I UK 339/09

uzasadnienie sądu pierwszej instancji, a do uzasadnień sądu odwoławczego znajduje zastosowanie jedynie odpowiednie. Dlatego po pierwsze - prawidłowe sformułowanie zarzutu jego naruszenia przez sąd drugiej instancji wymaga przytoczenia także art. 391 § 1 k.p.c., poprzez który art. 328 § 2 k.p.c. stosowany jest w postępowaniu odwoławczym, a po drugie - w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia orzeczenia 8 zaskarżonego skargą kasacyjną może okazać się zasadny tylko wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 328 § 2 k.p.c. orzeczenie to nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czyli gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie toku wywodu, który doprowadził do jego wydania. To, czy w istocie sprawa została wadliwie, czy prawidłowo rozstrzygnięta nie zależy bowiem od tego, jak zostało napisane uzasadnienie, co znajduje potwierdzenie w art. 39814 k.p.c., w myśl którego Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną także wtedy, gdy mimo błędnego uzasadnienia orzeczenie odpowiada prawu. Rozważając podniesiony zarzut w tym aspekcie należy stwierdzić jego bezzasadność, gdyż Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu swego wyroku dokonał samodzielnej oceny stanu faktycznego i - odwołując się między innymi również do wykazu stanowisk zawartego w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 29/062 z dnia 11 grudnia 2006 r. (błędnie określanego w skardze jako zarządzenie z dnia 11 grudnia 2000 r.) - przyjął, że wykonywane przez skarżącego czynności polegające przez cały sporny okres na konserwacji sprzętu gaśniczego (czego nie kwestionuje się w skardze kasacyjnej) nie stanowiły pracy górniczej, a w konsekwencji uznał, że skarżący nie spełnia warunków do emerytury górniczej. Nieuzasadniony jest również zarzut błędnej wykładni art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach), będącego odpowiednikiem obowiązującego do dnia 31 grudnia 2006 r. przepisu art. 36 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8, zwanego dalej rozporządzeniem), zawierającego wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego uważa się za pracę górniczą. Skarga kasacyjna wnioskodawcy oparta została na twierdzeniu, że sporny okres pracy polegającej na konserwacji sprzętu gaśniczego był okresem pracy górniczej. Przy takim założeniu wnioskodawca nabyłby prawo do emerytury górniczej 9 pod rządami ustawy o emeryturach i rentach w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., a więc na podstawie jej art. 34 (w związku z art. 100 ust. 1, w myśl którego prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa). Kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego powinien zatem wskazywać na obrazę art. 36 ust. 1 pkt 4 ustawy, a nie dodanego ze wskazaną wyżej datą art. 50c ust. 1 pkt 4. Okoliczność ta ma jednak znaczenie drugorzędne, gdyż drugi z wymienionych przepisów jest wiernym powtórzeniem pierwszego z nich. Przepis art. 36 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach stanowił, że za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa. Niewątpliwie rozporządzeniem, o którym przepis ten stanowi jest rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r., które zachowało moc na podstawie art. 194 ustawy o emeryturach i rentach w zakresie, w jakim jego przepisy nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy. Oznacza to, że zakładowe wykazy stanowisk, na których wykonywana jest praca górnicza muszą być zgodne z wykazem nr 2 stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia i nie mogą ustanawiać innych niż określone w nim stanowisk, na których praca taka jest wykonywana. Nie budzi wątpliwości, że stanowiska, które skarżący zajmował w okresie zatrudnienia w zakładowej straży pożarnej oraz w oddziale ochrony przeciwpożarowej (przodowy roty, konserwator sprzętu gaśniczego), określone w jego umowie o pracę, angażach i świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach stanowiącym podstawę przyznania mu wcześniejszej emerytury z tego tytułu, nie zostały zamieszczone w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994 r. Okoliczność ta nie ma decydującego znaczenia, gdyż o uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu przepisów o 10 emeryturach i rentach nie decyduje treść tych dokumentów, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 213 i z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002 nr 22, poz. 553). Skarżący wywodzi, że jego praca polegająca w całym spornym okresie na konserwacji sprzętu gaśniczego, w tym znajdującego się na odkrywce na urządzeniach wydobywczych, była pracą górniczą polegającą na bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych i odpowiadała czynnościom wykonywanym na stanowisku górnika na odkrywce wymienionym w pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Z twierdzeniem tym nie można się zgodzić. Zasady nabywania prawa do emerytur górniczych odbiegają od zasad obowiązujących powszechnie, co wynika z charakteru pracy górniczej, angażującej we wzmożonym stopniu siły fizyczne i psychiczne zatrudnionych. Z tego właśnie względu ustalając ogólne zasady nabywania prawa do górniczej emerytury ustawodawca z jednej strony uznał, że dla zaliczenia pracy górniczej do okresu, od którego zależy nabycie prawa do emerytury wystarczające jest, jeżeli praca ta była wykonywana co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy (art. 35 ustawy i stanowiący aktualnie jego odpowiednik art. 50b), z drugiej natomiast - uznał za pracę górniczą na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego tylko zatrudnienie łączące się z wykonywaniem czynności o określonym charakterze i na wyszczególnionych w rozporządzeniu stanowiskach pracy. Jest to w pełni uzasadnione jeśli się uwzględnieni, że charakter zatrudnienia na odkrywce - z uwagi na warunki jego wykonywania i stopień bezpieczeństwa, wpływające na obciążenie fizyczne i psychiczne - nie może równać się z charakterem zatrudnienia pod ziemią. Dlatego też przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej muszą być wykładane ściśle, a dla oceny charakteru pracy górniczej nie mogą mieć decydującego znaczenia ani zakładowe wykazy stanowisk, ani protokoły komisji weryfikacyjnej kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą. Taka możliwość nie została bowiem w przepisach tych przewidziana. Należy zresztą zwrócić uwagę, że tabela A wykazu nazw stanowisk pracy podlegających zmianie - stanowiącego załącznik nr 2 do zarządzenia prezesa zarządu Kopalni „B.” z dnia 11 grudnia 2006 r., na które to zarządzenie powołuje się Sąd drugiej instancji - w ogóle nie wymienia stanowiska 11 konserwatora sprzętu gaśniczego. Stanowisko to - zgodnie z wykazem stanowisk pracy wprowadzonych protokołem dodatkowym nr 34 do zakładowego układu zbiorowego pracy stanowiącym załącznik nr 1 do wskazanego wyżej zarządzenia - zakwalifikowane zostało jako stanowisko w dziale ochrony przeciwpożarowej. Z brzmienia art. 36 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach (art. 50c ust. 1 pkt 4 tej ustawy po zmianie) wynika, że w jego rozumieniu pracą górniczą jest wyłącznie zatrudnienie przy pracach bezpośrednio łączących się z procesami związanymi z wydobywaniem kopalin, polegającymi na pozyskiwaniu złóż siarki i węgla brunatnego na odkrywce, a więc zatrudnienie przy pracach ściśle górniczych, do których zaliczono roboty górnicze przy urabianiu i ładowaniu (w tym strzałowe i odwadniające), roboty transportowe przy przewozie nadkładu i złoża, miernicze oraz bieżące prace konserwacyjne utrzymujące sprawność techniczną agregatów i urządzeń wydobywczych. Potwierdza to również wykaz stanowisk stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia, wymieniający wśród stanowisk, na których wykonywana jest praca górnicza w zakresie bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych jedynie stanowiska konserwatora tras kolei górniczych na odkrywce (pkt 7), konserwatora tras przenośnikowych na odkrywce (pkt 8) oraz rzemieślników i innych robotników zatrudnionych stale na odkrywce przy wykonywaniu bieżących robót montażowych, konserwacyjnych i remontowych: ślusarzy, spawaczy, elektryków, mechaników, monterów, wulkanizatorów, automatyków i cieśli (pkt 32). Stanowisko górnika na odkrywce (pkt 1) łączy się z wykonywaniem czynności, które bezpośrednio należą do procesu wydobywczego, podobnie jak stanowiska górnika - odwadniacza złóż na odkrywce (pkt 2) górnika strzałowego na odkrywce i jego pomocnika (pkt 3) oraz górnika eksploatacji taśmociągów (pkt 8). Takiego charakteru nie mają czynności polegające na konserwacji sprzętu gaśniczego, wykonywane przez pracownika zatrudnionego w zakładowej jednostce ochrony przeciwpożarowej (zakładowej straży pożarnej), działającej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380), a wcześniej ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. Nr 20, poz. 106 ze zm.), choćby podlegający konserwacji sprzęt gaśniczy znajdował się na urządzeniach wydobywczych na odkrywce. Ochrona przeciwpożarowa nie stanowi 12 bowiem ani elementu robót górniczych, ani nie należy do procesu wydobywczego (por. także rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających kopaliny pospolite, Dz.U. Nr 109, poz. 962 ze zm., a wcześniej - rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 października 1994 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w odkrywkowych zakładach górniczych, Dz.U. Nr 114, poz. 552). W konsekwencji praca w zakładowej jednostce przeciwpożarowej polegająca na konserwacji sprzętu gaśniczego, w tym na odkrywce na urządzeniach wydobywczych, nie stanowi pracy górniczej w rozumieniu art. 36 ust. 1 pkt 4 (aktualnie art. 50c ust. 1 pkt 4) ustawy o emeryturach i rentach. Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu z mocy art. 39814 k.p.c.