II PK 25/09

uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego było prawidłowe, zarówno w zakresie wska- zania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, jak również wyjaśnienia podstawy praw- nej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa; zawierało też wyczerpujące przedsta- wienie motywów rozstrzygnięcia. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga kasacyjna została oparta na 9 podstawie naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: 1) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niewskazanie przyczyn nieuwzględnienia wszystkich zarzutów zawartych w apelacji oraz niewskazanie podstawy prawnej, a także dowodów, na podstawie których Sąd Okręgowy uznał, że wykonywanej przez powoda pracy nie można przypisać pracowniczego charakteru; 2) art. 386 § 2 k.p.c. w związku art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 47 § 1 k.p.c., poprzez jego niezasto- sowanie i oddalenie apelacji w sytuacji, gdy postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością z uwagi na skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami prawa; 3) art. 201 k.p.c. oraz art. 202 k.p.c. w związku z art. 191 k.p.c., poprzez rozpoznanie sprawy cywilnej w trybie postępowania odrębnego, podczas gdy niewłaściwy tryb postępowania sąd powinien brać pod rozwagę z urzędu w każ- dym stanie sprawy; 4) art. 366 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., poprzez wydanie wyroku oddalającego powództwo w całości i tym samym zamknięcie powo- dowi możliwości dochodzenia swoich roszczeń cywilnoprawnych przed sądem cywil- nym. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik skarżące- go uzasadnił koniecznością rozstrzygnięcia występujących w sprawie istotnych za- gadnień prawnych, a mianowicie: 1) czy zgłoszone wraz z roszczeniem o ustalenie stosunku pracy roszczenie o zapłatę wynagrodzenia z tytułu wykonanej pracy może zostać przez sąd pracy oddalone wyłącznie w związku z ustaleniem, że łącząca strony umowa nie była umową o pracę, lecz miała charakter cywilnoprawny; 2) czy merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu łączącej strony umowy cywilnoprawnej przez sąd pracy - w składzie, o którym mowa w art. 47 § 1 k.p.c. sprzed nowelizacji - prowadzi do nieważności postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c.; 3) czy prawomocny wyrok sądu pracy oddalający roszczenie o zapłatę wynagrodzenia z tytułu wykonanej pracy w związku z ustaleniem cywilno- prawnego stosunku, na podstawie którego praca była wykonywana, zamyka drogę do dochodzenia tego roszczenia w procesie cywilnym. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do przedstawionych zagadnień jest nieliczne i nie koń- czy sporu w przestawionych kwestiach. Skarżący powołał się na uzasadnienie wyro- ku Sądu Najwyższego z 7 marca 2006 r., I PK 146/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 67). Podniósł, że stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w tym wyroku nie jest dosta- tecznie ugruntowane w orzecznictwie sądów powszechnych i nie stanowi gwarancji 10 jednolitości orzecznictwa, co powoduje rozbieżności nawet na szczeblu tego samego sądu okręgowego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasady równości oby- wateli wobec prawa. Zasady tej, mającej źródło w art. 32 Konstytucji RP, nie da się pogodzić z sytuacją, kiedy w dwóch sprawach o zbliżonym stanie faktycznym docho- dzi do całkiem odmiennych rozstrzygnięć. Skarżący podniósł, że za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania prze- mawia również zachodząca w sprawie nieważność postępowania. Mając na wzglę- dzie cel skargi kasacyjnej, jakim jest uchylenie wyroku sądu drugiej instancji z powo- du naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., nie można pominąć badania nieważności postępo- wania przed sądem pierwszej instancji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem kosztów postępowania kasa- cyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Na wstępie należało rozważyć granice zaskarżenia kasacyjnego. Powód domagał się : 1) ustalenia istnienia stosunku pracy powstałego w wyniku zawarcia pomiędzy powodem a stroną pozwaną umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od 17 marca 2003 r. do 16 czerwca 2004 r. na stanowisku dyrektora do spraw handlu i marketingu oraz ustalenia rozwiązania tego stosunku pracy z dniem 16 czerwca 2004 r. na mocy porozumienia stron, 2) zasądzenia zaległego wynagrodze- nia z tytułu umowy o pracę wraz z ustawowymi odsetkami, 3) wydania świadectwa pracy. Sąd Rejonowy oddalił powództwo w całości, stwierdzając - bezpośrednio w sentencji wyroku, pośrednio w uzasadnieniu - że rozstrzyga (negatywnie) również o żądaniu wydania świadectwa pracy. Powód zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego ape- lacją w całości - a zatem także w części dotyczącej żądania wydania mu świadectwa pracy. Sąd Okręgowy oddalił apelację. Oddalenie apelacji dotyczyło także wydania powodowi świadectwa pracy, skoro powód zaskarżył apelacją w całości wyrok Sądu Rejonowego, oddalający także to żądanie. W skardze kasacyjnej zaznaczono, że powód zaskarża wyrok Sądu Okręgowego w całości. Należało w związku z tym przyjąć, że także w tej części, w jakiej oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejo- nowego oddalającego powództwo o wydanie świadectwa pracy, chociaż w ramach 11 podstaw skargi kasacyjnej nie podniesiono zarzutów dotyczących nieuwzględnienia roszczenia o wydanie świadectwa pracy. Ustalenie granic zaskarżenia kasacyjnego ma znaczenie dla oceny dopusz- czalności skargi kasacyjnej. W części, w jakiej dotyczy ona wydania świadectwa pracy, jest niedopuszczalna. Zgodnie bowiem z art. 3982 § 2 pkt 2 k.p.c., skarga ka- sacyjna jest niedopuszczalna w sprawach dotyczących świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odrzucił - na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. - skargę kasacyjną w części dotyczącej wydania świadectwa pracy jako nie- dopuszczalną ze względu na przedmiot zaskarżenia. 2. W części dotyczącej ustalenia, że strony łączył stosunek pracy, skarga ka- sacyjna okazała się pozbawiona uzasadnionych podstaw i dlatego podlegała oddale- niu. Pełnomocnik powoda zarzucił w odniesieniu do tego roszczenia jedynie naru- szenie przez Sąd Okręgowy art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., co miało nastąpić poprzez niewskazanie przyczyn nieuwzględnienia wszystkich zarzu- tów zawartych w apelacji oraz niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także dowodów, na podstawie których Sąd Okręgowy uznał, że wykonywanej przez powoda pracy nie można przypisać pracowniczego charakteru. Jest to zarzut nieuza- sadniony, jeśli się uwzględni obszerność i szczegółowość uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, a ponadto zarzut zbyt „słaby”, aby można było wyłącznie przy jego podniesieniu skutecznie zakwestionować merytoryczne rozstrzygnięcie Sądu Okrę- gowego - obejmujące ustalenia faktyczne, rozważania co do mocy dowodowej i wia- rygodności materiału dowodowego oraz ocenę materialnoprawną dotyczące tego, że stron nie łączyła w okresie od 17 marca 2003 r. do 16 czerwca 2004 r. umowa o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku dyrektora do spraw handlu i marketingu ze względu na brak cech stosunku pracy opisanych w art. 22 k.p., a jedy- nie umowa prawa cywilnego, na podstawie której również możliwe jest świadczenie pracy. Podkreślenia wymaga, że sporządzenie przez sąd drugiej instancji uzasadnie- nia w sposób nie w pełni odpowiadający stawianym mu wymaganiom może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy przedstawione w nim motywy rozstrzygnięcia nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli kasacyjnej za- skarżonego orzeczenia. Jedynie bowiem w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może być - w świetle art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. - uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2007 r., 12 V CSK 364/06, LEX nr 238975). Zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia orze- czenia sądu drugiej instancji może okazać się zasadny wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej. To, czy w istocie sprawa została wa- dliwie, czy prawidłowo rozstrzygnięta, nie zależy od tego, jak zostało napisane uza- sadnienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2003 r., I CSK 63/05, LEX nr 179971). Uzasadnienie Sądu Okręgowego spełnia wymagania przewidziane w art. 328 § 2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskaza- nie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd Okręgowy podzielił w całości ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i uznał, że dokonana przez ten Sąd ocena dowodów nie narusza art. 233 § 1 k.p.c. Jest to - w przypadku wyroku oddalającego apelację - wystarczające do przyjęcia, że Sąd drugiej instancji wskazał podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy rozważył również bardzo drobiazgowo, z odwołaniem się do poglądów doktryny prawa pracy i orzecznictwa Sądu Najwyższe- go, czy umowa łącząca strony miała charakter prawny umowy o pracę. Powołał przy tym art. 22 k.p. jako przepis określający konstrukcyjne elementy (essentialia negotii) umowy o pracę. Nie można w tej sytuacji twierdzić, że zaskarżony wyrok nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Rozważania Sądu Okręgowego dotyczące praw- nej kwalifikacji stosunku prawnego łączącego strony są przy tym na tyle wyczerpu- jące, że pozwalały na dokonanie kontroli kasacyjnej. Pełnomocnik powoda uzasadnił zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. podnosząc przede wszystkim, że Sąd Okręgowy nie od- niósł się szczegółowo do argumentacji powoda zawartej w uzasadnieniu apelacji, kwestionującej ocenę Sądu Rejonowego, że stron nie łączyła umowa o pracę, a po- nadto nie dokonał kwalifikacji prawnej łączącej strony umowy, skoro doszedł do wniosku, że była to umowa prawa cywilnego, a powód świadczył usługi na rzecz strony pozwanej nie pozostając w podporządkowaniu typu pracowniczego. W związku z takim uzasadnieniem podstawy kasacyjnej podkreślenia wymaga, że nie- rozpoznanie przez Sąd drugiej instancji wszystkich argumentów, twierdzeń i zarzu- tów zawartych w apelacji może być kwestionowane przez zarzut naruszenia art. 378 13 § 1 k.p.c., a nie przez zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Ustalając, że stron nie łączyła umowa o pracę, lecz umowa prawa cywilnego, Sąd Okręgowy nie musiał dokonywać jej kwalifikacji prawnej. Dla oddalenia po- wództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy decydujące było bowiem jedynie usta- lenie faktyczne i ocena materialnoprawna, że stron nie łączyła umowa o pracę. Jaki rodzaj umowy prawa cywilnego łączył strony (czy była to umowa nazwana - np. mowa o dzieło, umowa zlecenia, umowa oświadczenie usług, czy też umowa niena- zwana), nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia o żądaniach powoda doty- czących ustalenia istnienia stosunku pracy. Kwalifikacji prawnej umowy łączącej strony powinien natomiast dokonać sąd cywilny po przekazaniu mu sprawy do po- nownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu naruszenia art. 22 k.p. (została ona oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa procesowego), stąd nie jest możliwe ani dopuszczalne badanie w postępowaniu kasacyjnym, czy słusznie Sąd Okręgowy zakwalifikował umowę łączącą strony jako umowę prawa cywilnego. W odniesieniu do oddalenia powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy nieuzasadniony jest również zarzut nieważności postępowania przed Sądem Rejo- nowym. Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę i wydał wyrok w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. Był to skład zgodny z art. 47 § 1 k.p.c. sprzed zmiany wynikającej z ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766). Pozew w rozpoznawanej sprawie został wniesiony 31 maja 2006 r., czyli przed wejściem w życie zmiany art. 47 k.p.c., a zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy nowelizującej z 15 marca 2007 r. w spra- wach cywilnych wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy, które według przepisów dotychczasowych rozpoznawane były z udziałem ławników, stosować należało dotychczasowe przepisy o składzie sądu. Na marginesie jedynie można zauważyć, że również po wejściu w życie oma- wianej zmiany przepisów Kodeksu postępowania cywilnego sprawy o ustalenie ist- nienia stosunku pracy rozpoznaje w pierwszej instancji sąd pracy w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników (art. 47 § 2 pkt 1 lit a k.p.c.). W odniesieniu do żądania powoda dotyczącego ustalenia istnienia stosunku pracy skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. 14 3. Skarga kasacyjna jest natomiast uzasadniona w części dotyczącej roszcze- nia o wynagrodzenie, a ściślej w części kwestionującej oddalenie przez Sąd Okręgo- wy apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo o zasą- dzenie na rzecz powoda wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz „E.” Spółki z o.o. w L. w okresie od 17 marca 2003 r. do 16 czerwca 2004 r. w wysokości po 3.000 zł brutto miesięcznie. Oddalenie apelacji powoda od wyroku oddalającego jego powództwo o zasą- dzenie wynagrodzenia za pracę wykonaną na rzecz pozwanej nastąpiło wyłącznie z tej przyczyny, że stron nie łączyła umowa o pracę, lecz umowa prawa cywilnego. Sąd Okręgowy uznał, że nie może orzec (pozytywnie) o wynagrodzeniu za pracę świadczoną przez powoda na rzecz pozwanej Spółki, jeżeli praca nie była przez niego świadczona na podstawie umowy o pracę. Sąd Okręgowy stwierdził, że powód może dochodzić przed sądem cywilnym, w ramach odrębnego postępowania, w oparciu o art. 189 k.p.c. ustalenia, że łączyła go z pozwaną umowa prawa cywilnego, podobnie jak wynagrodzenia za wykonaną na tej podstawie prawnej pracę. W kon- sekwencji Sąd Okręgowy uznał, że brak jest podstaw do uznania zasadności apela- cyjnego zarzutu naruszenia art. 366 k.p.c., ponieważ orzeczenie Sądu pierwszej instancji oddalające powództwo o wynagrodzenie za pracę w żaden sposób nie za- myka powodowi możliwości dochodzenia swoich praw w odrębnym procesie. Przytoczony pogląd Sądu Okręgowego jest nietrafny, a oparcie zaskarżonego wyroku na stwierdzeniu, że oddalenie przez sąd pracy powództwa o wynagrodzenie za pracę z tej przyczyny, że praca nie była świadczona na podstawie stosunku pracy, nie stanowi przeszkody (w postaci powagi rzeczy osądzonej) do wystąpienia z takim samym roszczeniem - o wynagrodzenie za pracę świadczoną na podstawie umowy cywilnoprawnej - w postępowaniu przed sądem cywilnym, stanowi oczywiste naru- szenie art. 366 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Wydanie wyroku oddalają- cego powództwo o wynagrodzenie zamyka bowiem powodowi możliwość wystąpie- nia z tym samym roszczeniem przeciwko temu samemu pozwanemu w postępowa- niu przed sądem cywilnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się, że sąd pracy nie może oddalić powództwa o wynagrodzenie za pracę faktycznie wykonaną tylko z tej przyczyny, że zawarta przez strony umowa nie była umową o pracę, lecz umową prawa cywilnego (np. umową o dzieło, umową zlecenia, umową o świadczenie usług, umową agencyjną). Zgłoszenie na drodze postępowania odrębnego w sprawach z 15 zakresu prawa pracy roszczeń o charakterze cywilnoprawnym nie może prowadzić do ich oddalenia, a jedynie do przekazania sprawy do rozpoznania w „zwykłym” po- stępowaniu cywilnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 2006 r., I PK 146/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 67). Stwierdzenie przez sąd pracy, że roszczenia zgłoszone przez powoda nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, nie uzasadnia oddalenia powództwa, lecz nakazuje przekaza- nie sprawy do rozpoznania w postępowaniu procesowym „zwykłym” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2003 r., I PK 21/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 226). Oko- liczność, że zawarta przez strony umowa nie była umową o pracę, nie oznacza bez- zasadności żądania świadczeń określonych w tej umowie, o których sąd powinien orzec z wyłączeniem stosowania przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy. Niezależnie od tego, czy roszczenia cywilnoprawne podlegają, czy nie podlegają rozpoznaniu przez sąd pracy, oddalenie roszczeń z tej tylko przy- czyny, że zostały błędnie skierowane na drogę postępowania przed sądem pracy zamiast na drogę postępowania przed „zwykłym” sądem cywilnym, jest nieprawidło- we (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2004 r., I PK 659/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 139). Słuszny jest w związku z tym zarzut skargi kasacyjnej, że oddalając powódz- two w całości - w związku z oceną, że strony łączyła umowa prawa cywilnego, a nie umowa o pracę - Sąd Rejonowy z naruszeniem art. 366 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. (z uwagi na powagę rzeczy osądzonej) zamknął powodowi drogę do dochodzenia w osobnym procesie roszczeń cywilnoprawnych o wynagrodzenie, które mogą być wyprowadzone z łączącej strony w latach 2003-2004 umowy cywilnopraw- nej. Sąd Okręgowy z kolei naruszył ten sam przepis prawa procesowego, nie podzie- lając zarzutów apelacji dotyczących jego naruszenia. Z ważnej umowy cywilnopraw- nej mogą bowiem powstać skuteczne w stosunku do strony przeciwnej roszczenia, także roszczenie o wynagrodzenie za wykonaną na podstawie tej umowy pracę. Umowa o dzieło, umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług albo inna umowa na- zwana lub nienazwana prawa cywilnego, na podstawie której jest świadczona praca na rzecz kontrahenta, mogą być umowami odpłatnymi. Zgłoszenie roszczeń o wyna- grodzenie, wynikających z umowy prawa cywilnego, na drodze postępowania odręb- nego w sprawach z zakresu prawa pracy, zamiast na drodze „zwykłego” procesu cy- wilnego, nie może prowadzić do oddalenia powództwa przez sąd pracy. Ocena (kwa- lifikacja) materialnoprawna zdarzeń (faktów) przedstawionych przez powoda w ra- 16 mach podstawy faktycznej żądania (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.) należy do sądu - wszystko jedno, czy jest nim sąd rozpoznający sprawy z zakresu prawa pracy, czy sąd rozpoznający „zwykłe” sprawy cywilne. Wystąpienie z określonym żądaniem opartym na określonej podstawie faktycznej na drogę niewłaściwego postępowania (na przykład postępowania odrębnego przed sądem pracy zamiast „zwykłego” postę- powania cywilnego) nie może prowadzić do oddalenia powództwa tylko z tej przyczy- ny, że sąd rozpoznający sprawy w postępowaniu odrębnym nie jest „właściwy” do rozpoznania sprawy według przepisów prawa materialnego odpowiednich dla spraw rozpoznawanych w postępowaniu „zwykłym”. Istotne znaczenie ma podstawa fak- tyczna roszczenia. Jeżeli powód twierdzi, że wiązała go ze stroną pozwaną umowa i że na podstawie tej umowy powinien był otrzymać od pozwanej wynagrodzenie za świadczoną na jej rzecz pracę, przyjęcie przez sąd pracy, że umowa ta nie była umową o pracę, lecz umową prawa cywilnego, nie może prowadzić do oddalenia powództwa, bo taki wyrok zamyka powodowi drogę dochodzenia wynagrodzenia wy- nikającego z tej umowy przed sądem cywilnym. W konsekwencji powyższych rozważań, uzasadniony jest także kasacyjny za- rzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 379 § 1 k.p.c. w związku z art. 47 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy, orzekając w składzie jednego sędziego jako przewodniczą- cego oraz dwóch ławników, oddalił powództwo o wynagrodzenie wynikające - jak ustalił i ocenił - z umowy prawa cywilnego. Sąd pracy rozstrzygnął zatem meryto- rycznie (negatywnie - oddalając powództwo) o roszczeniu wynikającym ze stosunków cywilnoprawnych. Tymczasem, rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, jeżeli przesłankę rozstrzygnięcia sta- nowi stwierdzenie, że strony łączyła umowa cywilnoprawna, prowadzi do nieważno- ści postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 47 § 1 i 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją wynikającą z ustawy z dnia 15 marca 2007 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2004 r., I PK 42/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 209). Pogląd ten był już wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Ponieważ jednak Sąd Okręgowy orzekł w sposób świadczący o nieznajomości utrwalonej linii orzecznictwa sądu kasacyjnego - a w każdym razie w żaden sposób nie odniósł się do przytoczonych wyżej orzeczeń Sąd Najwyższego - należy raz jeszcze przypomnieć podstawowe zasady dotyczące dokonywania przez 17 sąd w postępowaniu cywilnym materialnoprawnej oceny zgłoszonych przez powoda roszczeń procesowych. Zgodnie z art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żą- danie. Powód nie musi więc w ogóle podawać podstawy prawnej powództwa. Jeżeli jednak kwalifikuje swoje roszczenie jako wynikające ze stosunku pracy (lub wynika to ze wskazanych przez niego okoliczności faktycznych), to mamy do czynienia ze sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c. Postępowanie toczy się więc według przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 459 i następne k.p.c. w związku z art. 13 § 1 zdanie drugie k.p.c.). Do ta- kiego postępowania sprawę kieruje przewodniczący na podstawie art. 201 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. W stanie prawnym obowiązującym w czasie rozpoznawania niniejszej sprawy przez Sąd Rejonowy sąd pracy rozpoznawał w pierwszej instancji sprawę z zakresu prawa pracy na rozprawie w składzie jednego sędziego jako przewodniczą- cego i dwóch ławników (art. 47 § 1 k.p.c.; w obecnym stanie prawnym skład sądu pracy może być także jednoosobowy - por. obecną treść art. 47 § 1 i § 2 k.p.c.). Pozew nie musi określać podstawy prawnej żądania, której ocena należy do sądu (da mihi factum, dabo tibi ius; iura novit curia). Rodzaj łączącego strony stosun- ku prawnego nie jest elementem podstawy faktycznej powództwa, lecz podlega kwa- lifikacji prawnej dokonywanej przez sąd. W ramach tej samej podstawy faktycznej powództwa nie ma przeszkód, aby powód różnie kwalifikował pod względem praw- nym rodzaj łączącego strony stosunku prawnego. Do sądu należy prawna ocena za- sadności roszczeń wyprowadzanych z tego stosunku prawnego. Sąd nie może się od tej oceny uchylić oddalając powództwo tylko dlatego, że stron nie łączył stosunek pracy, a powód błędnie skierował swoje roszczenie do sądu pracy. Niezależnie od tego, że roszczenia cywilnoprawne nie podlegają regulacji prawa pracy, podlegają rozpoznaniu przez sąd - oddalenie roszczeń cywilnoprawnych z tej przyczyny, że zostały błędnie skierowane na drogę postępowania przed sądem pracy zamiast na drogę postępowania przed sądem cywilnym, jest nieprawidłowe. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało rozstrzygnięte i szczegółowo opisane, jak ma postąpić sąd pracy, jeżeli dojdzie do przekonania, że żądanie w istocie nie jest wywiedzione ze stosunku pracy, lecz ze stosunku cywilnoprawnego (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 14 marca 1989 r., III PZP 45/88, OSNCP 1989 nr 11, poz. 167, wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2004 r., I PK 18 42/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 209). Zakwalifikowanie sprawy jako niespełniającej warunków z art. 476 k.p.c., przy uznaniu cywilnoprawnego charakteru roszczenia, uzasadnia przekazanie sprawy z wydziału pracy do wydziału cywilnego (w ramach tego samego sądu), albo przekazanie sprawy do innego sądu (jeżeli wynika to z przepisów o właściwości rzeczowej lub miejscowej wyłącznej), ewentualnie rozpo- znanie sprawy w dalszym ciągu przez wydział pracy (z wyłączeniem jednak przepi- sów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, czyli według re- guł „zwykłego” postępowania cywilnego - nie ma bowiem znaczenia, jaki wydział sądu rozpoznaje określoną sprawę - cywilny, pracy, gospodarczy, rodzinny itd.; istotne jest, aby w tym wydziale sprawa została prawidłowo zakwalifikowana na pod- stawie art. 201 § 1 k.p.c. jako podlegająca rozpoznaniu w postępowaniu „zwykłym” lub odrębnym, a w konsekwencji tej kwalifikacji zastosowano w niej odpowiednie przepisy procedury cywilnej). Stwierdzenie, że stosunek prawny, z którego zostaje wywiedzione roszczenie, nie jest stosunkiem pracy, samo w sobie nie oznacza też bezzasadności powództwa o wynagrodzenie, a więc tylko na tej podstawie nie może być ono oddalone. Jeżeli w rzeczywistości strony łączył stosunek cywilnoprawny, to żądanie pozwu - np. o wy- nagrodzenie za pracę świadczoną w oparciu o zawartą umowę - może być nadal uzasadnione w zależności od rodzaju tego żądania, jego podstaw faktycznych i prawnych. Jeżeli podstawą roszczenia jest wyłącznie umowa (obojętne jaka - czy umowa o pracę, czy umowa prawa cywilnego), to zasadność powództwa z reguły nie zależy od rodzaju tej umowy. Inaczej mówiąc, to samo roszczenie - np. o wynagro- dzenie - może być uzasadnione zarówno jako wywodzone z umowy o pracę (ocenia- ne według przepisów prawa pracy), jak i z umowy cywilnoprawnej (w tym przypadku oceniane według przepisów Kodeksu cywilnego oraz postanowień umowy). Ze względu na przepisy o składzie sądu obowiązujące w czasie rozpoznawania niniej- szej sprawy przez Sąd Rejonowy, Sąd ten jako sąd pracy nie mógł w pierwszej in- stancji rozpoznać sprawy o wynagrodzenie za pracę, jeżeli przyjął, że strony łączyła umowa cywilnoprawna, ponieważ orzekał w składzie sprzecznym z przepisami prawa, co jest przesłanką nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1968 r., III CZP 119/68, OSPiKA 1970 nr 1, poz. 4). Sąd drugiej instancji z kolei, dochodząc do wniosku, że strony łączyła umowa cywilnoprawna, powinien był uchylić wyrok Sądu pierwszej instancji (z powodu nieważności postępowania wynikającej z niewłaściwego składu 19 sądu) w części dotyczącej roszczenia o wynagrodzenie i w tym zakresie przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w wydziale cywilnym. Oddalenie powództwa o wynagrodzenie tylko z tej przyczyny, że sprawa nie jest sprawą z zakresu prawa pracy, ma poważne konsekwencje dla powoda, ponie- waż prawomocne oddalenie powództwa przez sąd pracy rodzi powagę rzeczy osą- dzonej dla sprawy, którą miałby ewentualnie w przyszłości rozpoznać sąd cywilny (o to samo roszczenie między tymi samymi stronami - art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.), a zatem stanowi poważną przeszkodę dla dochodzenia tych samych roszczeń wyprowadza- nych z tego samego stanu faktycznego (w tym wypadku roszczeń o wynagrodzenie). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną w części dotyczącej dochodzonego wynagrodzenia za pracę wykonaną na podstawie łączącej strony umowy prawa cywilnego. Kwalifikacja prawna tej umowy i zasadność roszczeń powoda wyprowadzanych z niej będzie podlegała ocenie przez Sąd Rejo- nowy w postępowaniu „zwykłym” (czyli nie w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy). Nieważność postępowania przed Sądem Rejonowym - w od- niesieniu do jednego ze skumulowanych przedmiotowo roszczeń, a mianowicie po- wództwa o wynagrodzenie - była przyczyną uchylenia także wyroku Sądu Rejonowe- go w tej części na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================