezgłoszenia przez radę zakładową zastrzeżeń co do zamierzonego wypowiedzenia zmieniającego - zmienia swą decy- zję i zamiast zmieniającego dokonuje definitywnego wypowiedzenia umowy o pracę. Teza ta dotyczy sytuacji, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia innego rodzaju niż skonsultowane z organizacją związkową. Inny wyrok - z dnia 19 października 1976 r., I PR 146/76 (PiZS 1978 nr 5, s.68) - dotyczy sytuacji, w której pracodawca dokonuje wypowiedzenia umowy o pracę po skutecznym cofnięciu poprzedniego wy- powiedzenia. Sąd Najwyższy stwierdził w nim, że zawiadomienie przez kierownika zakładu pracy rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę nie może służyć za dowód dopełnienia obowiązku powiadomienia rady zakła- dowej o drugim zamierzonym wypowiedzeniu temu pracownikowi umowy o pracę, jeżeli pierwsze wypowiedzenie zostało cofnięte („uznane za bezskuteczne"). Takie samo stanowisko Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z dnia 6 lipca 1976 r., I PR 117/76 (OSNCP1977 nr 5-6, poz. 90), stwierdzając, że oświadczenie rady zakłado- wej, złożone w związku z pierwotnym zamierzeniem wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę nie zwalnia kierownika zakładu od obowiązku konsultacji z tym orga- nem związkowym ponownego zamiaru dokonania tej czynności. O istnieniu obowiąz- ku konsultacji związkowej w przypadku, gdy prawidłowe i zgodne z prawem wypo- wiedzenie nie doprowadziło do ustania stosunku pracy wypowiedział się Sąd Naj- wyższy w wyroku z dnia 5 maja 1976 r. I PZP 9/76 (LEX nr 14308), stwierdzając, że jeżeli po upływie okresu wypowiedzenia pracownik jest nadal zatrudniony w zakła- dzie pracy, przy czym istnienie tego stosunku nie zostało uzależnione od końcowego terminu jego trwania, to należy przyjąć, że w sposób domniemany został nawiązany stosunek pracy na czas nieokreślony. Ten nowy stosunek pracy, gdy ma ulec roz- wiązaniu, wymaga wypowiedzenia z zachowaniem trybu określonego w art. 38 k.p. W świetle przedstawionych poglądów należało uznać, że wypowiedzenie po- wodowi umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem prawa wobec niezastosowania 8 trybu konsultacji przewidzianego w art. 38 § 1 k.p. Podniesiony w kasacji zarzut na- ruszenia tego przepisu okazał się uzasadniony. Fakt, że istniała rzeczywista przy- czyna wypowiedzenia umowy - likwidacja stanowiska pracy - nie pozbawia powoda roszczeń z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, natomiast mo- głoby to uzasadniać zastosowanie art. 45 § 2 k.p., na który to przepis pozwana po- woływała się w apelacji. Ponieważ kasacja w zakresie naruszenia art. 38 § 1 k.p. jest uzasadniona, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. ========================================