II PK 53/08

Uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego należy rozpocząć od analizy zarzu- tów procesowych przedstawionych przez stronę skarżącą, bowiem ich trafność naka- zywałaby niejako z góry uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopol- skim, skoro naruszenie prawa procesowego może stanowić podstawę skargi kasa- cyjnej tylko wówczas, gdy owo naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt. 2 k.p.c.). Ad casum tak jednak nie jest. Zarzut procesowy - przedsta- wiony przez stronę pozwaną - naruszenia art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. zmierza w istocie do podważenia postępowania dowo- dowego przeprowadzonego w sprawie i jako taki nie podlega rozpatrzeniu przez Sąd Najwyższy z uwagi na treść art. 3983 § 3 k.p.c. Nie znajduje też podstawy prawnej kwestionowanie przez skarżącego rzetelności uzasadnienia wyroku Sądu Okręgo- wego na zasadzie art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. Oceny Sądu dru- giej instancji zawarte w motywach orzeczenia są jednoznaczne i dotyczą wszystkich zasadniczych dla rozpatrzenia spornego przypadku kwestii podnoszonych w apelacji. Ocena pism ZNP oraz korelacja ich z art. 54 statutu ZNP nie wnosi nic do niniejszej sprawy w zakresie ochrony przed zwolnieniem z pracy działacza związku, co zosta- nie omówione szerzej w dalszej części uzasadnienia. Ponadto, a może przede wszystkim, naruszenie art. 328 k.p.c. jako podstawa skargi kasacyjnej może być wskazywane jedynie wyjątkowo (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2007 r., II CSK 175/07; z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK 390/07; z dnia 9 listopada 2007 r., V CSK 263/07; z dnia 28 listopada 2007 r., V CSK 88/07; z dnia 11 stycznia 2008 r., V CSK 240/07, z dnia 6 lutego 2008 r., II CSK 421/07, z dnia 29 maja 2008 r., V CSK 59/08). Wadliwy jest również zarzut skarżącego naruszenia przez wyrok Sądu drugiej instancji prawa materialnego, a w szczególności art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych, przez przyjęcie że: a) ochrona przed wypowiedzeniem przysługiwała powódce już w dniu 6 maja 2006 r., tj. w dniu podjęcia uchwały przez Zarząd Oddziału ZNP, b) pismo związku informujące pracodawcę o objęciu pracow- nika ochroną wynikającą z powołanego przepisu jest wystarczające dla powstania takiej ochrony. Przede wszystkim wypada wskazać, iż skarżący w referowaniu poglądów Sądu Okręgowego jest nierzetelny, czy też mylnie i niedokładnie odczytał motywy wyroku tego Sądu, skoro na stronie 7 tych motywów Sąd Okręgowy expressis verbis wskazuje, że przyjmuje w pełni ustalenia i poglądy Sądu Rejonowego, iż pracodawca 12 jest związany przepisami o szczególnej ochronie od „chwili powiadomienia go o za- kresie podmiotowym tej ochrony", a w spornym przypadku uzyskał tę wiedzę dopiero 1 czerwca 2006 r. Ponadto Sąd Okręgowy sam konstatuje, potwierdzając stanowisko wyrażone przez Sąd rejonowy, iż dla ochrony działaczy związkowych przed zwolnie- niem z pracy ważne jest, czy korzystają z tej ochrony nie tylko przed wypowiedze- niem lecz także w okresie wypowiedzenia. Rozważając kwestie zasadnicze dla niniejszej sprawy, a mianowicie konstruk- cję prawną zakazu wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy działaczy związko- wych trzeba przypomnieć, iż konstrukcja ta, zawarta nota bene także w innych prze- pisach prawa pracy (np. art. 177 k.p.) ma na celu stworzenie pełnej niezależności od pracodawcy pracowników działających w interesie załogi z ramienia związków zawo- dowych i mogących potencjalnie wchodzić w konflikty z pracodawcą. Przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych określając mechanizmy ochrony trwałości stosun- ku pracy działaczy związkowych stanowi w płaszczyźnie ustawodawstwa krajowego realizację dyrektywy sformułowanej w art. 1 konwencji MOP nr 135, zgodnie z którą działacze związkowi powinni korzystać ze skutecznej ochrony przeciwko wszelkim aktom krzywdzącym, włącznie ze zwolnieniem podjętym ze względu na ich przyna- leżność związkową lub uczestnictwo w działalności związkowej, pod warunkiem że działają zgodnie z prawem, układami zbiorowymi bądź innymi porozumieniami. Omawiana konstrukcja realizuje także w sposób pośredni zasadę niezależności i samorządności związku zawodowego, który ma prawo ustanawiać swoich przedsta- wicieli samodzielnie, nie ograniczając się przy tym, czy nie uwzględniając czynności pracodawcy zmierzających do zwolnienia z pracy osób wskazywanych przez związek jako reprezentantów korporacji. Opisana gwarancja zatrudnienia uniemożliwia praco- dawcy dokonywanie czynności uprzedzających wobec pracowników angażujących się po stronie związkowej i co do których jest wiadome, że będą wyznaczeni przez związek zawodowy, jako podlegający ochronie przed zwolnieniem. Z drugiej strony pracodawca ma możliwość obrony przed nadużywaniem omawianej tu ochrony przez powołanie się na nadużycie praw związkowych. Taki punkt widzenia Sąd Najwyższy prezentował wielokrotnie w swych orzeczeniach, uznając, iż związek zawodowy ma prawo chronić pracownika przed zwolnieniem. Stosując tę ochronę, nie wolno mu jednak nadużywać wolności związkowej. Można stwierdzić, iż wypowiedzi judykatury w tym zakresie są jednoznaczne (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 maja 2004 r., I PK 450/03; z dnia 6 kwietnia 2006 r., III PK 12/06; z dnia 30 stycznia 2008 13 r., I PK 198/07; z dnia 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07). W skardze kasacyjnej zarzut ten nie został postawiony, mimo iż pozwany podnosił go w apelacji, stąd ad casum zaskarżone orzeczenie nie podlega w tym zakresie ocenie Sądu Najwyższego. Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne (mające uzasadnić przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania), albo zostały już wielokrotnie rozważone przez Sąd Najwyższy i nie wymagają dodatkowej analizy, albo też nie mają związku z rozpatrywanym sporem i nie wymagają badania. Do tych ostatnich należy kwestia mocy wiążącej „wyznaczenia" pracownika jako podlegającego ochronie przed zwol- nieniem z pracy, innymi słowy ustalenia, czy uchwała o wyznaczeniu jest wystarcza- jąca dla powstania zakazu wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy, czy też po- wiadomienie o tym fakcie - mając charakter konstytutywny - kreuje prawo pracownika do ochrony przed zwolnieniem z pracy. W sprawie nie zachodzi bowiem sytuacja braku powiadomienia pracodawcy o tym kto jest chroniony, a jedynie dochodzi do powiadomienia pracodawcy o objęciu ochroną na początku okresu wypowiedzenia, a zatem jeszcze w trakcie trwania stosunku pracy. W zakresie pozostałych zagadnień przedstawionych w skardze kasacyjnej przede wszystkim należy podkreślić, że wszelkie czynności pracodawcy zmierzające do rozwiązania stosunku pracy sprzeczne z prawem są skuteczne i wywołują skutki prawne. Aby uchylić te skutki pracownik musi remonstrować wadliwość czynności pracodawcy przed sądem lub wyrazić zgodę na cofnięcie wadliwych oświadczeń woli pracodawcy. Ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy działaczy związkowych wynika ze zastosowania przez ustawodawcę tzw. szerszego zakazu wypowiedzenia stosun- ku pracy, którego istota polega na zakazie nie tylko wypowiedzenia stosunku pracy w okresie ochronnym, ale także rozwiązania wcześniej wypowiedzianego stosunku pracy, jeżeli w okresie wypowiedzenia pracownik nabędzie uprawnienia ochronne (ad casum zostanie wyznaczony jako osoba chroniona przed zwolnieniem). Kon- strukcja ta wynika z ustawy i jest potwierdzona przez doktrynę oraz judykaturę, stąd jej podważanie w stosunku do działaczy związkowych wymagałoby zmiany przepisu ustawy o związkach zawodowych a nie zmiany wykładni prawa. Na marginesie można wskazać, że istnieje wielu działaczy korporacji, których ochrona jest słabsza, wynikająca jedynie z tzw. węższego zakazu wypowiedzenia, co oznacza zakaz wy- powiedzenia ale już nie zakaz rozwiązania wcześniej wypowiedzianej umowy. Zaw- sze jednak charakter instrumentu ochrony i jej zakres wynika z ustawy (por. np. art. 14 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich, Dz.U. Nr 30, poz.158 ze zm. - zgodnie z którym pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę leka- rzowi pełniącemu funkcję z wyboru w czasie jej pełnienia, bez uzyskania zgody wła- ściwej rady lekarskiej). W sprawie skarżący przedstawił zagadnienie prawne odnoszące się do zasad i trybu wskazania pracodawcy osób podlegających ochronie przed zwolnieniem z uwagi na działalność związkową. Zagadnienie to reguluje powoływany już art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych oraz wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 32 ust. 10 tej ustawy rozporządzenie MGPiPS z dnia 16 czerwca 2003 r. W myśl art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wska- zanym uchwałą zarządu jego członkiem lub innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy. Przepis określa zatem, iż gwarancją zatrudnienia zostały objęte (nie licząc komitetu założycielskiego) dwie grupy pracowników, a mia- nowicie: 1. imiennie wskazani członkowie zarządu zakładowej organizacji związko- wej, 2. imiennie wskazani pracownicy będący członkami zakładowej organizacji związkowej, upoważnieni do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Z ta- kiego sformułowania przepisu należy wnosić, iż odrębnym upoważnieniem do repre- zentowania organizacji związkowej wobec pracodawcy muszą legitymować się jedy- nie „inne osoby", niebędące członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej. Jest to rozwiązanie o tyle zasadne, że zarząd zakładowej organizacji związkowej, ze swej istoty jest organem wykonawczym korporacji, umocowanym z racji zadań i ce- lów ustawowych związku zawodowego (art. 1 i 4 ustawy o związkach zawodowych) w tym także do reprezentowania swoich członków, a jeśli chodzi o zakładową organi- zację związkową, przede wszystkim wobec pracodawcy. Tym samym ustawodawca uznał, iż dla potrzeb objęcia gwarancją zatrudnienia, o której mowa w art. 32 ustawy o związkach zawodowych, członek zarządu zakładowej organizacji związkowej wy- znaczony przez tę organizację jako osoba chroniona nie potrzebuje odrębnego poza członkostwem w zarządzie umocowania do reprezentowania organizacji wobec pra- codawcy. Tak też sprawa przedstawia się w świetle statutu ZNP (art. 52 ust. 1 pkt 1). Kompetencje zarządu w statucie ZNP są znaczące i dotyczą także reprezentowania 15 członków wobec pracodawcy. Powoływany przez skarżącego art. 54 Statutu nie ma tu znaczenia, bowiem wskazuje jedynie kto kieruje bieżącą pracą związku W skardze kasacyjnej podniesione zostało zagadnienie prawne odnoszące się do zasad i trybu powiadamiania o zakresie podmiotowym gwarancji zatrudnienia. Kwestie te normuje jednoznacznie powołane rozporządzenie z dnia 16 czerwca 2003 r. Jednoznaczność regulacji prawnej wyłącza konieczność udzielania przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na pytanie sformułowane w skardze jako zagadnienie prawne. Zgodnie z § 32 rozporządzenia zarząd imiennie wskazuje pracodawcy na piśmie pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Przepis nie wymaga korelacji z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, bowiem normuje inne zagadnienie, mimo iż oba akty prawne posługują się terminem „wskazania”. Owo wskazanie zamieszczone w art. 32 ust. 1 ustawy om związkach zawodowych oznacza podjęcie stosownej uchwały, natomiast wskazanie z § 2 powołanego rozporządzenia oznacza informa- cję. Wypada zatem uczynić dystynkcję między normami prawnymi zawartymi w po- woływanej ustawie o związkach zawodowych i w rozporządzeniu. Inny bowiem jest zakres norm prawnych w aktach tych zawartych i inne ratio. Ustawa o związkach za- wodowych normuje kwestie zasadnicze, tj. kwestie podmiotu uprawnionego do obję- cia gwarancją zatrudnienia działaczy związkowych oraz formę tej czynności, wyma- gając by dokonał tego aktu zarząd zakładowej organizacji związkowej, uchwałą, w której imiennie przedstawi osoby podlegające ochronie. Rozporządzenie z dnia 16 czerwca 2003 r. określa natomiast tylko zasady i tryb przekazywania pracodawcy informacji o pracownikach podlegających ochronie. Rozporządzenie nie stawia w tym zakresie dodatkowego wymagania, by dołączono do pisma skierowanego do praco- dawcy przedmiotową uchwałę, ani też nie kreuje obowiązku informowania w tym pi- śmie o zakresie umocowania pracowników do działania w imieniu zakładowej organi- zacji związkowej. Sprawy te zostały pozostawione samorządności związku zawodo- wego i nie podlegają kontroli pracodawcy. Biorąc pod uwagę konstytucyjne zasady wolności związkowej przeciwna interpretacja i korelacja obu aktów prawnych (ustawy o związkach zawodowych oraz rozporządzenia) nie wydaje się możliwa. W świetle zaś takiej wykładni powiadomienie dokonane przez zarząd w sprawie niniejszej jest wystarczające. Wskazuje bowiem, iż powódka podlega ochronie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. 16 Biorąc powyższe pod uwagę, na zasadzie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================