I PK 87/12

UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Biuro Terenowe […] kwoty 7 033,97 zł tytułem wynagrodzenia za 2 pracę za styczeń, luty i marzec 2002 r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz odprawy pieniężnej w kwocie 5 250,00 zł z ustawowymi odsetkami. Powód był zatrudniony w G. od 4 marca 1970 r. do 15 kwietnia 2002 r. Prawomocnym wyrokiem zaocznym z 25 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy zasądził od G. na rzecz powoda świadczenia pracownicze objęte wnioskiem o wypłatę złożonym pozwanemu Funduszowi. Należności powoda zasądzone wyrokiem nie zostały zaspokojone do kwot: 7 033,97 zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę, 5 250,00 zł brutto z tytułu odprawy. 5 sierpnia 2002 r. do Sądu Rejonowego wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości byłego pracodawcy. Postanowieniem z 24 września 2003 r. ogłoszono upadłość G. We wrześniu 2010 r. powód wystąpił do pozwanego z wnioskiem o wypłatę niezaspokojonych świadczeń pracowniczych, tj.: wynagrodzenia za styczeń 2002 r. w kwocie 2 344,66 zł, wynagrodzenia za luty 2002 r. w kwocie 2 344,66 zł, wynagrodzenia za marzec 2002 r. w kwocie 2 344,65 zł, odprawy pieniężnej w kwocie 5 250,00 zł. Pozwany odmówił wypłaty świadczeń, stwierdzając, że nie zostały dochowane terminy z art. 6 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Ustanie stosunku pracy powoda nastąpiło w 15 kwietnia 2002 r., a niewypłacalność byłego pracodawcy powoda została ustalona na 24 września 2003 r. Wyrokiem z 10 maja 2011 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo. Sąd I instancji podkreślił, że oceny zasadności roszczeń powoda należało dokonać na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz. U. z 2010 r., Nr 106, poz. 674). Zgodnie z art. 2 ustawy Kierownik Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na wniosek osoby, która złożyła do Funduszu wniosek o wypłatę świadczeń pracowniczych, a której odmówiono ich wypłaty z uwagi na przekroczenie ustawowego terminu do złożenia wniosku o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, przywraca termin do wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych 3 roszczeń, w zakresie zgodnym z art. 6 i art. 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. Pozwany przywrócił powodowi termin do wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń w trybie art. 2 wyżej powołanej ustawy. Dokonując wykładni celowościowej cytowanych powyżej przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 6 maja 2010 r. Sąd uznał, że zarówno zakres świadczeń, jak i przesłanka ich wypłaty w postaci wystąpienia niewypłacalności pracodawcy powinny być oceniane z punktu widzenia przepisów ustawy z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. Nie było spornym, że upadłość byłego pracodawcy powoda została ogłoszona 24 września 2003 r. Wniosek ogłoszenie upadłości wpłynął do Sądu 5 sierpnia 2002 r. Sąd Rejonowy uznał zatem, że niewypłacalność byłego pracodawcy powoda zaistniała 5 sierpnia 2002 r. Art. 1 ust. 2 ustawy z 6 maja 2010 r. stanowi, że przepis ust. 1 ma zastosowanie do roszczeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, a z tytułu których świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone m.in. z powodu niespełnienia wymogów dotyczących okresów, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia powoda nie zostały zaspokojone. Obecnie nie może być skuteczne powoływanie się przez pozwanego na niespełnienie przez powoda terminów z art. 6 ust. 4 i 6 ustawy z 29 grudnia 1993 r., skoro właśnie ta okoliczność stanowi przesłankę ubiegania się przez byłych pracowników o wypłatę niezaspokojonych roszczeń pracowniczych ze środków pozwanego w trybie przepisów ustawy z 6 maja 2010 r. Sąd uznał ponadto, że miarodajną datą dla ustalenia kwartału, z którego ma pochodzić przeciętne miesięczne wynagrodzenie, jest data wypłaty świadczenia. W przypadku powoda za tę datę uznać należy datę wyrokowania. Dopiero w tym momencie zostały przyznane powodowi przedmiotowe świadczenia pracownicze ze środków pozwanego. Na dzień wyrokowania ostatnie ogłoszone przeciętne miesięczne wynagrodzenie dotyczyło IV kwartału 2010 r. i wynosiło 3 436,50 zł 4 (bez wypłat z zysku). Dochodzone zatem przez powoda wynagrodzenie i trzymiesięczna odprawa nie przekraczały odpowiednio wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia i trzykrotności tego wynagrodzenia. Apelację złożył pozwany, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3, art. 6, i art. 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy w związku z przepisami ustawy z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych. Sąd Okręgowy wyrokiem z 21 października 2011 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu podniesiono, że wykładnia celowościowa art. 1 i art. 2 ustawy z 6 maja 2010 r. prowadzi do stwierdzenia, że zakres świadczeń, jak i przesłanka ich wypłaty w postaci wystąpienia niewypłacalności pracodawcy powinny być oceniane z punktu widzenia uprzednio obowiązującej ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. W sprawie niewypłacalność zaistniała 5 sierpnia 2002 r. Przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 maja 2010 r. umożliwia dochodzenia roszczeń pomimo niezachowania terminów przewidzianych w ustawie z 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych. Nie może być skuteczne powoływanie się pozwanego na niezachowanie przez powoda terminów z art. 6 ustawy z 29 grudnia 1993 r., skoro właśnie ta okoliczność stanowi przesłankę ubiegania się przez byłych pracowników o wypłatę niezaspokojonych roszczeń w trybie ustawy z 6 maja 2010 r. Słusznie zważył, Sąd I instancji, że przyjęcie stanowiska pozwanego prowadziłoby do ponownej odmowy zaspokojenia roszczeń. Skargę kasacyjną od wyroku złożył pozwany. Zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 3, art. 6 i art. 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i przepisów ustawy z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń, polegające na przyjęciu przez sądy pierwszej i drugiej instancji, że: 5 1) wymieniony w art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy katalog przesłanek niewypłacalności, w wersji obowiązującej w okresie, za który roszczenia powoda nie zostały zaspokojone, nie jest katalogiem zamkniętym, 2) przy ocenie art. 6 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wykluczone jest stosowanie terminów określonych w przepisie art. 6 ust. 4 i 6 tej ustawy, 3) art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy oznacza, że wypłata świadczeń z tytułu wynagrodzeń ze środków FGSP dotyczyć może dowolnych trzech miesięcy sprzed daty niewypłacalności albo daty ustania stosunku pracy, a nie tylko trzech miesięcy bezpośrednio poprzedzających te zdarzenia, 4) przy wypłacie świadczeń w trybie ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, w związku z ustawą z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń z FGŚP, należy wziąć pod uwagę wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 6a ustawy z 29 grudnia 1993 r., obowiązującego w dacie wypłaty świadczeń, nie zaś z okresu wymagalności wypłacanych należności. Wniesiono o uchylenie w całości i zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 6 Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Przedmiotem sporu są roszczenia powoda o wypłatę z Funduszu niezaspokojonych należności pracowniczych, pomimo prawomocnego wyroku sądu. Chodzi o zasądzone wyrokiem sądowym kwoty wynagrodzenia za pracę (7033,97 zł) oraz odprawy pieniężnej (5250,00 zł). Podstawą dochodzenia wypłaty powyższych kwot z Funduszu są przepisy ustawy z dnia 6 maja 2010 r. o przywróceniu terminu do wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz. U. Nr 106, poz. 674) – dalej ustawa. Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczą zarówno nabycia prawa do wypłaty świadczeń, jak i ich zasądzonej wysokości. Ustawa określa w art. 1 szereg przesłanek wypłaty niezaspokojonych świadczeń pracowniczych. W sprawie nie było sporne, że o wypłatę świadczeń wystąpił uprawniony podmiot, który dysponował prawomocnym wyrokiem sądowym. Świadczenia te nie zostały zaspokojone i powstały przed dniem wejścia w życie ustawy. Roszczenia te nie uległy także przedawnieniu (art. 6 ustawy). Sporny był natomiast zakres świadczeń podlegających zaspokojeniu. Ustawa w art. 1 ust. 1 stanowi, że dopuszczalne jest wystąpienie z pisemnym wnioskiem o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu, z tytułu niezaspokojonych roszczeń „w zakresie” zgodnym z art. 6 i art. 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 85, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone – dalej ustawa z 1993 r. Po pierwsze należy stwierdzić, że ustawowy sposób uregulowania dochodzenia wypłaty świadczeń z Funduszu jest wielce niedoskonały i stwarza wątpliwości o podstawowym charakterze. Chodzi tu przede wszystkim o rozumienie zwrotu „w zakresie”, użytym w art. 1, jak i 2 ustawy. Odwołanie do art. 6 ustawy z 1993 r., który również stwarzał wiele niejasności, oznacza, że z Funduszu mogą być zaspokojone jedynie należności główne z tytułów wymienionych w ust. 2. Wśród nich zostało wymienione wynagrodzenie za pracę oraz odprawa pieniężna, a więc świadczenia niewypłacone powodowi. 7 Jednak ponadto w przepisach art. 6 ustawy z 1993 r. (ust. 4 i 6) uregulowane były także okresy, z których można dochodzić niezaspokojonych świadczeń (tzw. okresy referencyjne), w tym ich wysokość. Z przepisów tych wynika, że zaspokojenie z tytułu wynagrodzenia za pracę nie może przekraczać okresu dłuższego niż 3 miesiące. Wysokość odprawy pieniężnej jest zaś (była) określona w przepisach ustawy o tzw. zwolnieniach grupowych. W skardze podniesiono natomiast naruszenie tych przepisów w zakresie przekroczenia okresów referencyjnych. Zgodnie z przepisem art. 6 ust. 4 ustawy z 1993 r. świadczenie z tytułu wynagrodzenia za pracę podlega zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające ustanie stosunku pracy, jeżeli ustanie stosunku pracy przypada w czasie nie dłuższym niż 6 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Natomiast zgodnie z przepisem ust. 6 art. 6 tej ustawy świadczenie z tytułu odprawy pieniężnej podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące następujące po tym dniu. Jak widać dla obliczenia okresów referencyjnych konieczne jest ustalenie dnia niewypłacalności pracodawcy oraz dnia rozwiązania stosunku pracy. W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy przyjął, że przepis art. 1 ust. 2 ustawy umożliwia dochodzenie roszczeń pomimo niezachowania okresów referencyjnych. Jest to stanowisko trafne. Przepis ten stanowi bowiem wyraźnie, że roszczenia pracownicze mogą być dochodzone, jeżeli nie mogły one zostać wypłacone z Funduszu z powodu niezłożenia wniosku lub niespełnienia wymogów dotyczących „okresów”, o których mowa w art. 6 ustawy z 1993 r. Nie ulega wątpliwości, że chodzi w tym przypadku o tzw. okresy referencyjne. Odmienna interpretacja odesłania z art. 1 ust. 2 ustawy stałaby niewątpliwie w sprzeczności z podstawowym celem jej uchwalenia (zob. uzasadnienie projektu ustawy Sejm RP VI kadencji Nr druku: 1082). Należy także zauważyć, że identyczny cel miał spełnić art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 158, poz. 1121, ze zm.). U uzasadnieniu projektu ustawy stwierdzono, że między innymi, wypłata świadczeń na podstawie 8 art. 43 była realizowana jeżeli nie zostały spełnione wymogi dotyczące tzw. okresów referencyjnych. Jednak wcześniej wystąpiła konieczność rozstrzygnięcia problemu konieczności stosowania okresów referencyjnych. Został on rozstrzygnięty w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 9/09 (OSNP 2010, nr 1-2, poz. 2). Stwierdzono w niej, że do zaspokojenia roszczeń przez Fundusz roszczeń, o których stanowi art. 43 ustawy, nie mają zastosowania okresy referencyjne. Stanowisko powyższe zostało również zaakceptowane w doktrynie prawa pracy (zob. M. Gersdorf: Zaprzestanie działalności jako przesłanka niewypłacalności, w: Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, Warszawa 2011, s. 2297-2299). Tak więc jedynie na marginesie można stwierdzić, że zarówno Sąd Najwyższy, jak i TSWE dopuszczał przyjęcie, że dniem zaistnienia niewypłacalności pracodawcy jest dzień wniesienia wniosku o otwarcie postępowania upadłościowego (zob. orzeczenia powołane przez M. Gersdorf oraz w wyżej powołanej uchwale Sądu Najwyższego). Na podstawie powyższego należy stwierdzić, że do zaspokojenia roszczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie ustawy z 2010 r. nie mają zastosowania okresy referencyjne określone w art. 6 ustawy z 1993 r. Stanowisko powyższe jest także zgodne z celem ustawy, jakim jest umożliwienie zaspokojenia roszczeń pracowniczych, które nie mogły zostać zrealizowane w okresie wcześniejszym. Z tego powodu należało uznać, że nie zostały naruszone, wskazane w skardze kasacyjnej, przepisy art. 3, art. 6 ust. 4 i 6 ustawy z 1993 r. Kolejnym zagadnieniem, podniesionym w skardze kasacyjnej, jest określenie wysokości wypłacanych świadczeń. Przepisy ustawy (art. 1 ust.1 oraz art. 2) w przedmiocie roszczeń pracowniczych odsyłają także do zakresu art. 6a ustawy z 1993 r. Przepis art. 6a ust. 2 tej ustawy stanowi, że przy wypłacie należności określonych w art. 6 ust. 2 pkt 2 im pkt 3 lit. a)-e) ich łączna kwota za okres jednego miesiąca nie może przekraczać przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, od dnia jego ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski, ogłaszanego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 9 39, poz. 593, ze zm.). Sądy obu instancji przyjęły, że miarodajną datą dla ustalenia kwartału, z którego ma pochodzić przeciętne wynagrodzenie jest data wypłaty świadczenia, czyli w przypadku powoda data wyrokowania. Rozstrzygnięcie to jest trafne. Przepisy art. 6a ust. 2 i 4 ustawy z 1993 r. stanowią bowiem o „wypłacie” należności. Należy również pamiętać, że wypłata świadczeń mogła zostać dokonana jedynie w oparciu o przepisy z maja 2010 r. Tak więc powód mógł dochodzić swoich roszczeń dopiero po wejściu ustawy w życie, a więc po 20 maja 2010 r. Pozwany Fundusz odmówił jednak wypłaty świadczeń. W tym stanie rzeczy jako datę wypłaty świadczenia należało uznać dzień wyrokowania, gdyż dopiero w tym dniu Sąd pierwszej instancji przyznał powodowi prawo do wypłaty świadczeń z Funduszu. Wypłata świadczeń powinna więc uwzględniać przeciętne wynagrodzenie z poprzedniego kwartału. Ponadto należy pamiętać, że zgodnie z art. 3 ustawy zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają jedynie należności główne. Takie rozstrzygnięcie w sprawie określenia właściwego kwartału jest także zgodna z celem ustawy. Ma ona bowiem umożliwić ubieganie się o świadczenia, których z niezawinionych przyczyn nie mogły uzyskać. Nie ma więc racjonalnych przyczyn by do wyliczenia świadczeń powoda, do których uzyskał prawo z mocy przepisów ustawy z 2010 r., przyjmować przeciętne wynagrodzenie sprzed 10 lat. Nie stoi temu na przeszkodzie argument skargi, iż pracownicy, w okresie obowiązywania ustawy z 1993 r., otrzymali świadczenia w niższej wysokości. Należy jednak mieć na uwadze, że świadczenia te zostały im już dawno wypłacone, jak i zmianę siły nabywczej pieniądza. Jest także oczywiste, że kwoty świadczeń nie mogą przekraczać nominalnej wysokości niewypłaconego wynagrodzenia, czy odprawy. Reasumując należy stwierdzić, że wypłata świadczeń funduszu powinna uwzględniać przeciętne wynagrodzenie z kwartału ją poprzedzającego. Natomiast w przypadku sporu miarodajną w tej mierze datą jest dzień wyrokowania. Nie został więc również naruszony przepis art. 6a ustawy z 1993 r. w związku z art. 1 ust. 1 ustawy. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.