I UK 204/07

Wyrok z dnia 30 stycznia 2008 r. I UK 204/07 Obowiązujący od dnia 1 lipca 2004 r. przepis art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie ma zastosowa- nia do nauczyciela, który przed tym dniem spełnił wszystkie warunki określone w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), nawet jeżeli wniosek o emeryturę złożył po tej dacie. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2008 r. sprawy z odwołania Krystyny U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w B. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 marca 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 19 września 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. odmówił przyznania wnioskodawczyni Krystynie U. prawa do emerytury na pod- stawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1983 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 10, poz.27 ze zm.) wobec braku wymaganego dwudziestoletniego okresu pracy w charakterze nauczyciela. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2006 r. [...]. Sąd ustalił, że organ rentowy uznał za udowodniony okres pracy w cha- rakterze nauczyciela wynoszący 19 lat 8 miesięcy i 13 dni. Ostatni stosunek pracy w tym charakterze ustał 28 czerwca 2006 r., a wniosek o emeryturę został zgłoszony w 2 dniu 4 lipca 2004 r. Wskazane przez wnioskodawczynię dodatkowe okresy pracy nauczycielskiej nie podlegają uwzględnieniu. W szczególności nie można uznać za okres pracy, okresu przypadającego po ustaniu stosunku pracy i nie zmienia tego fakt, że wnioskodawczyni wypłacono ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypo- czynkowy. Nie można również uwzględnić przypadających po dniu 14 listopada 1991 r. okresów pobierania zasiłków chorobowych, wynoszących łącznie 181 dni, gdyż nie pozwala na to obowiązujący od dnia 1 lipca 2004 r. przepis art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16 marca 2007 r. [...] zmienił zaskarżony wy- rok oraz poprzedzającą go decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od dnia 4 lipca 2004 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że przepis art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych został dodany ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) i obowiązuje od dnia 1 lipca 2004 r. Przed tą nowelizacją okresy niezdolności do pracy spowodowanej chorobą były traktowane jako okresy pracy nauczycielskiej. W uza- sadnieniu wyroku z dnia 5 maja 2005 r., II UK 219/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 361), Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzony przepis nie ma zastosowania do stanów powstałych przed dniem 1 lipca 2004 r. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko i uznał, że charakter zmiany stanu prawnego i zasada ochrony praw nabytych prowa- dzą do wniosku, że mające miejsce po dniu 14 listopada 1991 r. a przed dniem 1 lipca 2004 r. okresy niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagro- dzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyń- stwa należy zaliczyć do okresów pracy w szczególnym charakterze nauczyciela, na- wet jeżeli wniosek o przyznanie emerytury został złożony po dniu 1 lipca 2004 r. Do- liczając okresy pobierania wynagrodzenia i zasiłków za czas choroby oraz zasiłku opiekuńczego okresy pracy wnioskodawczyni w charakterze nauczyciela przekra- czają 20 lat. Wnioskodawczyni spełniła zatem wszystkie warunki określone w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Od tego wyroku organ rentowy wniósł skargę kasacyjną opierając ją na pod- stawie naruszenia prawa materialnego - art. 32 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 17 grud- nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity 3 tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), „poprzez przyjęcie przez Sąd, iż do okresów pracy w szczególnym charakterze można zaliczyć okres pobierania zasił- ków chorobowych, po dniu 1 lipca 2004 r. (łącznie 181 dni). Biorąc pod uwagę, iż wnioskodawczyni wniosek o emeryturę z art. 88 z Karty Nauczyciela złożyła w dniu 4 lipca 2006 r., a zatem w nowym stanie prawnym i dlatego okresów pobierania zasiłku chorobowego w latach 1996 - 2002 (łącznie 181 dni) nie można zaliczyć do okresu pracy w szczególnym charakterze”. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jego zda- niem „intencją ustawodawcy było ograniczenie zakresu przywileju nabywania prawa do emerytury przez nauczycieli i inne osoby zatrudnione w szczególnym charakterze w stosunku do osób ubezpieczonych. Dlatego też 1 lipca 2004 r. wprowadzono do art. 32 dodatkowo ust. 1a pkt 1, na mocy którego przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze nie wlicza się okresów niewykonywania pracy, za który pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5.05 2005 r. sygn. akt: II UK 219/04, na które powołuje się w uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny, zapadło w sprawie, w której wniosek złożono przed zmianą przepisów, tj. przed 1 lipca 2004 r. Wprowadzenie przepisu art. 32 ust. 1a pkt 1 nastąpiło z miesięcznym okresem vaca- tio legis bez mocy wstecznej. Wejście w życie tego przepisu w istocie ograniczyło (zawężyło) pojęcie okresu pracy w szczególnym charakterze. Tym samym, zdaniem organu rentowego, ustawodawca ograniczył - od tej daty - zakres przywileju nabywa- nia prawa do emerytury przez nauczycieli (i inne osoby zatrudnione w szczególnym charakterze) w stosunku do ogółu ubezpieczonych”. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o „uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16.03. 2007 r., w którym Sąd przyznał Krystynie U. emeryturę od dnia 4 lipca poprzez oddalenie odwołania wnioskodawczyni”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawą prawną żądania emerytury jest przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczyciele, ma- jący trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczegól- nym charakterze, mogą przejść na emeryturę po rozwiązaniu stosunku pracy na swój wniosek. Dla skorzystania z prawa do przejścia na emeryturę bez względu na wiek 4 wymagane jest spełnienie trzech warunków: posiadanie trzydziestoletniego okresu zatrudnienia, posiadanie dwudziestoletniego okresu pracy w szczególnym charakte- rze, za którą uważana jest praca nauczyciela, oraz rozwiązanie stosunku pracy. W dacie wejścia w życie Karty Nauczyciela za okresy zatrudnienia uważało się okresy pozostawania w stosunku pracy, w czasie których pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Te same zasady były stosowane do ustala- nia okresów pracy w szczególnym charakterze, z tym że praca ta musiała być wyko- nywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji eme- rytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), co nastąpiło z dniem 15 listopada 1991 r., dotych- czasowe określenia - okresy zatrudnienia, równorzędne i zaliczalne do okresu za- trudnienia - zostały zastąpione określeniami - okresy składkowe i nieskładkowe oraz okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Tymi samymi pojęciami operuje obecnie obo- wiązująca ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy oraz zasił- ków z tytułu choroby i macierzyństwa uważany jest za okres nieskładkowy (art. 7). Ustawa o emeryturach i rentach w art. 32 ust. 1 zachowała dotychczasowe szczegól- ne uprawnienia emerytalne z tytułu wykonywania pracy w szczególnym charakterze. Odnosząc jej uregulowania do treści art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, zawarte w tym przepisie określenie „trzydziestoletni okres zatrudnienia” należy rozumieć jako sumę okresów składkowych, okresów nieskładkowych w limicie 1/3 okresów składkowych oraz okresów uzupełniających prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim. Natomiast określenie „wykonywanie pracy w szczególnym charakterze” w odniesie- niu do przepisów ustawy o emeryturach i rentach w brzmieniu pierwotnym należało rozumieć jako okresy pozostawania w stosunku pracy na stanowiskach, na których praca uznawana jest za wykonywaną w szczególnym charakterze, niezależnie od tego czy wynagrodzenie było wypłacane za czas wykonywania pracy, czy za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, czy też zamiast wynagrodzenia pracownik otrzymywał zasiłki z tytułu choroby lub macierzyństwa. W tym zakresie wprowadze- nie rozróżnienia na okresy składkowe i nieskładkowe niczego nie zmieniło, zatem okresy, za które nauczyciel otrzymywał zasiłki z ubezpieczenia społecznego były wli- 5 czane do okresu pracy w szczególnym charakterze, mimo że przy ustalaniu ogólne- go (trzydziestoletniego) okresu ubezpieczenia były traktowane jako okresy nieskład- kowe. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 listopada 2003 r., III UZP 10/03 (OSNP 2004 nr 5, poz. 87) i pogląd te został powtórzony w wyrokach z dnia 5 maja 2005 r., II UK 215/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 360) i z dnia 5 maja 2005 r., II UK 219/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 361). Taki stan prawny obowiązywał do dnia 1 lipca 2004 r. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264), która weszła w życie w dniu 1 lipca 2004 r., został dodany przepis art. 32 ust. 1a w brzmieniu: „przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się 1) okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, 2) okre- sów, w których na mocy szczególnych przepisów pracownik został zwolniony ze świadczenia pracy, z wyjątkiem okresu urlopu wypoczynkowego”. Według nowego stanu prawnego okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy z powodu choroby oraz okresy pobierania zasiłku chorobowego i opiekuńczego nie są wliczane do okresu pracy w szczególnym charakterze. Powołany przepis nie ma jed- nak zastosowania do osób, które warunki wymagane do przyznania emerytury na podstawie art. 88 ust 1 Karty Nauczyciela spełniły przed jego wejściem w życie. Zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, prawo do świadczeń powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Jeżeli wszystkie warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury zostały spełnione, powstaje prawo do emerytury, zatem zmiany w przepisach ograniczające dotychczasowe uprawnienia czy wprowadzające dodatkowe warunki nie mają wpływu na istnienie nabytego prawa. Wnioskodawczyni spełniła wszystkie wymaga- ne przepisem art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela warunki w dniu 28 czerwca 2004 r. W tym dniu został rozwiązany jej stosunek pracy w charakterze nauczyciela, posiadała wymagane okresy składkowe i nieskładkowe, a okres wykonywania pracy w charak- terze nauczyciela ustalany według zasad obowiązujących w dniu ustania stosunku pracy przekraczał 20 lat. Uprawnienia do emerytury oceniane są na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy, niezależnie od tego, kiedy zostanie zgłoszony wniosek o przyznanie tego świadczenia. Obowiązujący od 6 dnia 1 lipca 2004 r. przepis art. 32 ust.1a ustawy o emeryturach i rentach nie ma za- stosowania do nauczyciela, który przed tym dniem spełnił wszystkie warunki określo- ne w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, nawet jeżeli wniosek o emeryturę złożył po tej dacie. Zawarte w tym przepisie ograniczenia w stosunku do stanu dotychczasowego mają zastosowanie do osób nabywających prawo do emerytury po jego wejściu w życie, czyli takich, które do dnia 1 lipca 2004 r. nie miały 30-letniego okresu ubezpie- czenia lub okres ich pracy w szczególnym charakterze był krótszy niż 20 lat, albo nie rozwiązały stosunku pracy. Skarżący nie kwestionuje ustaleń dotyczących spełnienia przez wnioskodawczynię do dnia 1 lipca 2004 r. warunków wymaganych obowiązu- jącymi do tej daty przepisami, a powołuje się jedynie na to, że wniosek został zgło- szony po zmianie przepisów. Jak stwierdzono wyżej, niezgłoszenie wniosku do czasu zmiany przepisów nie może spowodować utraty praw nabytych. Zarzut nieza- stosowania przepisu art. 32 ust. 1a pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach okazał się więc nieuzasadniony. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. ========================================