I PK 70/08

uzasadnienie orzeczenia jest sporządzone po rozstrzygnięciu sporu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 220/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 482 i z dnia 29 października 1998 r., II UKN 282/98, OSNAPiUS 1999 nr 23, poz. 758), jednak w określonych, konkretnych okolicznościach tej treści zarzut może stać się takim właśnie usprawiedliwieniem podstawy skargi, o jakiej mowa w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000 nr 5, poz. 100 i z dnia 9 lutego 2001 r., III CKN 286/00, niepubli- kowany). Dzieje się tak wtedy, gdy z powodu uchybienia wymaganiom określonym w art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się 14 kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego. Innymi słowy, chodzi o sytuację, gdy naruszenie tychże przepisów uniemożliwia Sądowi Najwyższemu stwierdzenie traf- ności orzeczenia sądu drugiej instancji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., II CKN 112/97, niepublikowany; z dnia 8 października 1997 r., II CKN 312/97, niepublikowany; z dnia 17 lipca 1997 r., III CKN 149/97, OSP 2000 nr 4, poz. 63; z dnia 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, niepublikowany; z dnia 18 listopada 2005 r., IV CK 202/05, Lex Polonica nr 1632217; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, Lex Polonica nr 1351975; z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007 nr 7- 8, poz. 101 i z dnia 15 listopada 2006 r., I PK 98/06, OSNP 2007 nr 21-22, poz. 309). Z takim zaś uchybieniem procesowym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Godzi się zauważyć, że w apelacji od wyroku Sądu Rejonowego powód wska- zał jedenaście konkretnych spraw, w których występował w charakterze pełnomocni- ka strony pozwanej i mimo doprowadzenia do korzystnego dla mandanta rozstrzy- gnięcia sądowego, nie otrzymał należnego z tego tytułu wynagrodzenia. W odniesie- niu do każdego z tych przypadków niewywiązania się przez pracodawcę z umowy, Jacek G. podniósł zarzuty pod adresem negatywnego dlań orzeczenia Sądu pierw- szej instancji, poczynając od błędów rachunkowych (sprawa przeciwko Andrzejowi S.), poprzez nieprawidłowe ustalenie faktu spełnienia świadczenia przez dłużnika, implikującego wymagalność roszczeń pozwu (sprawy przeciwko Janowi T., Elżbiecie S. oraz Firmie G.I.-H.) i niesłuszne zakwestionowanie wkładu pracy powoda w uzy- skaniu satysfakcjonującego pracodawcę wyniku sporu (sprawy przeciwko Pawłowi Ś. i Marcinowi P.), po bezzasadne - w ocenie skarżącego - przyjęcie przedawnienia do- chodzonych pretensji (sprawy przeciwko Beacie A., Romanowi A., Firmie „I.”, Danu- cie K. i Anastazji D.). Tymczasem Sąd Okręgowy w motywach orzeczenia ustosun- kował się tylko do dwóch spośród wszystkich wyżej wymienionych spraw, a jego la- koniczne rozważania na temat bezzasadności pozostałych, nieuwzględnionych przez Sąd pierwszej instancji żądań pozwu, nie mają wyraźnie oznaczonego punktu odnie- sienia. Trudno więc ustalić, czy wszystkie objęte apelacją roszczenia powoda stały się przedmiotem analizy Sądu drugiej instancji oraz o których z nich rozstrzygnął, oddalając tenże środek odwoławczy, a jeśli rozstrzygnął - to na jakiej podstawie prawnej. Już zatem choćby z tego powodu wyrok Sądu Okręgowego w zaskarżonej części podlega uchyleniu. 15 Uzasadniona okazała się także druga ze wskazanych przez pełnomocnika powoda podstaw skargi kasacyjnej, jaką w świetle art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. jest naru- szenie przez Sąd Okręgowy prawa materialnego przy ferowaniu wyroku. Inicjując rozważania w tym zakresie godzi się przypomnieć, że Jacek G. wy- wodzi swoje pretensje wobec Powiatowego Urzędu Pracy w S. do dodatkowego wy- nagrodzenia z tytułu zastępstwa sądowego z postanowień łączących strony umów z 1 czerwca 1997 r. i 2 stycznia 1999 r., zawartych na podstawie art. 224 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przepis ten, dodany do ustawy aktem no- welizującym z dnia 22 maja 1997 r. (Dz.U. Nr 75, poz. 471), stanowi, że radca prawny wykonujący zawód w ramach stosunku pracy, uprawniony jest do dodatko- wego wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż 65% kosztów zastępstwa sądowe- go zasądzonych na rzecz strony przez niego reprezentowanej lub przyznanych jej w ugodzie, postępowaniu polubownym, arbitrażu zagranicznym albo w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli koszty te zostały ściągnięte od strony przeciwnej. W państwo- wych jednostkach sfery budżetowej wysokość i terminy wypłaty wynagrodzenia pre- cyzuje umowa cywilnoprawna. Warto zauważyć, że sporne wynagrodzenie przysłu- guje radcy prawnemu obok wymienionego w ust. 1 cytowanego artykułu wynagro- dzenia za pracę i innych świadczeń określonych w układzie zbiorowym pracy lub w innych, obowiązujących u pracodawcy aktach normujących problematykę wynagra- dzania pracowników i niezależnie od tego, czy przepisy te w ogóle przewidują tego rodzaju dodatkowy składnik płacowy. Zróżnicowano jednak sposób nabywania przez radcę prawnego uprawnień w tym zakresie w zależności od statusu pracodawcy. W przypadku innych niż państwowe jednostki sfery budżetowej podmiotów przepis art. 224 ust. 2 zdanie 1 ustawy ma gwarancyjny charakter w tym sensie, że radca prawny może wprost z tego unormowania wywodzić swoje pretensje do dodatkowego wyna- grodzenia w wysokości co najmniej 65% zasądzonych lub objętych ugodą kosztów zastępstwa sądowego. Natomiast w sytuacji, gdy pracodawcą jest państwowa jed- nostka sfery budżetowej, może on dochodzić zawarcia określonej w zdaniu 2 powo- łanego przepisu umowy cywilnoprawnej i dopiero po jej zawarciu przysługuje mu roszczenie o spełnienie przewidzianych w umowie świadczeń. Za jednostki sfery budżetowej w rozumieniu art. 224 ust. 2 zdanie 2 ustawy o radcach prawnych rozumie się jednostki wchodzące w skład sektora finansów pu- blicznych. W świetle art. 5 obowiązującej w spornym okresie ustawy z dnia 26 listo- pada 1998 r. o finansach publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 16 ze zm.) oraz art. 4 obecnej ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicz- nych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.) są zaś nimi również jednostki samorządu te- rytorialnego i ich organy oraz podległe im jednostki organizacyjne, działające w for- mach organizacyjno-prawnych wskazanych w art. 18-20 pierwszej i art. 19-20 drugiej z powołanych ustaw. W myśl art. 33b ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) do tej katego- rii podmiotów trzeba zaliczyć również powiatowe urzędy pracy, będące jednostkami organizacyjnymi powiatu. Unormowana w art. 224 ust. 2 zdaniu 2 ustawy o radcach prawnych cywilnoprawna umowa o dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego, zatrudnionego w państwowych jednostkach sfery budżetowej, z tytułu kosztów za- stępstwa sądowego jest ściśle związana ze stosunkiem pracy, albowiem zawierana jest przez strony tegoż stosunku, a prawo do spornego wynagrodzenia przysługuje z racji reprezentacji pracodawcy w postępowaniu sądowym, polubownym, arbitrażo- wym czy egzekucyjnym, sprawowanej przez radcę prawnego w ramach jego obo- wiązków pracowniczych. Jak jednak słusznie skonstatował Sąd Okręgowy, umowa ta ma samodzielny byt, a wykreowany przez nią stosunek zobowiązaniowy nie wygasa wraz z ustaniem zatrudnienia radcy prawnego, lecz trwa do momentu spełnienia przez strony wszystkich świadczeń objętych jego treścią. Powołany przepis art. 224 ust. 2 uzależnia wszak wypłatę dodatkowego wynagrodzenia od ściągnięcia od dłuż- nika zasądzonych należności, zaś umowa stron określa datę wymagalności roszczeń z tego tytułu i czyni to abstrahując od czasookresu istnienia łączącego je stosunku pracy. Wpłacenie przez dłużnika części lub całości przyznanych kosztów zastępstwa sądowego po zakończeniu zatrudnienia radcy prawnego nie uzasadnia oddalenia pretensji pozwu o spełnienie przez pracodawcę wynikających z umowy świadczeń. Warto podkreślić, że umowa o dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego nazwana została umową cywilnoprawną. Wolą ustawodawcy było zatem poddanie jej reżimowi prawa cywilnego z wszelkimi tego konsekwencjami, także w zakresie biegu terminów przedawnienia roszczeń wywodzonych z tejże umowy. Rację ma skarżący zauważając, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest odpowiednika § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1992 r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia radców prawnych (Dz.U. z 1992 r. Nr 64, poz. 326), zgodnie z którym jeśli w tym samym postępowaniu sądo- wym brało udział kilku radców prawnych, o podziale wynagrodzenia z tytułu zastęp- stwa sądowego decydował radca prawny koordynujący obsługę prawną lub kierownik 17 jednostki organizacyjnej i nie czynił tego dowolnie ale stosownie do wkładu pracy poszczególnych radców prawnych. Rozporządzenie to zostało uchylone w związku z wejściem w życie aktu nowelizującego ustawę o radcach prawnych z dnia 22 maja 1997 r. (Dz.U. Nr 75, poz. 471). Zarówno dodany do ustawy tymże aktem zmieniają- cym art. 224 ust. 2, jak i zawarte na jego podstawie cywilnoprawne umowy stron z 1 czerwca 1997 r. i 2 stycznia 1999 r. nie regulują zaś problematyki wypłaty dodatko- wego wynagrodzenia z tytułu kosztów zastępstwa sądowego w sytuacji, gdy kilku radców prawnych reprezentuje pracodawcę w postępowaniu zakończonym zasądze- niem owych kosztów. Nie oznacza to jednak swobody pracodawcy w dysponowaniu spornym wynagrodzeniem. Trzeba bowiem zauważyć, że wynagrodzenie to przysłu- guje za rzeczywiście wykonaną przez radcę prawnego pracę w postaci czynności procesowych podejmowanych w ramach zastępstwa sądowego pracodawcy w po- stępowaniu zakończonym korzystnym dla mandanta rozstrzygnięciem. W przypadku, gdy tego rodzaju pozytywne dla pracodawcy orzeczenie sądowe jest efektem działań kilku pełnomocników, dodatkowe wynagrodzenie, odpowiadające zasądzonym kosztom zastępstwa procesowego, powinno być rozdzielone stosownie do ich nakła- du pracy. Tym bardziej, że zarówno przepis art. 224 ust. 2 ustawy o radcach praw- nych jak i postanowienia łączących powoda z pozwanym umów nie zawierają żad- nych ograniczeń w tym zakresie, zwłaszcza zaś nie uzależniają nabycia prawa do spornego wynagrodzenia od udziału radcy prawnego w całym postępowaniu sądo- wym lub w konkretnej jego fazie (np. w rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wy- danie wyroku). Taką zresztą wykładnię unormowań ustawy i postanowień umów Jacka G. z Powiatowym Urzędem Pracy w S. zaprezentował Sąd Okręgowy orzeka- jąc o uchyleniu wyroku pierwszoinstancyjnego w części uwzględniającej roszczenia powoda do przedmiotowego wynagrodzenia i przekazując sprawę do ponownego rozwiązania z zaleceniem ustalenia nakładu pracy skarżącego w uzyskaniu korzyst- nego dla pozwanego rozstrzygnięcia w poszczególnych postępowaniach sądowych. Takimi samymi zasadami należy jednak kierować się także w ocenie zasadności żą- dań pozwu w zakresie spornego wynagrodzenia z tytułu kosztów zastępstwa sądo- wego w sprawach, w których powód występował w początkowej fazie procesu, spo- rządzając pozew inicjujący postępowanie. Nieprawidłowe jest przyjęcie przez Sąd drugiej instancji odmiennych reguł w analizie poszczególnych pretensji pozwu wywo- dzonych wszak z takich samych podstaw faktycznych i prawnych. 18 Sumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co sprawia, że Sąd Najwyższy z mocy art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================