I PK 130/11

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. powinno zatem przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wskaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Poprzestanie w tym zakresie na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnieniu jest niewystarczające, bo chociaż przy konstruowaniu obu wymaganych elementów skargi argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy bada je na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Inaczej rzecz ujmując, istotne zagadnienie prawne występuje wtedy, gdy wskazywana kwestia prawna ma niemałe znaczenie dla systemu i rozwoju prawa. Chodzi więc nie tylko o określoną staranność i wysiłek w jego zredagowaniu, ale przede wszystkim o jurydyczne przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa i wynikającego z tego problemu prawnego o takiej 7 wadze, który może być uznany za istotne zagadnienie prawne Tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 listopada 2007 r., II PK 159/07, LEX nr 863976). W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Ponadto rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5). Odwołując się do przesłanki konieczności rozstrzygnięcia zagadnień prawnych powód ogranicza się do sformułowania pytań, bez podjęcia próby przeprowadzenia jakiegokolwiek wywodu jurydycznego dla wykazania, że zagadnienia te rzeczywiście istnieją, nie znalazły rozwiązania w dotychczasowej judykaturze Sądu Najwyższego i są na tyle istotne, że wymagają jego zaangażowania. Z tego względu wątpliwości skarżącego w ogóle nie poddają się ocenie na etapie przedsądu. Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka” (prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane). Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest 8 wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w podstawach kasacyjnych przepisów prawa materialnego lub procesowego widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w pogłębioną analizę prawną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania powód w ogóle nie ustosunkowuje się do tak rozumianej przesłanki oczywistej zasadności skargi ani nie wykazuje jej istnienia, ograniczając się do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie „oczywiście narusza prawo” wskutek błędnej wykładni i niezastosowania przepisów prawa materialnego, co jest niewystarczające dla dokonania oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W ramach przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej strona pozwana powołała w pierwszym rzędzie przepisy postępowania, a mianowicie art. 217 § 1 i 2, art. 227 i art. 233 § 1 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że art. 227 k.p.c. określa jedynie jakie fakty są przedmiotem dowodu (istotne) i uprawnia sąd do selekcji zgłoszonych dowodów jako skutku przeprowadzonej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć. W rezultacie twierdzenie, że art. 227 k.p.c. został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru (por. np. wyrok z dnia 10 marca 2011 r., II UK 306/10, LEX nr 885008 i orzeczenia w nim powołane). Z kolei art. 217 § 1 k.p.c. określa jedynie uprawnienia procesowe stron, a nie jest źródłem kreacji obowiązku sądu, zaniechanie spełnienia którego powodowałoby naruszenie przez sąd tego przepisu, zaś naruszeniem art. 217 § 2 k.p.c. może być jedynie nieprzeprowadzenie zawnioskowanego przez stronę dowodu na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i jeszcze niewyjaśnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., I CKN 1443/99, LEX nr 529718 i orzeczenia w nim przywołane). Nie wiadomo więc, na czym miałoby polegać naruszenie wymienionych przepisów przez Sąd drugiej instancji, skoro skarżący nawet nie 9 twierdzi, że zgłaszał w postępowaniu odwoławczym jakiekolwiek wnioski dowodowe. Przepis art. 233 § 1 k.p.c., jako bezpośrednio odnoszący się do sfery ustalenia faktów i oceny dowodów, nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c., por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2011 r., III PK 72/10, LEX nr 901629 i orzeczenia w nim powołane). Natomiast w płaszczyźnie wskazanych przez skarżącego przepisów nie mieści się pominięcie przez sąd odwoławczy części materiału dowodowego sprawy. Reasumując, twierdzenie skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z uwagi na „ciężar naruszeń prawa procesowego” musi być uznane za pozbawione racji. To samo odnosi się do wskazanych przez skarżącego naruszeń prawa materialnego. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że o naruszeniu art. 6 k.c. można mówić wtedy, gdy sąd orzekający przypisał obowiązek dowodowy innej stronie, nie tej, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok z dnia 6 października 2010 r., II CNP 44/10, LEX nr 970065); art. 6 k.c. statuuje zasadę rozkładu ciężaru dowodu, co powoduje, że poza jego dyspozycją pozostaje między innymi kwestia, czy strona wywiązała się z obowiązku udowodnienia faktów, z których wywodzi określone skutki prawne, gdyż ta stanowi domenę przepisów postępowania cywilnego, a nie prawa materialnego (tak w wyroku z dnia 5 listopada 2011 r., I CSK 23/10, LEX nr 786548); w kontradyktoryjnym modelu postępowania sądowego o rodzaju i zakresie roszczenia decyduje powód, a ciężar udowodnienia twierdzeń spoczywa na tej stronie, która je zgłasza (art. 6 k.c. w związku z art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.); sąd z urzędu może dopuścić dowód na podstawie art. 232 zdanie drugie k.p.c. (por. wyrok z dnia 24 listopada 2010 r., II CSK 297/10, LEX nr 970074); wyjątkowo sąd może dopuścić dowód z urzędu niewskazany przez stronę (art. 232 zdanie drugie k.p.c., tak w postanowieniu z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 238/10, LEX nr 964473). Niewątpliwie więc kwestia przeprowadzenia przez sąd dowodu z urzędu nie należy do sfery art. 6 k.c., ale art. 232 zdanie drugie k.p.c., którego naruszenia skarżący nie zarzuca. Skarżący nie wykazał również, że doszło do obrazy pozostałych powołanych przez niego przepisów prawa materialnego wskutek oczywiście błędnego przyjęcia, że wobec powoda stosowano mobbing w rozumieniu art. 943 § 2 k.p. W tym zakresie Sąd drugiej instancji - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie oparł się bowiem na 10 subiektywnym odczuciu powoda, ale na ocenie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim zeznań świadków i opinii biegłych, prowadzącej do uznania, że zachowania przełożonego niestosowane do innych pracowników i polegające na przywoływaniu powoda krzykiem po imieniu, jego „egzaminowaniu” z wiedzy zawodowej, szydzeniu z zarobków, twierdzeniu o nieprzydatności do poważniejszej pracy, po pierwsze - przekroczyły granice przysługujących pracodawcy uprawnień w zakresie wydawania pracownikowi poleceń, sprawdzania jego wiedzy i przydatności w pracy oraz panującego w miejscu zatrudnienia zwyczaju zwracania się do współpracowników po imieniu, a po drugie - były długotrwałe oraz miały na celu i spowodowały poniżenie powoda, jego ośmieszenie oraz obniżenie u niego oceny przydatności zawodowej. Wywody obu skarżących wskazują, że chodzi im w istocie o zajęcie przez Sąd Najwyższy stanowiska co do zarzutów przedstawionych zaskarżonemu wyrokowi w ramach podstaw kasacyjnych. Taka okoliczność nie stanowi jednak ustawowej przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.