III PO 1/11

UZASADNIENIE 2 Powód J. B. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej B. – P. Spółki z o.o. wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, premii oraz ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w łącznej kwocie 14.000 złotych. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 3 czerwca 2005 r., zasądził od pozwanej na rzecz powoda tytułem ekwiwalentu za urlop kwotę 1.075 złotych, tytułem wynagrodzenia za urlop kwotę 503 złotych, tytułem premii kwotę 11.600 złotych wraz z ustawowymi odsetkami oraz umorzył postępowanie co do kwoty 450 złotych i nadał rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 320,78 złotych. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29 marca 2006 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zamiast kwoty 1.075 złotych zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 320,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałym zakresie a także odstąpił od obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej za obie instancje. Od wyroku Sądu Okręgowego powód wniósł skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2006 r., sygn. akt II PK 238/06 odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. W dniu 22 września 2009 r. powód wniósł skargę o wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego oraz postanowieniem Sądu Najwyższego, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 01 lipca 2008 r., wydane w sprawie o sygnaturze SK 40/07. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. odrzucił skargę, ponieważ nie spełniała wymogu przewidzianego w art. 87 § 1 k.p.c. Na skutek zażalenia powoda Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie w sprawie, przekazując skargę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu, a nadto ustanowił powodowi w sprawie skargi o wznowienie postępowania pełnomocnika z urzędu. W następstwie powyższego pełnomocnik powoda pismem procesowym z dnia 21 października 2010 r. sprecyzował skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 29 marca 2006 r. 3 oraz postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2006 r. W przedmiotowej sprawie zdaniem powoda zachodzą dwie podstawy wznowienia postępowania: art. 401 pkt 2 k.p.c. i art. 4011 k.p.c. Uzasadniając podstawy wznowienia postępowania w odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 401 pkt 2 k.p.c. wskazał, iż nie był należycie reprezentowany w sprawie i mając przeciwko sobie zawodowego pełnomocnika nie mógł skutecznie bronić swoich interesów, a nadto na skutek naruszenia przez Sądy obydwu instancji przepisów postępowania, tj. art. 233 k.p.c., został pozbawiony możliwości działania w procesie. Natomiast co do przesłanki określonej w art. 4011 k.p.c. powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. o sygnaturze SK 40/07. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, iż w postępowaniu cywilnym obowiązuje wyrażona w art. 365 § 1 k.p.c. zasada niewzruszalności prawomocnych wyroków sądowych. Przepisy określające warunki, na jakich może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle. Skarga o wznowienie postępowania podlega badaniu przez sąd pod kątem dopuszczalności o dwojakim charakterze, to jest o dopuszczalności samej skargi oraz dopuszczalności wznowienia postępowania. O dopuszczalności decyduje zaś zachowanie ustawowego terminu do jej wniesienia (art. 407 i 408 k.p.c.) oraz oparcie skargi na ustawowych podstawach wymienionych w art. 401, 4011 i 403 k.p.c. Przy ocenie dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania analizę zwykło się rozpoczynać od sprawdzenia, czy zachowany został termin do jej wniesienia. W przedmiotowym przypadku rozważania w tym zakresie byłyby jednak bezprzedmiotowe z uwagi na to, iż wskazane przez powoda podstawy skargi o wznowienie postępowania nie mieszczą się w ustawowych podstawach. Zgodnie z kolejnością wskazaną przez powoda w skardze, odnieść należy się w pierwszej kolejności do podstawy wskazanej w art. 4011 k.p.c. W świetle powołanego artykułu można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z 4 Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Należy podkreślić, że w myśl poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 r.(III PZP 2/09, OSNC 2010, Nr 7-8 poz. 97), jedynie orzeczenie o niezgodności z Konstytucją określonych przepisów, które tracą moc obowiązującą jako akt normatywny w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji, uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji w związku z art. 4041 k.p.c. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wypada zauważyć, iż powołanym jako podstawa wznowienia postępowania wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r. (SK 40/07, Dz. U. z 2008 r. Nr 120, poz. 779) stwierdzono niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art.) art. 3986 § 2 i 3 w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 oraz samego art. 3984 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w zakresie, w jakim wprowadzają niedopuszczalne ograniczenia odnośnie do korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, skutkujące pozbawieniem skarżącej prawa do sądu, przez wprowadzenie sankcji z tytułu niedopełnienia wymogów formalnych wniesienia skargi kasacyjnej nieuzasadnionych i nieproporcjonalnych w stosunku do celu regulacji. Chodziło zaś o sankcję odrzucenia – bez wezwania do usunięcia braku – skargi kasacyjnej niezawierającej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wraz z jego uzasadnieniem. W wyniku powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ustawą zmieniającą z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 592) nadano nowe brzmienie art. 3984 oraz art. 3986 § 1. W aktualnej redakcji przepisów rozróżnia się dwa rodzaje warunków formalnych skargi kasacyjnej: elementy o charakterze konstrukcyjnym, których braki nie podlegają uzupełnieniu (efektem jest odrzucenie skargi) oraz elementy odpowiadające wymaganiom właściwym pismom procesowym (braki te podlegają uzupełnieniu). Do braków skargi kasacyjnej 5 podlegających uzupełnieniu dodano brak wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi lub uzasadnienia tego wniosku. Zarówno cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jak i dokonana w jego następstwie zmiana stanu prawnego dotyczą zatem kwestii odrzucania (uprzednio bez wezwania strony do usunięcia braku formalnego, a obecnie po bezskutecznym upływie terminy do uzupełnienia owego braku) skargi kasacyjnej niezawierającej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia. Tymczasem w niniejszym przypadku toczące się między stronami postępowanie procesowe zostało zakończone wydanym z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. postanowieniem Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przepis, na podstawie którego zapadło powyższe orzeczenie, nie był przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, powołanym w podstawie skargi o wznowienie postępowania. W świetle art. 401¹ k.p.c. podstawą wznowienia może zaś być tylko takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które stwierdza niezgodność z Konstytucją, ratyfikowaną przez Polskę umową międzynarodową lub ustawą unormowania, na którego podstawie wydano zaskarżony wyrok. Co się zaś tyczy drugiej z powołanych podstaw - art. 401 pkt 2 k.p.c., zdaniem skarżącego została ona spełniona z uwagi na to, że powód nie był należycie reprezentowany przed sądem (występował w procesie bez profesjonalnego pełnomocnika), a także przez to, iż w wyniku naruszenia przez Sądu obydwu instancji przepisów (tj. art. 233 k.p.c., głównie poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony) pozbawiony został możliwości działania. Godzi się zauważyć, iż sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401-403 k.p.c. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że wskazywana podstawa nie zachodzi (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz. 133; z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 17 września 2009 r.,IV CZ 57/09, niepublikowane; z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09, LEX nr 560531 i z dnia 6 listopada 2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744). W sprawie będącej przedmiotem 6 analizy występuje taki przypadek. Zarzut polegający na tym, że powód nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie może być rozumiany jako nienależyte reprezentowanie w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. Jak wskazywał Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie, nienależyta reprezentacja strony powodująca nieważność postępowania uzasadniającą jego wznowienie odnosi się w pierwszej kolejności do osób prawnych oraz do jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 331 k.c. W odniesieniu do osób fizycznych w grę może ewentualnie wchodzić sytuacja, kiedy strona nie ma przedstawiciela ustawowego, co powoduje niemożliwość dokonywania przez nią czynności procesowych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., I CZ 114/07, niepublikowane). Brak należytej reprezentacji strony w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony niemającej zdolności procesowej utracił ten przymiot, nie oznacza natomiast braku pełnomocnika procesowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 178/99, OSNP 2000/15/599). Odnośnie natomiast pominięcia wniosku dowodowego – okoliczność ta może uzasadniać kwestionowanie przez stronę ustaleń sądu, nie jest natomiast pozbawieniem strony możności obrony swych praw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNP 2002/17/421). Reasumując, pomimo zacytowania ustawowych podstaw wznowienia postępowania, niniejsza skarga nie jest oparta na tychże podstawach i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 w związku z art. 412 § 4 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego rozstrzygnięto stosownie do § 15 pkt 1 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).