III UZ 8/11

uzasadnienie wyroku SN z 2 października 2008 r., I UK 79/08, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 99 i tam powołane orzecznictwo). Wobec tego w rozpoznawanej sprawie status ubezpieczonych przysługuje pracownikom zgłoszonym do ubezpieczenia przez Spółkę, czego organ rentowy występujący w sprawie odmówił im decyzjami z 23 czerwca 2008 r. Natomiast Spółce, skoro decyzja dotyczy obowiązku ubezpieczenia jej pracowników, występujących z tego względu w sprawie jako ubezpieczeni, przysługuje status zainteresowanej w sprawie w rozumieniu art. 47711 k.p.c. (wyroki SN z: 28 października 2004 r., II UK 66/04, OSNP 2005 nr 10, poz. 149; 2 października 2008 r., I UK 79/08, cyt. wyżej; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 maja 2004 r., III AUa 934/03, OSA 2005 nr 4, poz. 11). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji – Sąd Okręgowy połączył do wspólnego rozpoznania na podstawie art. 219 k.p.c. oddzielne sprawy dotyczące odmowy objęcia przez organ rentowy pracowników Spółki wymienionych w decyzjach tego organu z 23 czerwca 2008 r. ubezpieczeniami społecznymi w Polsce. Przedmiotem postępowania jest więc obowiązek podlegania wymienionych pracowników ubezpieczeniom społecznym w Polsce. Przedmiot sporu stanowią zatem zobowiązania oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, co sprawia, że jak zgodnie twierdzą Sąd Apelacyjny i skarżąca, pracownicy ci stali się w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji współuczestnikami formalnymi (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.). Z tego względu pełnomocniczka skarżącej nie kwestionuje, że od apelacji, które wniosła od wyroku Sądu pierwszej instancji w piśmie z 23 lipca 2009 r. zatytułowanym „apelacja" (powoływanym dalej, jako „pismo z 23 lipca 2009 r..”) w imieniu wszystkich ubezpieczonych, należało uiścić, zgodnie z art. 36 w związku z art. 4 ust. 1 zdanie drugie ustawy o kosztach, osobne opłaty podstawowe po 30 zł. od każdej. Jednocześnie jednak kwestionuje ona twierdzenie Sądu Apelacyjnego, że osobne opłaty powinny być uiszczone także od apelacji wniesionych przez Spółkę. Jej zdaniem, skoro apelacje te wniosła jedna osoba prawna (Spółka), to w świetle art. 4 zdanie drugie ustawy o kosztach powinny być one traktowane jako jedno pismo, ponieważ, jak należy wnosić z jej wywodu, przepis ten odnosi się do pisma wnoszonego przez kilku współuczestników. Pogląd te jest nietrafny. Zarządzenie sądu „o połączeniu spraw" ma charakter techniczny (sprawy otrzymają jedną sygnaturę wcześniejszych akt) i 8 nie prowadzi do skumulowania roszczeń w rozumieniu art. 191 czy do współuczestnictwa, jak również nie wpływa na właściwość sądu (postanowienie SN z dnia 6 grudnia 1973 r., I PZ 71/73, LEX nr 7351). W takiej sytuacji mamy do czynienia z jedną sprawą wyłącznie w znaczeniu formalnym (technicznym). Także przy współuczestnictwie formalnym, które wystąpiło w rozważanym przypadku zastosowania art. 219 k.p.c., występuje tyle różnych przedmiotów sporu (zaskarżenia), ilu jest współuczestników formalnych, bowiem każdy z nich mógłby występować w procesie samodzielnie, tok postępowania w stosunku do każdego z nich jest niezależny (można wydać wyrok częściowy lub rozłączyć sprawy do oddzielnego rozpoznania), wreszcie różne mogą być rozstrzygnięcia w stosunku do każdego ze współuczestników (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKN 154/97, LEX nr 153214 oraz z dnia 26 maja 1998 r., III CZ 69/98, Wokanda 1998 nr 9, poz. 7). Wobec tego, pomimo że Spółka jest jednym podmiotem prawa w sensie przysługującej jej osobowości prawnej, to jednak w sensie procesowym stanowi ona odrębny podmiot postępowania cywilnego w każdej z połączonych spraw. W rezultacie, ze względu na jednorodzajowość zobowiązań będących przedmiotem sporu oraz jednakowość podstawy faktycznej i prawnej połączonych spraw, jej udział w procesie, w zakresie w jakim apelowała w poszczególnych połączonych sprawach we własnym imieniu, opiera się na zasadzie współuczestnictwa formalnego. Z tych względów trafnie Sąd Apelacyjny odrzucił apelacje złożone w piśmie z 23 lipca 2009 r. w imieniu pracowników wymienionych w sentencji postanowienia oraz odpowiadające im apelacje złożone w imieniu Spółki. Odmiennie przedstawia się natomiast apelacja Spółki związana z apelacją A. P., opłaconą zgodnie z zaskarżonym postanowieniem, stosownie do oświadczenia pełnomocniczki skarżącej, opłatą podstawową w wysokości 30 zł. Jak wcześniej wskazano Spółka, jako pracodawca, jest zainteresowanym w rozumieniu art. 47711 § 2 k.p.c. w niniejszej sprawie o wyłączenie z pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Jej rzeczywista rola w procesie (jako zainteresowanej) sprowadza się, w zasadzie, do popierania sporu po jednej ze stron procesu ze względu na interes prawny w tym, aby rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na jej korzyść, co zbliża jej pozycję procesową do roli interwenienta ubocznego (art. 76 9 k.p.c.). Nie ulega też wątpliwości, że osoba zainteresowana w sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym jest współuczestnikiem procesowym. Jednocześnie nie jest współuczestnikiem formalnym z ubezpieczonym (lub organem rentowym), bowiem z oczywistych względów przedmiotem takiego procesu nie są roszczenia lub zobowiązania tych podmiotów oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej. W sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym pracodawca nie jest również współuczestnikiem materialnym z ubezpieczonym (pracownikiem), ponieważ występuje w procesie z pozycji płatnika składek, zaś pracownik z pozycji ubezpieczonego. W tej sytuacji, skoro pracodawca, jako zainteresowany w procesie o objęcie pracownika ubezpieczeniem społecznym, jest współuczestnikiem, ponieważ występuje obok niego w procesie, a nie można uznać go za współuczestnika formalnego lub materialnego, to w rozważanej sytuacji zachodzi jeden z przypadków współuczestnictwa nienazwanego, które charakteryzuje się tym, że nie wszystkie podmioty występujące po jednej stronie postępowania są jednakowo uprawnione albo zobowiązane. Dlatego należy przyjąć, że pozwaną z ubezpieczonym A. P. łączyło współuczestnictwo nienazwane, które jak wyżej ustalono nie zostało objęte wyjątkiem od zasady uiszczania jednej opłaty od pisma wnoszonego przez kilka osób. Do przyjęcia wniosku, że pozwana wnosząc apelacje w imieniu swoim i wymienionego wyżej ubezpieczonego była zobowiązana do wniesienia jednej opłaty wystarczy zresztą, w świetle art. 4 ust. 1 ustawy o kosztach, stwierdzenie, że podmioty te były współuczestnikami procesowymi i jednocześnie współuczestnictwo to nie miało charakteru formalnego. Należy więc uznać, że pismo wnoszone przez pracodawcę, występującego jako zainteresowany w procesie o objęcie pracownika ubezpieczeniem społecznym i przez tego pracownika (ubezpieczonego) podlega jednej opłacie (art. 4 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych). Powyższe stanowisko znajduje oparcie w poglądach doktryny prawa zarówno w kwestii pozycji procesowej zainteresowanego (por. M. Cholewa-Klimek, Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2010, s. 141-142, a także uzasadnienie postanowienia SN z dnia 20 października 2009 r., III UZ 9/09, LEX nr 560878), jak i ponoszenia opłat przez współuczestników niezwiązanych współuczestnictwem formalnym (A. Zieliński, Koszty sądowe w 10 sprawach cywilnych. Komentarz, 2010 r., wydanie 7, komentarz do art. 4, teza 1 i 2; K. Gonera, Komentarz do ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Katarzyna Gonera Warszawa 2007, komentarz do art. 4, teza 1). Przedstawione uwagi prowadzą do wniosku, że apelacja Spółki w sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego ubezpieczonego A. P. została należycie opłacona. Jej odrzucenie było więc bezpodstawne. Na koniec należy wskazać, że rozpoznawane zażalenie (jako dokument w sensie technicznym) zostało złożone od postanowienia Sądu Apelacyjnego w części, w jakiej orzeczenie to odrzuciło apelacje Spółki złożone w jej imieniu w sprawach o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych wymienionych w jego sentencji oraz apelacje wymienionych w nim ubezpieczonych, tj.: /.../. Pismo to zostało opłacone opłatą podstawową w wysokości 30 zł., co oznacza, że zażalenie (w sensie funkcjonalnym, jako środek zaskarżenia) opłacone zostało tylko w jednej ze wskazanych wcześniej spraw połączonych do wspólnego rozpoznania przez Sąd Okręgowy, podczas, gdy w każdej z nich należało od zażalenia uiścić osobną opłatę (art. 36 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o kosztach). Z tego względu Sąd Najwyższy we wskazanym wcześniej postanowieniu z 13 stycznia 2011 r. zwrócił sprawę Sądowi Apelacyjnemu w celu wezwania pełnomocnika Spółki do wskazania, w odniesieniu do którego z ubezpieczonych zażalenie Spółki zostało opłacone. W wykonaniu tego postanowienia pełnomocniczka żalącej się Spółki wyjaśniła, że przedmiotowe zażalenie zostało opłacone w odniesieniu do ubezpieczonego W. S. Jak wyżej wskazano, bezpodstawnie Sąd Apelacyjny odrzucił tylko apelację Spółki w sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego ubezpieczonego A. P. Natomiast odrzucenie apelacji w sprawach pozostałych ubezpieczonych, w tym apelacji w sprawie W. S., było uzasadnione. Dlatego Sąd Najwyższy oddalił, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., prawidłowo opłacone zażalenie skarżącej w zakresie dotyczącym odrzucenia jej apelacji w sprawie W. S., mając na uwadze, że apelacja ta została zasadnie odrzucona. Pozostałe zażalenia zostały, na podstawie art. 373 k.p.c. w związku z art. 39821 i 3941 § 3 k.p.c., odrzucone ze względu na ich nieopłacenie.