II BU 5/13

UZASADNIENIE A. Z. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 7 września 2011 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA w W. z dnia 23 listopada 2009 r. w przedmiocie ustalenia wysokości emerytury policyjnej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej 2 Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 24, poz. 145) w kwocie niższej niż 40% podstawy wymiaru tego świadczenia. Oparł skargę na podstawie naruszenia art. 15b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.) w związku z art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 63, poz. 425 ze zm.) oraz obrazy przepisów postępowania – art. 139 § 1 k.p.c., art. 47714 § 1 k.p.c. oraz art. 5 w związku z art. 466 k.p.c. Zarzucił, że wydanie wyroku nastąpiło z naruszeniem podstawowych zasad porządku prawnego oraz konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa, równości wobec prawa oraz prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, zatem jest on niezgodny z art. 2, 32 i 45 Konstytucji RP. Stwierdził, że jego wydanie spowodowało wyrządzenie szkody przez nieuzasadnione i niezgodne z prawem obniżenie świadczenia emerytalnego. Oświadczył, że wyłącznie weryfikacja zaskarżonego wyroku w wyniku skargi wniesionej na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. może zapewnić właściwą ochronę prawną, gdyż wszelkie dostępne środki wzruszenia przedmiotowego rozstrzygnięcia zostały bezskutecznie wyczerpane. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, która co do zasady przysługuje od orzeczeń sądów drugiej instancji, można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jej wydanie stronie została wyrządzona szkoda (art. 4244 k.p.c.). Prawomocne orzeczenie sądu pierwszej instancji można objąć skargą tylko w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku 3 prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (art. 4241 § 2 k.p.c.). W związku z tym skarga odnosząca się do wyroku Sądu Okręgowego wydanego w pierwszej instancji powinna – poza innymi elementami wymienionymi w art. 4245 k.p.c. – zawierać argumenty na uzasadnienie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, ale ponadto, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi. Pojęcie „wypadek wyjątkowy” odnosi się zarówno do przyczyn niezgodności z prawem orzeczenia, jak i przyczyn, dla których strona nie skorzystała z możliwości jego zaskarżenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06, niepubl.). Wykazanie wystąpienia wyjątkowego wypadku uzasadniającego wniesienie skargi stanowi jej samoistny element konstrukcyjny. Jako przykłady „wypadków wyjątkowych”, o których mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., można wskazać ciężką chorobę strony, która uniemożliwiła wniesienie środka odwoławczego, jej stan psychiczny uniemożliwiający podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia niekorzystnego orzeczenia sądu I instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie błędnej informacji od pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia itp. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/2006, OSNC 2006, nr 6, poz. 113). Skarżący nie powołał się na okoliczności uwzględnione w art. 4241 § 2 k.p.c. ani nie wskazał usprawiedliwionych okoliczności uniemożliwiających mu wzruszenie wyroku będącego przedmiotem skargi. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił jego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i odrzucił apelację jako złożoną po terminie. Zażalenie skarżącego zostało prawomocnie oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 10 lutego 2012 r., a postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił skargę ubezpieczonego o wznowienie postępowania; zażalenie zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. Prowadzi to do wniosku, że niezaskarżenie wyroku objętego skargą nie nastąpiło na skutek wyjątkowych okoliczności, lecz na skutek zaniedbania. 4 Powołanie się na zawinione przez siebie uchybienie terminowi do złożenia apelacji oraz skargi o wznowienie postępowania, powodujące ich prawomocne odrzucenie, wyklucza uznanie, że zmiana lub uchylenie wyroku objętego skargą nie było możliwe w drodze przysługujących stronie środków prawnych (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2008 r., V CNP 187/07, OSNC-ZD 2008/D, poz. 107 oraz wyrok z dnia 27 lutego 2008 r., II BP 56/07, niepublikowany). Mając to na względzie, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 4248 § 2 k.p.c.).