II PZ 7/11

Uzasadnienie Sąd Apelacyjny wyrokiem z 27 października 2010 r. oddalił apelacje powoda A. N. i pozwanego pracodawcy Poczty Polskiej S.A. w W. od wyroku Sądu Okręgowego w E. z 7 lipca 2010 r. i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w E.) 6.720 zł tytułem opłaty od oddalonej apelacji oraz nakazał ściągnąć tą kwotę „z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda”. Powód dochodził 2 zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej w związku z wypadkiem i został zwolniony przez Sąd w całości od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z 7 lipca 2010 r. uwzględnił powództwo w 1/5 (zasądził 30.000 zł zadośćuczynienia wobec żądania 150.000 zł oraz miesięcznie po 300 zł renty uzupełniającej wobec żądanej w kwocie 1.500 zł). Oddalając powództwo w pozostałym zakresie, obciążył w takim samym stosunku strony, czyli w 4/5 powoda i w 1/5 pozwanego, opłatą od pozwu i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w E.) 6.720 zł (4/5 z opłaty w sprawie w wysokości 8.400 zł), którą to kwotę nakazał ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda (art. 113 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wymaga proporcjonalnego ściągnięcia opłaty z zasądzonego roszczenia). W apelacji powód żądał wyższego zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 168.809 zł. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda i orzekł o opłacie od apelacji powoda w punkcie trzecim wyroku, w ten sposób, że zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w E. kwotę 6.720 zł, którą nakazał ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda – na podstawie art. 113 ust. 2 ustawy o kosztach ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej: ustawa o ksc) . Powód w zażaleniu na orzeczenie Sądu Apelacyjnego obciążające go opłatą sądową w kwocie 6.720 zł zarzucił naruszenie art. 113 ust. 2 i ust. 5 ustawy o ksc wobec błędnej interpretacji i przyjęcia, że zasądzone odszkodowanie przez Sąd pierwszej instancji daje podstawę do obciążenia go kosztami procesu za drugą instancję w sytuacji oddalenia jego apelacji, ewentualnie art. 102 k.p.c. i art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wobec ich niezastosowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że powód był zwolniony w całości od kosztów sądowych i zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 10 oraz art. 100 ustawy o ksc nie miał obowiązku ich uiszczania. Skarb Państwa nie poniósł opłat sądowych (wpisu od pozwu i apelacji). Przepis art. 113 ust. 5 ustawy o ksc stanowi, że przepisu ust. 2 tego artykułu nie stosuje się do opłat, których nie miał obowiązku uiścić Skarb Państwa. Zatem obciążenie powoda opłatami sądowymi w kwocie 6.720 zł było nieuprawnione. Apelacja została oddalona i prawo wniesienia odwołania instancyjnego jest ustrojowym prawem gwarantowanym konstytucyjnie 3 (art. 45, art. 78 i art. 175) oraz przepisami prawa międzynarodowego, w tym Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 6 Konwencji). Powód nie mógł być zatem obciążony opłatą sądową za postępowanie apelacyjne. Na tej podstawie wniósł o zmianę orzeczenia przez uchylenie zasądzonej opłaty w kwocie 6.720 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego w kwocie 718 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powód został obciążony opłatą od apelacji bez podstawy prawnej. W lakonicznym uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podał, że podstawę stanowi art. 113 ust. 2 ustawy o ksc. Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o ksc, kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Z kolei przepis art. 113 ust. 2 stanowi, że koszty nieobciążające przeciwnika sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie. Regulacja powyższa nie ma zastosowania, gdy powództwo lub apelacja strony zwolnionej od kosztów sądowych - z mocy orzeczenia sądu lub z mocy ustawy - zostaną oddalone. Natomiast uwzględnienie powództwa choćby w części przez Sąd pierwszej instancji nie pozwala na obciążenie powoda opłatą od apelacji, która została oddalona, a powód również w postępowaniu apelacyjnym korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty sądowe (w tym przypadku opłaty), od ponoszenia których strona jest zwolniona, rozlicza się tylko w odniesieniu do wyniku sprawy rozstrzyganej w danej instancji. Wyraźnie (gramatycznie) stanowią tak przepisy art. 113 ust. 1 i 2 ustawy o ksc. Rozliczenie kosztów w instancji, oznacza orzeczenie o kosztach za daną instancję. Opłaty sądowe są tu pochodne od żądania (wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia) i podlegają rozliczeniu w danej instancji (art. 108 k.p.c. i art. 113 ust. 1 4 i 2 ustawy o ksc). Podlegają też instancyjnej kontroli odwoławczej (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.). Przeciwne stanowisko byłoby sprzeczne z celem instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Składa się ona wszak na konstytucyjne prawo do sądu. Procesowe zachowanie strony nie może być ograniczone obawą, że w przypadku niepowodzenia powództwa lub środka odwoławczego strona zostanie obciążona kosztami sądowymi, od ponoszenia których była uprzednio zwolniona z mocy ustawy lub orzeczenia sądu. W takiej sytuacji ponoszenie tych kosztów jest powinnością państwa (art. 45 ust. 1 Konstytucji; także art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Tylko uwzględnienie apelacji, choćby w części, pozwalałoby Sądowi Apelacyjnemu na zastosowanie art. 113 ust. 2 ustawy o ksc, z tym zastrzeżeniem, że wierzytelność o zwrot Skarbowi Państwa opłaty od oddalonej apelacji mogłaby obciążać tylko roszczenie uwzględnione w tej instancji (postępowaniu apelacyjnym). Mylny może być tu zwrot z art. 113 ust. 2, że sąd nakazuje koszty nieobciążające przeciwnika ściągnąć z „roszczenia zasądzonego na rzecz strony”, gdyż chodzi w nim o roszczenie uwzględnione (zasądzone) na rzecz strony w danej instancji. Skoro strona zwolniona od kosztów sądowych ma prawo do wniesienia apelacji a nawet skargi kasacyjnej, to jej niepowodzenie w tych instancjach (w przypadku oddalenia apelacji i skargi kasacyjnej) przy przeciwnym stanowisku prowadziłoby do obciążenia jej kosztami tych instancji z roszczenia zasądzonego jej w pierwszej instancji (uwzględnionego nawet w nieznacznej części). Zwolnienie od kosztów, a inaczej zapewnienie prawa do sądu, czyli do rozstrzygnięcia sprawy, byłoby wówczas w istocie pozorne. Innymi słowy zwolnienie powoda w całości od kosztów sądowych wyraża się w tym, że to Skarb Państwa obciążają te koszty, gdy powództwo lub jego apelacja zostają oddalone. Nie był uprawniony zarzut naruszenia art. 113 ust. 5 ustawy o ksc, gdyż przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy powodem jest Skarb Państwa. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39816 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c. 5 Uwzględnienie zażalenia nakazywało orzec o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. Na zasądzone koszty składa się opłata od zażalenia (30 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz żądane wynagrodzenie pełnomocnika, które jest odpowiednie do wartości przedmiotu zaskarżenia (spornej opłaty) i zgodne z przepisami § 2 ust. 2 oraz § 6 pkt 4 i § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.