II UK 74/11

uzasadnieniem wynika, że skarżący dochodził zasądzenia renty na podstawie art. 446 § 2 k.c. (w związku ze śmiercią syna podczas pełnienia służby wojskowej). Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2005 r. […] zasądził na rzecz wnioskodawcy od Skarbu Państwa rentę uzupełniającą, wskazując w uzasadnieniu wyroku, że prowadząc zakład rzemieślniczy wnioskodawca osiągał dochody stano- wiące trzykrotność średniej płacy. Uszło jednak uwadze wnioskodawcy, że podstawę wymiaru świadczenia (renty czy emerytury) stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie rentowe i emerytalne albo ubezpieczenie społeczne. W okresie pro- wadzenia zakładu rzemieślniczego (lata 1987 - 1990) wnioskodawca podlegał ubez- pieczeniu społecznemu i z tego tytułu obowiązany był do uiszczania składek na 5 ubezpieczenie społeczne. Podstawa wymiaru składek zawarta została w piśmie pozwanego organu z dnia 5 listopada 1990 r. Podstawę tę stanowią tylko te zarobki, od których opłacona została składka na ubezpieczenie społeczne, nie zaś dochody przez niego osiągane z tego tytułu. W podstawie wymiaru świadczenia nie może zostać również uwzględniona renta, nie jest to bowiem składnik wynagrodzenia czy też dochód, od którego opłacana była składka na ubezpieczenie. W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na za- stosowaniu § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, gdy z uwagi na treść art. 194 ustawy o emeryturach i rentach, przepis ten nie mógł mieć zastosowania oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 328 § 2 k.p.c., polega- jące na wadliwym uzasadnieniu wyroku, przez które nie sposób ustalić podstawy prawnej wyroku, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości wraz z orzecze- niem o kosztach postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (tak jak w istocie w rozpoznawanej sprawie) lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (prawidłowo powinno być: w związku z art. 391 § 1 k.p.c.) może stanowić usprawiedliwioną podstawę ka- sacyjną wtedy, gdy uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji nie posiada wszyst- kich koniecznych elementów lub gdy zawiera tak zasadnicze braki, że uniemożliwiają one kontrolę kasacyjną. Chodzi więc o sytuację, w której treść uzasadnienia orze- czenia całkowicie uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., II CKN 312/97 - niepublikowane; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 83). Trzeba przy tym pamiętać, że art. 328 § 2 k.p.c. zastosowany odpowiednio do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.) oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich ele- mentów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie elementy, które ze 6 względu na treść apelacji i zakres rozpoznawanej sprawy wyznaczony przepisami ustawy są potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez sąd (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., II CSK 244/07, niepublikowany). W sytuacji, gdy sąd dru- giej instancji nie uzupełniał postępowania dowodowego ani - po rozważeniu zarzutów apelacyjnych - nie znalazł podstaw do zakwestionowania oceny dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia pierwszoinstancyjnego, może te ustalenia przyjąć za pod- stawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające jest wówczas, by stanowi- sko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, oraz z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, oba niepublikowane). Nie jest także uzasadniony, w ocenie Sądu Najwyższego, zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie przez Sądy orzekające w sprawie § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegóło- wych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, jako przepisu nie mającego zastosowania z uwagi na treść art. 194 ustawy o emeryturach i rentach. Stosownie do tego przepisu, do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie pozostają w mocy przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustaw i de- kretu wymienionych w art. 195, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami ustawy o eme- ryturach i rentach. Nie jest wątpliwe, że do chwili obecnej nie zostały wydane nowe przepisy wykonawcze, zapowiadane w art. 22 ustawy, w myśl którego Rada Mini- strów została upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytury i renty, uwzględniających między in- nymi przypadki, w których podstawę wymiaru emerytury lub renty dla pracowników zatrudnionych za granicą ustala się na podstawie wynagrodzenia przysługującego pracownikom zatrudnionym w tym okresie w kraju w tym samym lub podobnym cha- rakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę, albo na podstawie kwot ryczałtowych. Nie budzi w związku z tym wątpliwości, zdaniem Sądu Najwyższego, że zasto- sowanie w takiej sytuacji znajdzie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 22 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm. - o z.e.p.), stanowiącego, że Rada Ministrów w drodze rozporządzenia określa zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń gdy pracownik zatrudniony był za granicą, szczególnie gdy się porówna - z jednej strony - 7 zakresy delegacji określone w obu ustawach (o z.e.p. oraz o emeryturach i rentach) - z drugiej zaś - treść regulacji. Zgodnie z § 10 pkt 2 tego rozporządzenia (z dnia 1 kwietnia 1985 r.), jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustale- nia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia: 1) kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo 2) jeżeli okres zatrud- nienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. - kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim sa- mym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. W wyroku z dnia 4 marca 2010 r., II UK 306/09 (OSNP 2011 nr 17-18, poz. 236), Sąd Najwyższy wskazał, że podstawę wymiaru emerytury pracownika skiero- wanego do pracy za granicą przed 1 stycznia 1991 r. stanowi wynagrodzenie zastęp- cze, o którym mowa w § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r., zachowujące moc i znajdujące dalej zastosowanie na podstawie art. 194 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nota bene tzw. wynagrodzenie zastępcze jako podstawę wymiaru dla zatrudnionych za granicą przyjmowano również poprzed- nio na gruncie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz.U. Nr 17, poz. 81 ze zm.). Żadne odmienne regulacje, które pozwalałyby przyjmować za podstawę składek wynagrodzenie faktycznie wy- płacone w czasie pracy za granicą, nie wynikały ani z obowiązującego wówczas roz- porządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę w celu realizacji bu- downictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz.U. 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.), ani z uchwały nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą pra- cownikom skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksporto- wego i usług eksportowych (M.P. Nr 14, poz. 106). Granica czasowa stosowania in- stytucji wynagrodzenia zastępczego do ustalenia podstawy wymiaru w pewnym stopniu koreluje ze wprowadzonym później rozwiązaniem zawartym w § 9 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecz- nego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity 8 tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.), zgodnie z którym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych stanowi przeciętne wynagrodzenie. Należy także zaznaczyć, że brak normy prawnej, według której wy- nagrodzenia otrzymywane w czasie zatrudnienia za granicą stanowiłyby w pełni (w pełnej wysokości) podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne według tych samych zasad jakie obowiązują dla zatrudnionych w kraju. Innymi słowy, upraw- nione jest stwierdzenie, że tak przepis § 10 rozporządzenia z 1 kwietnia 1985 r. jaki i przepis § 9 rozporządzenia z 29 stycznia 1990 r., dotyczące podstawy wymiaru skła- dek na ubezpieczenia społeczne zatrudnianych za granicą, stanowiły regulacje szczególne i samodzielne, skoro wprowadzały inną niż powszechna podstawę wy- miaru składek obowiązującą dla zatrudnianych w kraju. Tym się kierując - gdy podstawy skargi kasacyjnej nie zostały wykazane - orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================