II PK 310/11

uzasadnienie wskazują, że - pomimo powołania art. 469 k.p.c. - skarżącej chodzi w istocie o zakwestionowanie oceny Sądu drugiej instancji co do zgodności zawartych w ugodzie oświadczeń woli z bezwzględnie wiążącymi normami prawnymi, o których stanowi art. 58 § 1 k.c., chociaż zarzut jego naruszenia nie został w skardze kasacyjnej podniesiony. Mianowicie skarżąca - nie podważając oceny Sądu drugiej instancji co do tego, że zawarta przez nią ugoda nie naruszała zasad współżycia społecznego oraz jej słusznego interesu - uważa, iż „z uwagi na bezskuteczność prawną rozwiązania z nią stosunku pracy przez Urząd Transportu Kolejowego ‘również’ ugoda jest bezwzględnie nieważna, jako obciążona pierwotną 8 bezskutecznością czynności bezpośrednio ją poprzedzającej”, że „jeżeli punktem wyjścia będącym podstawą konstruowania ugody sądowej jest bezskuteczna czynność prawna (w tym przypadku wadliwe rozwiązanie umowy o pracę), ugoda inaczej kształtująca tę czynność obarczona jest ‘tożsamą’ bezwzględną nieważnością” oraz że ustalenie, iż „wiążąca ją z Urzędem Transportu Kolejowego ugoda nie obowiązuje (…) daje podstawę do uznania, że łączący ją od dnia 1.10.1999 r. z Urzędem stosunek pracy trwa nadal". Podstawą rozpoznawanego zarzutu jest więc w pierwszym rzędzie założenie, że wadliwe, bo dokonane z naruszeniem przepisów, oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę jest dotknięte sankcją nieważności. Założenie to jest błędne. Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej członek korpusu służby cywilnej odpowiada dyscyplinarnie za naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej, zaś stosownie do art. 81 ust. 2 pkt 4 tej ustawy, jedną z kar dyscyplinarnych stosowanych wobec pracowników służby cywilnej jest wydalenie z pracy w urzędzie. Prawomocne orzeczenie tej kary powoduje - w świetle art. 81 ust. 3 - wygaśnięcie stosunku pracy. Na tle tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały się dwa przeciwstawne stanowiska co do możliwości zastosowania przewidzianego w przepisach Kodeksu pracy trybu wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej z powodu zawinionego naruszenia przez niego obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Pierwsze z tych stanowisk stanowi kontynuację wykładni art. 106 ust. 1 w związku z art. 107 ust. 2 pkt 6 i ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.), które to przepisy miały takie samo brzmienie jak art. 80 ust. 1 oraz art. 81 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. Zgodnie z tą koncepcją, zakończenie stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej z powodu zawinionego naruszenia przez niego obowiązków członka korpusu służby cywilnej może nastąpić tylko przez orzeczenie w postępowaniu dyscyplinarnym kary wydalenia z pracy w urzędzie, a wyłączone jest w takim przypadku stosowanie przepisów Kodeksu pracy o wypowiadaniu umów o pracę oraz rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (tak w wyrokach z dnia 4 marca 2008 r., II PK 177/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 139 i z dnia 11 marca 2008 r., II PK 193/07, LEX nr 442815). Zaprezentowana w tych 9 wyrokach argumentacja została również zaaprobowana pod rządami ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. I tak, w wyrokach z dnia 7 kwietnia 2010 r., I PK 206/09 (LEX nr 602667) i z dnia 6 kwietnia 2011 r., II PK 253/10 (LEX nr 852549) Sąd Najwyższy stwierdził, że zwolnienie z pracy w urzędzie zatrudnionego na podstawie umowy o pracę członka korpusu służby cywilnej za ciężkie naruszenie przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych może nastąpić tylko w trybie zastosowania przepisów ustawy o odpowiedzialności dyscyplinarnej tych pracowników służby cywilnej, bo unormowanie ustawy z 2006 r. o służbie cywilnej, podobnie jak i ustawy z 1998 r., ma w tym zakresie charakter wyczerpujący. Wyrażane są jednak również poglądy odmienne. I tak, w wyroku z dnia 2 lipca 2009 r., II PK 316/08 (LEX nr 533093) Sąd Najwyższy stwierdził, że wobec pracownika korpusu służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę pracodawca może zastosować wypowiedzenie zmieniające nawet w sytuacji zarzutu naruszenia obowiązków członka korpusu służby cywilnej. To stanowisko jest kontynuowane pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.), która w art. 113 ust. 1 oraz 114 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 zawiera analogiczne regulacje. Mianowicie w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r., I PK 36/10 (LEX nr 611812) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że do członków korpusu służby cywilnej niebędących urzędnikami służby cywilnej stosuje się przepisy Kodeksu pracy dotyczące rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, a koncepcja ta została zaaprobowana w wyroku z dnia 15 marca 2011 r., I PK 192/10 (OSNP 2012 nr 9-10, poz. 116) w odniesieniu do rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika służby cywilnej w trybie art. 52 k.p. Wskazana wyżej rozbieżność w orzecznictwie co do dopuszczalności wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej w trybie przewidzianym przez przepisy Kodeksu pracy podważa kategoryczną koncepcję skarżącej o „pierwotnej bezskuteczności” czynności rozwiązującej z nią stosunek pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Rozstrzygnięcie tej skądinąd kontrowersyjnej kwestii nie ma jednak znaczenia w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, gdyż nawet przyjęcie, że rozwiązanie z powódką stosunku pracy w tym trybie było niedopuszczalne nie oznacza, iż oświadczenie pracodawcy w tym zakresie było dotknięte sankcją nieważności. 10 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że każda jednostronna deklaracja pracodawcy o ustaniu stosunku pracy, dokonana nawet z naruszeniem prawa, prowadzi do ustania stosunku pracy w terminie wskazanym przez pracodawcę, bo wszelkie jego czynności, nawet bezprawne, zmierzające do rozwiązania stosunku pracy są skuteczne i mogą być podważone wyłącznie w drodze odpowiedniego powództwa przewidzianego Kodeksem pracy. Zasadą prawa pracy jest bowiem skuteczność jednostronnych czynności prawnych rozwiązujących dokonanych przez pracodawcę bez względu na ich wady, a zastosowanie sankcji nieważności z art. 58 § 1 k.c. może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, w których rozwiązania stosunku pracy dokonano niezgodnie z wolą pracodawcy i nie zostało ono przez niego potwierdzone (por. np. wyroki z dnia 9 maja 2006 r., II PK 270/05, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 125; z dnia 25 lutego 2009 r., II PK 164/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 227; z dnia 9 czerwca 2009 r., II PK 264/08, Monitor Prawa Pracy 2009 nr 8, s. 427-428; postanowienie z dnia 2 lutego 2010 r., II PK 318/09, LEX nr 658180; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III PZP 6/11, LEX nr 1164259; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., III PZP 5/11, LEX nr 1112769 i orzeczenia w nich powołane oraz wyrok z dnia 8 stycznia 2009 r., I PK 137/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 161, w którym wykluczono sankcję nieważności rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., mimo że za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych odpowiada on wyłącznie w trybie dyscyplinarnym). Takiego zarzutu skarżąca nie formułuje. A zatem, ponieważ wadliwe z powodu niezgodności z prawem rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej nie jest działaniem pracodawcy bezskutecznym samoistnie, a ustawa o służbie cywilnej nie reguluje sankcji takiego rozwiązania, przeto może ono rodzić wyłącznie roszczenia określone w Kodeksie pracy, a więc żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy lub odszkodowania (art. 7 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej). Ugoda sądowa, jako jedna z czynności prawnych, w zakresie jej skutków materialnoprawnych podlega regułom oceny skuteczności oświadczeń woli, w tym pod względem ich zgodności z bezwzględnie wiążącymi normami prawnymi (art. 58 k.c. i odpowiednio art. 203 § 4 k.p.c.). Sprzeczność czynności prawnej z ustawą 11 występuje wtedy, gdy czynność prawna zawiera postanowienia niezgodne z ustawą lub gdy nie zawiera treści nakazanych przez normę prawną. Natomiast przez czynność prawną mającą na celu obejście ustawy rozumie się taką czynność, która wprawdzie nie jest objęta zakazem prawnym, ale zostaje przedsięwzięta dla osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Z punktu widzenia formalnego taka czynność ma cechy niesprzeciwiające się ustawie, gdyż jej treść nie zawiera elementów wprost zabronionych przez prawo, natomiast faktycznie (w sensie materialnoprawnym) służy ona realizacji celu zabronionego przez ustawę. Zawarcie ugody w sprawie z zakresu prawa pracy, w tym w przedmiocie rozwiązania łączącego strony stosunku pracy, nie jest sprzeczne z ustawą, gdyż żaden przepis prawa tego nie zabrania (tak jest np. w przypadku art. 47712 k.p.c. który stanowi o niedopuszczalności zawierania ugód w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych), odwołanie (cofnięcie) oświadczenia woli za zgodą jego adresata jest możliwe w każdym czasie (a contario - art. 61 § 1 zdanie drugie k.c.; por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1952 r., C 44/52, OSNC 1953 nr 2, poz. 43; z dnia 3 listopada 1955 r., III CR 1562/54, OSNC 1956, nr 2, poz. 50 oraz z dnia 5 lipca 2005 r., I PK 176/04, OSNP 2006/9-10/154 i orzeczenia w nim powołane), a rozwiązanie na mocy porozumienia stron stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę jest prawnie dopuszczalne (art. 30 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej). Zawarta przez skarżącą ugoda nie zmierza również do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo, gdyż po pierwsze - skarżąca nie kwestionuje słuszności i wiarygodności postawionych jej zarzutów ciężkiego naruszenia obowiązków, po drugie - w wyniku zawartej ugody skarżąca uzyskała (niezależnie od uniknięcia ewentualnego negatywnego wyniku sprawy w przedmiocie żądania przywrócenia do pracy lub narażenia się na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego) przekształcenie trybu rozwiązania stosunku pracy z niezwłocznego z jej winy w korzystniejsze ustanie stosunku pracy na podstawie porozumienia stron, a zawieranie takich ugód jest w utrwalonej judykaturze akceptowane (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r., I PKN 313/00, OSNAPiUS 2002 nr 1, poz. 17 i powołane w nim orzecznictwo), po trzecie - rezygnując w ramach zawartej ugody z żądania przywrócenia do pracy na rzecz odszkodowania skarżąca 12 dokonała w istocie wyboru jednego z przysługujących jej alternatywnie roszczeń związanych z rozwiązaniem przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie (art. 56 § 1 k.p.), po czwarte - możliwość zasądzenia odszkodowania w miejsce zgłoszonego przez pracownika żądania przywrócenia do pracy przewiduje również art. 56 § 2 w związku z art. 45 § 2 k.p. oraz art. 4771 k.p.c. Nie można także zgodzić się z poglądem skarżącej, że zawarta przez nią ugoda „sanuje bezskuteczną czynność rozwiązania umowy o pracę”. W wyniku tej ugody oświadczenie pracodawcy rozwiązujące stosunek pracy zostało bowiem skutecznie odwołane (cofnięte) bez naruszenia interesów skarżącej jako jego adresatki, a tym samym od tej chwili zostało pozbawione skuteczności prawnej. Z tego względu ocenie w ramach zgodności z prawem mogły podlegać jedynie oświadczenia woli złożone przez strony w zawartej przez nie ugodzie, a nie oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., którego skuteczne odwołanie wywołało taki skutek, jak gdyby w ogóle nie doszło do jego wyrażenia. Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.