I PK 17/11

Wyrok z dnia 13 lipca 2011 r. I PK 17/11 Działacze związkowi, objęci ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy w okresie po ustaniu kadencji, nie są wliczani do limitu osób chronionych, o których mowa w art. 32 ust. 3 lub 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maciej Pacuda. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy z powództwa Krystiana O. przeciwko C.-Ś. Przedsiębiorstwu Wodo- ciągów i Kanalizacji Spółce z o.o. w C. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 14 września 2010 r. o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Powód Krystian O. domagał się przywrócenia do pracy w pozwanym C.-Ś. Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji Spółce z o.o. w C. w związku z wypo- wiedzeniem umowy o pracę z powodu naruszenia zasad szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy. Sąd Rejonowy w Chorzowie wyrokiem z 12 marca 2010 r. […] uznał wypowie- dzenie za bezskuteczne na podstawie następujących ustaleń faktycznych. Powód był zatrudniony u pozwanego od 1983 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokre- ślony, ostatnio jako kierownik działu transportu. Powód przynależy do organizacji zakładowej OPZZ Konfederacji Pracy działającej w pozwanej Spółce. W okresie od listopada 2005 r. do października 2009 r. pełnił funkcję wiceprzewodniczącego orga- nizacji. W piśmie z 15 listopada 2005 r. organizacja wskazała pracodawcy imienną listę osób podlegających szczególnej ochronie, na której znajdował się powód. Okres 2 ochronny ustalono na czas trwania kadencji oraz rok po jej zakończeniu. Pismem z 2 października 2009 r. ta sama organizacja związkowa wskazała kolejną listę osób szczególnie chronionych, na której nie znajdował się powód. W uchwale ustalono okres ochronny na czas trwania kadencji i rok po jej zakończeniu. Wypowiedzeniem z dnia 4 stycznia 2010 r. pozwany rozwiązał z powodem stosunek pracy. Wcześniej, 29 grudnia 2009 r. zwrócił się do organizacji reprezentującej powoda z wnioskiem o wyrażenie opinii w sprawie rozwiązania za wypowiedzeniem. Organizacja odmówiła wyrażenia opinii argumentując, że powód korzysta z ochrony szczególnej i konieczna jest zgoda organizacji na rozwiązanie stosunku pracy. Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca rozwiązał stosunek pracy z naruszeniem art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79 poz. 854, zwana dalej „u.z.z.”). Zdaniem Sądu pierwszej instan- cji, ochrona ustanowiona uchwałą z 15 listopada 2009 r. obejmowała czas do paź- dziernika 2010 r. Rozpatrujący sprawę na skutek apelacji Sąd Okręgowy w Katowicach wyro- kiem z 14 września 2010 r. […] oddalił apelację pozwanego. Sąd drugiej instancji nie zgodził się z poglądem skarżącego, że uchwała z 2 października 2009 r. zniosła ochronę wynikającą z uchwały z 15 listopada 2005 r. Skoro nie podjęto nowej uchwały w przedmiocie skrócenia lub wyłączenia ochrony, to zdaniem Sądu Okręgo- wego w Katowicach powód ochronie podlegał na podstawie uchwały z 2005 r. W motywach wyroku Sąd drugiej instancji wskazał także, że w liczbie pracowników podlegających ochronie, wynikającej z art. 32 ust. 3 i 4 u.z.z., wliczani są pracownicy korzystający z ochrony po zakończeniu kadencji, w tych ramach związek zawodowy wskazuje bowiem pracowników objętych konkretną uchwałą. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik pozwanego, zarzuca- jąc przede wszystkim naruszenie art. 32 ust. 1, 2 i 4 u.z.z.: - przez przyjęcie, że po- wód był osobą podlegającą szczególnej ochronie; - przez przyjęcie, że późniejsza aktywność związku zawodowego w postaci uchwały o objęciu ochroną nowych osób nie miała wpływu na ochronę powoda oraz - przez przyjęcie (w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy oraz wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związ- kowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, a także dokonywania 3 zmian w takim wskazaniu - Dz.U. Nr 108 poz. 1013), że kolejna uchwała związku zawodowego o osobach podlegających ochronie przed zwolnieniem pozostaje bez wpływu na poprzednią uchwałę i dokonane zgłoszenie. Ponadto w skardze zarzuco- no naruszenie przez wyrok Sądu drugiej instancji art. 227 k.p.c., przez nierozpozna- nie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona i wymaga oddalenia. Argumenty za- warte w skardze były jednak na tyle istotne, że wymagały rozważenia zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do pytania, czy pracownicy podlegający ochronie na zasadzie art. 32 ust. 2 in fine u.z.z., tj. za okres po ustaniu kadencji w zarządzie za- kładowej organizacji związkowej, wliczani są do liczby pracowników podlegających ochronie wynikającej z art. 32 ust. 3 lub ust. 4 u.z.z. Ocena ta rzutowała na rozstrzy- gnięcie całego sporu, pozwalała bowiem na stwierdzenie, czy powód podlegał szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2010 r., II PK 367/09 (OSNP 2011 nr 21-22, poz. 274), wskazanie większej, niż wynikająca z art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z liczby osób pod- legających ochronie oznacza, że wskazania takiego w ogóle nie dokonano w rozu- mieniu art. 32 ust. 8 u.z.z. W pierwszej kolejności należy przywołać brzmienie art. 32 ust. 2 u.z.z. Z prze- pisu tego wynika, że ochrona, o której mowa w art. 32 ust. 1, przysługuje przez okres określony uchwałą zarządu, a po jego upływie - dodatkowo przez czas odpowiada- jący połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie. Dla rozstrzygnięcia przedstawionego problemu prawnego konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy ochrona po zakończeniu okresu wynikającego z uchwały ma źródło w tej uchwale, czy też wynika wprost z ustawy. Treść przepisu wyraźnie wskazuje, że źródłem ochrony w tym przypadku pozostaje nie tyle uchwała, ile ustawa. Ochrona po ustaniu okresu wynikającego z uchwały przysługuje bowiem z mocy prawa przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej niż przez rok. Wprawdzie w stanie faktycznym sprawy w uchwale powtórzono tę regulację ustawową, jednak zdaniem Sądu Najwyższego nie było to konieczne. Ochrona taka przysługuje bowiem na podstawie art. 32 ust. 2 in fine u.z.z. bez względu na to, czy zarząd organizacji związkowej w uchwale określił, czy nie określił 4 tej kwestii. Ewentualne wskazanie dłuższego, a nawet krótszego okresu nie rodziłoby bowiem skutku; ochrona przysługuje ściśle w czasie stanowiącym połowę okresu wynikającego z uchwały, nie dłużej niż przez rok. Sąd Najwyższy, rozpoznający sprawę w niniejszym składzie godzi się w pełni z ujętym w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2009 r., II PK 122/08, stwierdzeniem, że „nie do przyjęcia jest takie stanowisko, zgodnie z którym statutowy organ związkowy na mocy art. 32 ust. 2 ustawy pozbawiony byłby prawa do swobodnej decyzji o momencie wygaśnięcia ochrony określonej w ust. 1 powoła- nego przepisu”. Nie prowadzi to jednak do przyjętego w tym orzeczeniu wniosku, że „art. 32 ust. 2 odnosi się w szczególności do sytuacji kiedy zarząd zakładowej orga- nizacji na skutek bezczynności po upływie okresu ochrony określonego w uchwale, nie podejmuje nowej uchwały w tym zakresie. Wtedy właśnie dochodzi do wydłużenia ochrony, na dalszy okres, nie dłuższy jednak niż rok. Z kolei powyższa regulacja nie może i nie ma zastosowania do sytuacji, gdy uprawniony do tego organ - zarząd za- kładowej organizacji - podejmuje w formie uchwały decyzję o skróceniu okresu takiej ochrony bądź w ogóle nie obejmowaniu pracownika taką ochroną”. Zdaniem Sądu Najwyższego, zarząd organizacji związkowej może oczywiście odebrać ochronę określonemu pracownikowi lub pracownikom w tym znaczeniu, że wyznaczy inną grupę osób podlegających szczególnej ochronie i zgłosi ten fakt pracodawcy. Zmieni to jednak tylko gremium osób podlegających ochronie w okresie wynikającym z uchwały, natomiast nie wpłynie na odebranie ochrony za czas przypadający po za- kończeniu ochrony, tj. za okres wynikający z art. 32 ust. 2 in fine u.z.z. Po pierwsze bowiem, ochrona ta wynika, jak to już wywiedziono, z ustawy a nie z uchwały. Uchwała jako oświadczenie woli nie może zmodyfikować bezwzględ- nie obowiązującej normy ustawowej, a za taką uznaje Sąd Najwyższy normę wyni- kającą z art. 32 ust. 2 in fine u.z.z. Po wtóre, przemawia za tym ratio uregulowania. Sąd Najwyższy upatruje w tym unormowaniu chęci udzielenia ochrony przed ewentualnymi reperkusjami praco- dawcy osobie, która zakończyła swoją aktywność w reprezentowaniu związku w stosunku do pracodawcy. Działalność taka może rodzić niechęć pracodawcy do ta- kiego pracownika. Wydłużenie ochrony za czas po ustaniu funkcji zabezpiecza przed niezwłocznym rewanżem pracodawcy. Ograniczenie tej ochrony do roku rodzi na- dzieję, że przez ten czas antagonizm pracodawcy względem byłego działacza wyga- śnie, ale z drugiej strony ustanie funkcji reprezentacyjnej nie może zapewniać 5 ochrony w nieskończoność. Stąd jej ograniczenie do połowy okresu wynikającego z uchwały, nie więcej niż jednego roku. W tym kontekście wypada jednak ocenić negatywnie pogląd, jakoby osoby chronione za okres po ustaniu kadencji wliczały się do limitu osób chronionych okre- ślanego na podstawie art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z. Z obu tych regulacji wynika bowiem, że zarząd organizacji wskazuje pracowni- ków chronionych w określonej liczbie. Odnosi się to zatem do wskazania określonej grupy w ramach uchwały, a zatem do osób chronionych w okresie objętym uchwałą. Nie dotyczy natomiast i nie może dotyczyć osób chronionych w okresie przypadają- cym później, chronionych na podstawie ustawy. Innymi słowy art. 32 ust. 3 odnosi do uchwały o wskazaniu osób podlegających ochronie, a nie do osób objętych dodatko- wą ochroną z art. 32 ust. 3 ustawy o z.z. W innym wypadku zarówno „aktualnie” jak i „uprzednio” chronieni pracownicy wliczani byliby do jednego limitu. Takiej wykładni nie da się zaakceptować. W istocie prowadziłaby ona do zmniejszenia liczby chronionych osób aktualnie reprezentują- cych związek zawodowy kosztem tych, których kadencja w zarządzie lub uprawnie- nie do reprezentacji już nie obowiązuje, a zatem tych, którzy nie są narażeni na większe (niż byli reprezentanci) ryzyko reperkusji ze strony pracodawcy. W konsekwencji zaprezentowanej argumentacji Sąd Najwyższy staje na sta- nowisku, że ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy działacza związkowego przypadającej po okresie ujętym w uchwale związek zawodowy, kolejną uchwałą, wyłączyć nie może. Jak bowiem wskazano ochrona tych osób nie ogranicza w ni- czym prawa związku zawodowego do objęcia ochroną grupy nowych osób, w pełni zgodnie z limitami wynikającymi z art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z. Zdaniem Sądu Najwyż- szego, w niczym nie narusza to autonomii działania związku zawodowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================