I UK 27/09

Wyrok z dnia 22 lipca 2009 r. I UK 27/09 Okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie nauki w szkole przysposobienia rolniczego podlega zaliczeniu do wymaganego stażu pracy (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jeżeli wykonywanie tej pracy było warunkiem pobierania nau- ki, podlegającym weryfikacji przy przyjmowaniu do szkoły (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania, Dz.U. Nr 32, poz. 160). Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jolanta Strusińska- Żukowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy z odwołania Ireny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w B. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 października 2008 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 7 grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. (organ rentowy) odmówił Irenie P. (wnioskodawczyni) prawa do emerytury na pod- stawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), po ustaleniu, że udowodniła łącznie 27 lat, 2 miesiące i 28 dni okresów ubezpieczenia zamiast wymaganych 30 lat. Or- gan rentowy nie uwzględnił okresu od 11 sierpnia 1967 r. do 3 listopada 1971 r. z 2 tytułu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wobec nieudowodnienia, że rodzice posiadali gospodarstwo rolne. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. [...] Sąd Okręgowy w Białymstoku zmienił za- skarżoną decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od dnia 1 listopada 2007 r., przyjmując, że pracowała w spornym okresie jako do- mownik w gospodarstwie rolnym rodziców o powierzchni 0,53 ha. Ponadto rodzice jej dodatkowo dzierżawili od nadleśnictwa pole i łąkę o powierzchni 4ha. We wrześniu 1967 r. wnioskodawczyni podjęła naukę w Szkole Przysposobienia Rolniczego w W., którą ukończyła w 1970 r. W okresie nauki (zajęcia w godzinach 1800 -2000 ) wniosko- dawczyni - jak zeznali świadkowie - codziennie wykonywała wszystkie prace w gospodarstwie. Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją. Wyrokiem z dnia 8 października 2008 r. [...] Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Ireny P. od decyzji organu rentowego. Uznając apelację organu rentowego za zasadną, Sąd Apelacyjny wskazał, że brak jest dowodów, by w latach 1967-1971 rodzice wnioskodawczyni posiadali gospodar- stwo rolne poza zabudowaną działką o powierzchni 0,53ha, którą nabyli w zamian za dożywocie. Ponadto za niewiarygodne uznał zeznania świadków dotyczące po- wierzchni gospodarstwa rodziców wnioskodawczyni oraz nakład pracy wnioskodaw- czyni w gospodarstwie rolnym jej rodziców. Wnioskodawczyni zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, art. 553 k.c. oraz art. 1 ust. 2 dekretu z 30 czerwca 1951 r. o podatku gruntowym w za- kresie określenia znaczenia terminu „gospodarstwo rolne”, ponieważ przepisy te nie określają powierzchni jaką winno mieć gospodarstwo rolne, którego powierzchnia minimalna określona na 1 ha została wprowadzona dopiero przez art. 8 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidual- nych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53), zaś wcześniej za gospodarstwo rolne dla celów podatku rolnego uważano „obszar użytków rolnych, lasów i gruntów leśnych, gruntów pod stawami oraz grun- tów pod zabudowaniami związanymi z prowadzeniem tego gospodarstwa o łącznej powierzchni przekraczającej 0.5 ha”, zaś wnioskodawczyni pracowała w gospodar- stwie rolnym o powierzchni powyżej 0,5 ha w latach 1967-1970; 2) art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, przez pominięcie, że we wrześniu 1967 r. wnioskodawczyni 3 podjęła naukę w Szkole Przysposobienia Rolniczego w W., którą ukończyła w 1970 r. i w tym czasie wykonywała wszystkie prace w gospodarstwie rolnym, zaś jednym z warunków uczęszczania do szkoły tego rodzaju była praca „w indywidualnym gospo- darstwie rolnym własnym lub rodzinnym albo innym”; 3) naruszenie art. 227, 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez brak wszechstronnej oceny i rozważenia ze- branego w sprawie materiału dowodowego wynikającej z niewłaściwej oceny oświadczenia wnioskodawczyni oraz zeznań świadków, którzy jednoznacznie twier- dzili, że wnioskodawczyni wykonywała prace w gospodarstwie rolnym rodziców co- dziennie, stale i w wymiarze co najmniej pełnego okresu czasu pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wnioskodawczyni ma uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Skarga kasacyjna ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, czego wyrazem jest między in- nymi istotne ograniczenie dostępności skargi kasacyjnej pod względem dopuszczal- nych jej podstaw. W szczególności, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, jest związa- ny z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę za- skarżonego orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05). Dlatego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez brak wszechstronnej oceny i rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego nie podlega w niniejszej sprawie kontroli kasacyjnej. Uzasadnione okazały się natomiast zarzuty naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej w szczególnym przypadku, o którym mowa w ostatnim tiret tego przepisu, przy ustala- niu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. W pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 14 grud- nia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich ro- dzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) definiował gospodarstwo rolne jako nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami 4 i inwentarzem, oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa - o powierzchni co najmniej 0,5 ha. Definicja ta uległa zmianie z dniem 1 stycznia 1989 r. na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpiecze- niu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, który zawęził pojęcie gospodarstwa rolnego tylko do takich nieru- chomości rolnych, w których powierzchnia użytków rolnych przekraczała 1 ha. Z do- łączonego do akt wniosku wnioskodawczyni o emeryturę [...] aktu własności ziemi wydanego przez naczelnika powiatu w W. z 13 maja 1974 r. wynika, że rodzice wnio- skodawczyni byli od 1946 r. posiadaczami, a następnie - na mocy ustawy z 26 paź- dziernika 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - właścicielami „go- spodarstwa rolnego o powierzchni 0,53 ha”. Tym samym, wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w braku od- miennych ustaleń, należy przyjąć, że rodzice wnioskodawczyni posiadali gospodar- stwo rolne, którego powierzchnia przekraczała próg 0,5 ha. Aczkolwiek nie można wykluczyć, że posiadana przez rodziców wnioskodawczyni nieruchomość nie speł- niała pozostałych wymogów definicji gospodarstwa rolnego z art. 2 pkt 4 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin w jego pierwotnym brzmieniu, w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego nie wskazano, na jakiej podstawie przyjął on, że przedmiotowa nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym w rozumieniu ustawy, lecz „zabudowaną działką o po- wierzchni 0,53 ha”. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny nie ustosunkował się również do kwestii związku między pobieraniem przez wnioskodawczynię nauki w szkole przy- sposobienia rolniczego a wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, poprzestając na negatywnej ocenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym rodziców. Z ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz.U. Nr 32, poz. 160) wynika zaś, że słuchaczami szkół przysposobienia rolniczego mogły być osoby pracujące w rol- nictwie i nieuczęszczające do innych szkół (art. 14 ust. 1). Natomiast z ustaleń po- czynionych przez Sąd Okręgowy i niekwestionowanych przez Sąd Apelacyjny wyni- ka, że nauka w szkole trwała przez trzy dni w tygodniu, po dwie godziny wieczorem od 1800 do 2000 . Oznacza to, że organizacja nauki pozwalała wnioskodawczyni speł- nić wymóg pracy w gospodarstwie rolnym w stosownym wymiarze czasu pracy. Je- żeli zatem okaże się, że wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym rodziców było - 5 podlegającym weryfikacji przy przyjmowaniu do szkoły - warunkiem nauki w szkole przysposobienia rolniczego, należy przyjąć, że okres przez jaki wnioskodawczyni uczęszczała do wyżej wymienionej placówki oświatowej powinien podlegać zalicze- niu do wymaganego stażu pracy zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej . Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================