II PZ 68/07

Postanowienie z dnia 29 stycznia 2008 r. II PZ 68/07 Po ustaleniu innej wartości przedmiotu zaskarżenia niż wskazana przez stronę, co powoduje uznanie, że apelacja nie została należycie opłacona, nie jest możliwe zastosowanie art. 1302 § 3 k.p.c. i stronę należy wezwać do uzu- pełnienia opłaty (art. 130 § 1 i art. 370 w związku z art. 1302 § 5 k.p.c.). Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra- wozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy z powództwa Hieronima A. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych w W. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzo- wie Wielkopolskim z dnia 16 października 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 16 października 2007 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie z powództwa Hiero- nima A. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych w W. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, odrzucił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 marca 2007 r. [...], oddalającego powództwo, a ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję. W uzasadnieniu postanowienia odrzucającego apelację, Sąd Okręgowy wy- wiódł, że apelacja, od której uiszczono opłatę w wysokości 30 zł, nie została należy- cie opłacona, gdyż w myśl art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.; dalej u.k.s.c.) w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 złotych, 2 pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism procesowych opłatę stosun- kową. Wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) w sprawach o roszczenia pracowni- ków dotyczących nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy - w tym w sprawach o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub o przywró- cenie pracownika do pracy na poprzednich warunkach w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę - stanowi, przy umowach na czas określony suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony suma wynagrodze- nia za okres jednego roku (art. 231 k.p.c.). Wynagrodzenie powoda wynosiło 15.437,46 zł miesięcznie, a więc suma wynagrodzenia za okres jednego roku wyno- siła 185.249,52 zł i ta kwota stanowiła wartość przedmiotu sporu. Powód zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, a więc wartość przedmiotu zaskarżenia jest tożsama z wartością przedmiotu sporu. Zdaniem Sądu Okręgowego, podane w toku postępowania przez powoda kwoty wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia były nie- prawidłowe. Ponieważ wartość przedmiotu sporu przekraczała kwotę 50.000 zł, to pełnomocnik powoda będący radcą prawnym, powinien uiścić od apelacji opłatę sto- sunkową, a nie opłatę podstawową. Z tego względu Sąd Okręgowy uznał, że apela- cja podlega odrzuceniu bez wezwania o uiszczenie opłaty na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem, w którym zarzucił naruszenie art. 1261 § 1, art. 130 § 1 oraz art. 1302 § 3 i 5 k.p.c. „przez błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie”. Zdaniem żalącego się, postanowienie odrzucające ape- lację jest wadliwe, gdyż zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., odrzuceniu bez wezwania o uiszczenie opłaty podlegają te pisma wniesione przez zawodowego pełnomocnika procesowego obejmujące środki odwoławcze lub środki zaskarżenia, które podlegają opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, a opłata ta nie została opłacona w ogóle lub zo- stała opłacona nieprawidłowo w stosunku do przedmiotu sporu wskazanego przez stronę. Skarżący wywiódł, że od apelacji została uiszczona opłata podstawowa, a nie wskazano w niej przedmiotu zaskarżenia. Zgodnie z art. 1261 § 1 k.p.c. stanowiło to brak formalny apelacji, który powinien zostać uzupełniony w trybie art. 130 § 1 k.p.c. Zdaniem powoda, błędne podanie przez stronę wartości przedmiotu sporu nie może stanowić podstawy odrzucenia środka zaskarżenia, z uwagi na pominiętą przez Sąd odwoławczy treść art. 1302 § 5 k.p.c., wyłączającą zastosowanie art. 1302 § 1 i 3 3 k.p.c. Wartość przedmiotu zaskarżenia, niepodana w apelacji, została ustalona przez Sąd Okręgowy w wyniku jej sprawdzenia. W ocenie powoda, określenie „obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia” zamieszczone w art. 1302 § 5 k.p.c. nie oznacza jedynie sytuacji, w której w wyniku działań sądu powstaje obo- wiązek zapłaty, ale także przypadków weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia dokonanej przez sąd w celu ustalenia wysokości opłaty, której obowiązek uiszczenia istniał już momencie składania danego pisma. Żalący się wywiódł ponadto, że doko- nana przez Sąd Okręgowy weryfikacja przedmiotu zaskarżenia była w istocie pierw- szym ustaleniem wartości przedmiotu sporu (tożsamej z wartością przedmiotu za- skarżenia), gdyż Sąd Rejonowy wydał orzeczenie, chociaż zgodnie z art. 17 pkt 4 k.p.c., rozstrzygnięcie w pierwszej instancji powinno być wydane przez Sąd Okrę- gowy. Powód, który złożył pozew osobiście (nie będąc reprezentowany przez zawo- dowego pełnomocnika procesowego), nigdy nie był wzywany o wskazanie wartości przedmiotu sporu, chociaż zależała od niej właściwość rzeczowa sądu. Konsekwen- cją tego jest naruszenie przez Sąd Rejonowy przepisów o właściwości i przepisów dotyczących kosztów sądowych, wskutek braku weryfikacji przedmiotu sporu i niena- leżytego opłacenia pozwu. Dokonana przez Sąd Okręgowy po raz pierwszy weryfika- cja wartości przedmiotu zaskarżenia powinna zatem powodować wezwanie o uisz- czenie opłaty stosownie do art. 130 § 1 w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Skarżący trafnie powołuje się na art. 1302 § 5 k.p.c., gdyż przepis ten ma zastosowanie, a został bezzasadnie pominięty przez Sąd drugiej instancji przy wydaniu zaskarżonego postanowienia. Przepis art. 1302 k.p.c., wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego z dniem 2 marca 2006 r. przez art. 126 pkt 12 u.k.s.c., nałożył na strony reprezentowane przez zawodowych pełno- mocników procesowych (adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych) obowiązek samoobliczania opłat należnych Skarbowi Państwa od pism procesowych wnoszonych w sprawach cywilnych. W związku z tym pisma procesowe podlegające opłacie sądowej - w szczególności wymienione w art. 3 ust. 2 u.k.s.c. (między innymi apelacja) - wnoszone przez profesjonalnych pełnomocników powinny być należycie opłacone przez uiszczenie opłaty stałej, stosunkowej albo podstawowej w wysokości 4 wskazanej w art. 13, art. 14, art. 18-21 oraz art. 22-76 u.k.s.c. Nieopłacenie lub nienależyte opłacenie pisma procesowego od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu powoduje obowiązek przewodniczącego jego zwrotu bez uprzed- niego wzywania o uiszczenie należnej opłaty (art. 1302 § 1 k.p.c.). Uiszczenie niena- leżytej opłaty, obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarże- nia, od środków odwoławczych lub zaskarżenia (apelacji, zażalenia, skargi kasacyj- nej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprze- ciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty, skargi na orzeczenie refe- rendarza sądowego) prowadzi do ich odrzucenia przez sąd (art. 1302 § 3 k.p.c.). Regulacje te nie mają zastosowania, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosun- kowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 1302 § 5 k.p.c.). Określe- nie (wskazanie) przez stronę wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) należy do wy- magań formalnych pisma procesowego (art. 1261 § 1 k.p.c.) wówczas, gdy od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty sądowej lub dopusz- czalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona w piśmie kwota pieniężna. Sąd nie podejmie żadnej czynności procesowej na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata (art. 1262 § 1 k.p.c.). Niewskazanie przez stronę wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) jest brakiem formalnym pisma procesowego, podlegającym usunięciu w trybie określonym w art. 130 § 1 k.p.c. Ten tryb powinien być stosowany zarówno, gdy strona występuje w procesie samodziel- nie, jak i gdy jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Niewskazanie wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) nie jest bowiem objęte art. 1302 k.p.c. Pod- kreślić należy, że w art. 1302 § 1 i art. 1302 § 3 k.p.c. wyraźnie stwierdzono, iż opłata ma zostać uiszczona w wysokości obliczonej od „wskazanej przez stronę” wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia). Oznacza to, że niedopuszczalne jest zastosowanie sankcji określonych w tych przepisach, jeśli strona nie wskazała (gdy jest to nie- zbędne - art. 1261 § 1 k.p.c.) wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) i nie została uprzednio wezwana do jej określenia. Wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) jest ustalana na zasadach określo- nych w art. 19-24 k.p.c. W sprawach o roszczenia pracowników dotyczących nawią- zania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu powinna być określona według reguł z art. 231 k.p.c. Obowiązkiem strony jest podanie w pi- śmie procesowym wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) zgodnie z tymi zasadami, 5 a sąd (przewodniczący) powinien obowiązek ten wyegzekwować. Jeśli strona wskaże wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) wbrew zasadom określonym w art. 19-24 k.p.c., sąd powinien sprawdzić wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) i usta- lić ją w prawidłowej wysokości (art. 25 k.p.c.). Dotyczy tego także art. 1302 § 5 k.p.c. Przepis ten wyraźnie stanowi o „sprawdzeniu przez sąd wskazanej przez stronę war- tości przedmiotu sporu lub zaskarżenia”. Jeżeli więc strona (także reprezentowana przez fachowego pełnomocnika) w ogóle nie wskazuje w apelacji wartości przed- miotu zaskarżenia (a jest to niezbędne) to w pierwszej kolejności należy wezwać ją o uzupełnienie tego braku. Gdy wskazana przez stronę (samodzielnie lub na wezwa- nie) wartość przedmiotu zaskarżenia budzi wątpliwości, należy dokonać jej spraw- dzenia. Po takiej czynności i ustaleniu innej wartości przedmiotu zaskarżenia, co po- woduje uznanie, że apelacja nie została należycie opłacona, nie jest już możliwe za- stosowanie art. 1302 § 3 k.p.c. i powinien mieć zastosowanie art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c. Nie jest więc w takim przypadku możliwe odrzucenie apelacji bez wezwania o uzupełnienie opłaty, gdyż art. 1302 § 5 k.p.c. jednoznacznie wyłącza stosowanie art. 1302 § 3 k.p.c., a nie ma podstaw do przyjęcia reguł podobnych do odrzucenia skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1997 r., II UKN 32/97, OSNAPiUS 1997 nr 20, poz. 408 oraz z dnia 17 listopada 1997 r., I PKN 430/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz. 512). Apelacja jest bowiem dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, a art. 1302 § 3 k.p.c. nie wprowadza „innej przyczyny niedopuszczalno- ści apelacji” w rozumieniu art. 370 k.p.c., lecz szczególną sankcję za nienależyte jej opłacenie. Odnosząc powyższe uwagi do sytuacji procesowej występującej w rozpozna- wanej sprawie, należy stwierdzić, że wartość przedmiotu sporu ustalona zgodnie z art. 231 k.p.c. znacznie przekracza w niej 50.000 zł. Jednakże powód w pozwie w ogóle nie oznaczył wartości przedmiotu sporu, a nie został do tego wezwany w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Apelacja powoda również nie zawie- rała oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia i uiszczono od niej opłatę podsta- wową w kwocie 30 zł. Powód (jego pełnomocnik) nie został wezwany do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia ani w Sądzie pierwszej instancji, ani przez przewod- niczącego Sądu drugiej instancji. Dopiero na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik po- woda oświadczył, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 45.000 zł. Można za- uważyć, że przy tak wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia, apelacja została 6 właściwie opłacona. Następnie na rozprawie apelacyjnej powód oświadczył, że „zara- biał nie mniej niż 15.000 zł miesięcznie”, a jego pełnomocnik podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 75.000 zł. Po tych oświadczeniach Sąd wydał za- skarżone postanowienie, w którego uzasadnieniu wywiódł, że wartość przedmiotu sporu i zaskarżenia w rzeczywistości wynoszą 185.249,52 zł. W ten sposób doszło więc do sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 1302 § 5 k.p.c., a to wyklucza zastosowanie art. 1302 § 3 k.p.c. Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. ========================================