II UK 274/09

Uzasadnienie Sąd Apelacyjny wyrokiem z 2 kwietnia 2009 r. oddalił apelację ubezpieczonej W. C. od wyroku Sądu Okręgowego z 22 grudnia 2008 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji pozwanego z 10 sierpnia 2007 r. odmawiającej jej prawa do emerytury. Sądy ustaliły i oceniły, że ubezpieczona urodzona w 1952 r., posiadająca 18 lat, 5 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i 7 lat, 25 dni okresów nieskładkowych, w tym 13 lat, 4 miesiące i 1 dzień pracy nauczycielskiej, nie spełniała warunków prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w tym rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz na podstawie ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. 2 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał „na treść art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c." podając, że „prawidłowe zastosowanie art. 24 i art. 46" ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w ustalonym stanie faktycznym sprawy, wymaga „wykładni obowiązujących przepisów, w jakiej sytuacji ubezpieczonemu przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury. Wymaga również wykładni obowiązujących przepisów, czy w związek z powyższym ubezpieczona jest uprawniona do przyznania jej prawa do wcześniejszej emerytury. Zdaniem ubezpieczonej w tej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie pozwoli na prawidłowe ustalenie w przedmiotowej sprawie uprawnień ubezpieczonej. Ponadto przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnione jest w przedmiotowej sprawie rozbieżność orzeczenia Sądu Apelacyjnego z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I UK 229/05, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 110), w którym Sąd Najwyższy wyraźnie określił, w ślad za przepisami ustawy, kryteria przyznawania wcześniejszej emerytury, zaś w niniejszej sprawie - pomimo spełnienia przez ubezpieczoną tych kryteriów - Sądy obu instancji orzekły w sposób odmienny." Po wezwaniu do sprecyzowania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania poprzez oddzielne sformułowanie podstaw (przesłanek) przedsądu oraz do uzupełnienia wniosku o uzasadnienie tych podstaw, odrębne od uzasadnienia podstaw kasacyjnych (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 3984 § 2 k.p.c., art. 3986 § 1 i art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazano, że przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (a także ich uzasadnienie) są następujące: -dokonanie wykładni przepisów art. 24 i art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS poprzez określenie, w jakiej sytuacji ubezpieczonej przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury albowiem Sądy obu instancji - pomimo istnienia ku temu podstaw związanych z przeprowadzonymi dowodami - zinterpretowały te przepisy sprzecznie z wnioskami płynącymi z lektury materiału dowodowego, na niekorzyść ubezpieczonej, mimo braku ku temu podstaw, co stwarza niejasną sytuację prawną nie tylko dla ubezpieczonej lecz również dla innych osób będących w analogicznej sytuacji i zdaniem ubezpieczonej jest to rozwiązanie sprzeczne z treścią wyżej wskazanych przepisów, przy jednoczesnym braku jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w tej kwestii; uzasadnia to 3 stwierdzenie o wystąpieniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego; uzasadnione jest także w związku z tym przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, albowiem pomimo istnienia wyżej wskazanych przepisów w obrocie prawnym już od niemal 12 lat (i ze względu na ogólnikowość ich sformułowań) nie została do tej pory określona linia orzecznicza odnosząca się do szczególnej i wyjątkowej sytuacji, w której znalazła się ubezpieczona, co prowadzi do dowolności orzekania, -istnienie rozbieżności w orzecznictwie sądów dotyczącym przedmiotowej sprawy, w szczególności znacznych różnic, jakie występują między zaskarżonym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego a wyrokiem Sądu Najwyższego w tej materii z 7 kwietnia 2006 r. (I UK 229/05); zdaniem ubezpieczonej bowiem również z uwagi na tę rozbieżność (odnoszącą się do niezastosowania przez Sąd Apelacyjny kryteriów przyznawania wcześniejszej emerytury określonych przez Sąd Najwyższy) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie pozwoli na prawidłowe zastosowanie wyżej wskazanych przepisów; kryteria zostały określone w rozważaniach prawnych poczynionych przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku; niezastosowanie tych konkretnych kryteriów odnośnie ubezpieczonej stwarza pole do całkowicie dowolnej interpretacji przepisów art. 24 i art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, ze szkodą dla ubezpieczonej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie oparto na podstawie z art. 3989 § 1 k.p.c., która uzasadniałaby przyjęcie jej do rozpoznania. Wskazana wyżej treść wniosku z jego uzasadnieniem (in extenso - łącznie z uzupełnieniem po wezwaniu) sama pokazuje, że wniosek jedynie hasłowo odwołuje się do podstaw przedsądu, gdyż nie spełnia warunków stawianych im w ustawie - art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Cała treść wniosku została tak sformułowana, jakby na przedsądzie Sąd Najwyższy miał dokonać oceny rozstrzygnięcia w sprawie, tymczasem na tym etapie bada się tylko czy wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej wskazuje i wykazuje choć jedną z podstaw (przesłanek) przedsądu z art. 3989 § 1 k.p.c. Natomiast podstawy kasacyjne stanowią odrębny od przesłanek przedsądu element skargi, 4 stąd nie zastępują (ani ich uzasadnienie) przesłanek przesądu. Innymi słowy podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 k.p.c. różnią się istotnie. Wniosek zaś kumuluje wiele pojęć i nie wykazuje odrębnie metodycznie i merytorycznie żadnej podstawy z art. 3989 § 1 k.p.c. Wszystko co w nim podano można rozważać tylko w zakresie zwykłej wykładni prawa. Nie stanowi ona jednak podstawy przedsądu. W przeciwnym razie funkcja przedsądu byłaby bezprzedmiotowa a skarga kasacyjna była powszechną instancją. Ujmując tę ocenę konkretnie, to wniosek nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., którego nawet nie sformułowano. Chodziłoby zaś o problem jurydycznie doniosły, o ważkim znaczeniu dla systemu lub dziedziny prawa, opracowany na podstawie analizy prawa, orzecznictwa, a nawet doktryny, po której to sam skarżący wpierw mógłby się przekonać czy istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien je rozstrzygnąć Sąd Najwyższy. Co do drugiej podstawy z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to przedmiotem jej zainteresowania jest przepis prawny, ze względu na określoną trudność w jego wykładni (którą należałoby wykazać), lecz nie zastosowanie przepisu w konkretnej sprawie. Z tych przyczyn niewiele więc wnosi dla spełnienia tej podstawy twierdzenie, że w sprawie dokonano wykładni przepisów na niekorzyść ubezpieczonej. Jeżeli przedmiotem zainteresowania tej szczególnej wykładni miałyby być przepisy art. 24 i 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r., to z wniosku nie wynika w czym wyrażają się poważane wątpliwości w ich wykładni, wszak przepisy art. 24 i art. 46 są jasne gramatycznie i pragmatycznie. Z kolei twierdzenie o „braku jednolitej linii orzeczniczej" nie zostało w ogóle wykazane konkretnymi orzeczeniami. Natomiast wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2006 r. (I UK 229/05) nie może być stawiany jak przykład rozbieżnego orzecznictwa sądów w opozycji do zaskarżonego wyroku, gdyż obie sprawy dotyczyły innych stanów faktycznych, a o rozbieżności orzecznictwa można mówić gdy zachodzi odmienna wykładnia prawa (przepisu) i różne stosowanie prawa do tożsamego samego stanu faktycznego. Podstawa z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. została przywołana we wniosku tylko przez sam przepis, nawet hasłowo nie twierdzi się, że skarga jest oczywiście 5 uzasadniona. Wymagałoby to samodzielnego (odrębnego od podstaw kasacyjnych) wykazania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ze względu na naruszenie prawa materialnego lub procesowego. Brak jest tego w wniosku. Zachodzi więc związanie ustalonym stanem faktycznym, w którym ustalony staż ubezpieczeniowy ogólny i szczególny nauczycielski nie pozwalał na potwierdzenie prawa do emerytury. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.