III UK 51/08

Wyrok z dnia 2 października 2008 r. III UK 51/08 Okres pobierania stypendium sportowego z tytułu osiągnięć w zakresie akrobatyki, zaliczany do okresu składkowego (art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), nie jest równoznaczny z zatrudnieniem stale i w pełnym wymiarze w charakterze pracownika, wymaganym dla uzyska- nia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 tej ustawy w związku z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie: SN Herbert Szurgacz (sprawozdawca), SA Halina Kiryło. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 paździer- nika 2008 r. sprawy z odwołania Andrzeja J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziału w R. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 listopada 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 26 czerwca 2006 r. odmówił wnioskodawcy - Andrzejowi J. - prawa do emerytury z uwagi na fakt, iż nie udowodnił wymaganego dwudziestopięcioletniego okresu ubezpieczeniowego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że nie uznano wnioskodawcy okresu pobierania stypendium sportowego od 1978 r. do 30 września 1980 r. ze względu na brak dokumentów, a od dnia 1 października 1980 r. do 28 lutego 1983 r., ze względu na okoliczność, że wnioskodawca w tym okresie studiował w systemie dziennym. 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, po roz- poznaniu odwołania wnioskodawcy od wymienionej decyzji, wyrokiem z dnia 17 stycznia 2007 r. oddalił odwołanie. W uzasadnieniu podkreślił, że nie spełnia on wa- runków do przyznania emerytury na podstawie art. 33, art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za- trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ponieważ nie legitymuje się on stosownym zaświadczeniem o pobieraniu stypendium sporto- wego od 1978 r. do 30 września 1980 r., mimo iż będąc zawodnikiem zdobywającym w tym okresie „klasę mistrzowską” miał podstawę, by takie stypendium otrzymywać. Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że skoro wnioskodawca w okresie od dnia 1 paź- dziernika 1980 r. do 28 lutego 1983 r. jednocześnie pobierał stypendium sportowe i studiował w systemie dziennym, to nie ma podstaw do uwzględnienia tego okresu do jego stażu emerytalnego. Wyrok ten został zaskarżony przez wnioskodawcę apelacją zarzucającą błędną wykładnię art. 4 pkt 5, art. 5 i art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu apelacji podkreślono, że wnioskodawca studiował w systemie indywi- dualnym z uwagi na duże obciążenia treningowe, stąd nie można twierdzić, że stu- diował w systemie dziennym. Zwrócono także uwagę, że w okresie od dnia 1 paź- dziernika 1980 r. do 28 lutego 1983 r. Klub Sportowy AZS AWF opłacał wnioskodaw- cy składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro- kiem z dnia 28 listopada 2007 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że okolicznością sporną w niniejszej sprawie było zaliczenie okresu pobierania sty- pendium sportowego do okresu zatrudnienia wnioskodawcy. Odnosząc się do okresu od dnia 1 października 1980 r. do 28 lutego 1983 r. Sąd drugiej instancji zwrócił uwagę na pismo AWF w P. z dnia 12 września 2007 r., które jednoznacznie stwier- dzało, że wnioskodawca w okresie tym studiował w systemie dziennym, co oznacza, że okres ten, zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie mógł być zaliczony do okresu składkowego i w tym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego. Odnosząc się natomiast do okresu od dnia 1 stycznia 1978 r. do 30 września 1980 r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że ustalenia Sądu Okręgowego nie zasługują na aprobatę i wskazał na zaświadczenie Polskiego Związku Akrobatyki Sportowej z 3 dnia 17 czerwca 2005 r. poświadczające zdobywanie przez wnioskodawcę „klasy mistrzowskiej” od 1978 r. do 1982 r., co dawało mu podstawę do uzyskania stypen- dium sportowego oraz zeznania świadków potwierdzające otrzymywanie tego sty- pendium przez wnioskodawcę. Tym niemniej, w ocenie Sądu, okres ten może być uznany za okres składkowy tylko częściowo - od dnia 1 czerwca 1980 r. do 30 wrze- śnia 1980 r., tj. pomiędzy zakończeniem nauki w szkole średniej i rozpoczęciem stu- diów dziennych, co jest niewystarczające do uzupełnienia brakującego wnioskodaw- cy okresu zatrudnienia. Wyrok ten wnioskodawca zaskarżył w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyj- nemu w Rzeszowie, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie, że wnioskodawcy przysługuje prawo do emerytury. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 5, art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez ich niezastosowanie, a także art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pomimo opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe osobie studiującej w systemie studiów dziennych pomimo nieukończenia tych studiów nie zalicza się tego okresu składkowego. Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca wskazał potrzebę wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości, a mianowicie art. 6 ust. 2 pkt 17 w związku z art. 4 pkt 5, art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, definiując tę wątpliwość w formie py- tania: czy do okresu składkowego uprawniającego do ustalenia prawa do emerytury wlicza się okres pobierania stypendium sportowego przez osobę studiującą w syste- mie studiów dziennych, których nie ukończyła, od którego to stypendium były odpro- wadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W uzasadnieniu podkreślono, że przepis art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy o emerytu- rach i rentach z FUS nie może eliminować podstawowej zasady określania okresu ubezpieczenia jako okresu płacenia składek. Na podstawie wykładni systemowej wnioskodawca stwierdził, że z przepisu art. 6 ust. 2 tej ustawy wynika, że zamiarem ustawodawcy nie było wyłączenie z okresów składkowych pobierania stypendium przez osoby studiujące w systemie dziennym, gdy była opłacana składka na ubez- pieczenie społeczne, co naruszałoby podstawową zasadę zaliczania okresów skład- kowych do stażu emerytalnego. Zauważył także, że żadne względy społeczne nie 4 przemawiają za tym, aby okres płacenia składek został wyłączony z okresu ubezpie- czenia, co więcej, byłoby to bezpodstawnym działaniem na szkodę ubezpieczonego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wnioskodawca ubiega się o tzw. wcześniejszą emeryturę z tytułu działalności artystyczno-akrobatycznej. Przesłanki prawa do emerytury w obniżonym wieku re- gulują przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która z mocy art. 46 tej ustawy znajduje zastosowanie do urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., w związku z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warun- kach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 i 3, zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakte- rze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27. Za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się między innymi pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną (ust. 3 pkt 3). W myśl art. 32 ust. 4 wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisami dotychczasowymi w rozumieniu powołanego unormowania są przepisy powołanego już rozporządzenia Rady Mini- strów z 1983 r. Paragraf 12 rozporządzenia dotyczy pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną i przewiduje następujące szczegółowe przesłanki prawa do emerytury: a) osiągnięcie wieku emerytalnego, który dla tancerza, akroba- ty, ekwilibrysty, kaskadera wynosi 45 lat dla mężczyzn, b) osiągnięcie wieku emery- talnego w czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od ustania zatrudnienia, c) posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat działalności twórczej lub artystycznej. W rozpoznawanej sprawie spór toczył się wokół zaliczenia okresów pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu w postaci akrobaty- ki sportowej do okresów zatrudnienia w rozumieniu powołanych przepisów. Z przyto- czonych unormowań wynika, że warunkiem uzyskania prawa do emerytury jest nie tylko posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia (25 lat dla mężczyzn), ale również wymaganie, by w okresie zatrudnienia przypadało co najmniej 15 lat działalności 5 twórczej lub artystycznej. Z art. 32 ustawy emerytalnej wynika, że wcześniejsza eme- rytura przysługuje osobom mającym status pracownika („Ubezpieczonym, będącym pracownikami...”). W odniesieniu do twórców art. 32 ust. 3 również wyraźnie wska- zuje na wymagany status pracownika („... za pracowników zatrudnionych w szcze- gólnym charakterze uważa się...pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną...”). Powoływany już § 12 rozporządzenia wskazuje, że dotyczy on pra- cowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną. W ramach posiadane- go okresu zatrudnienia, co najmniej 15 lat to działalność twórcza lub artystyczna, wykonywana w ramach zatrudnienia (§ 12 pkt 3 rozporządzenia). Chodzi przy tym o zatrudnienie pracownicze, na co jednoznacznie wskazuje § 12 ust. 1 rozporządzenia. W judykaturze od dawna utrwalone jest stanowisko, że utrzymanie w przepi- sach o rentach i emeryturach z FUS uprzywilejowanego nabycia prawa do wcze- śniejszej emerytury nie narusza konstytucyjnych zasad sprawiedliwości i równości. Na takim stanowisku stanął również Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok Sądu Naj- wyższego z 29 czerwca 2005 r., I UK 300/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 94 i powołane tam wyroki Trybunału Konstytucyjnego; zob. również wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2004, II UK 246/03, OSNP 2004 nr 20, poz. 358). W spornym okresie wnioskodawca miał status stypendysty sportowego. Zgod- nie z art. 6 ust. 2 pkt 17 ustawy emerytalnej za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy pobierania stypendium sporto- wego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu na obszarze Państwa Polskiego po ukończeniu 15 roku życia, z wyjątkiem okresów pobierania stypendium przez osoby uczące się lub studiujące w systemie studiów dziennych. Okresy pobierania stypen- dium sportowego są zatem w myśl powołanego przepisu okresami składkowymi i jako takie są oczywiście uwzględniane przy przyznawaniu świadczeń z ubezpiecze- nia społecznego, które zależą od posiadania okresu składkowego (odpowiedniej jego długości). Np. okresy pobierania stypendium sportowego będą uwzględniane przy ocenie spełnienia przesłanki posiadania wymaganego okresu składkowego dla uzy- skania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, czy uzyskania prawa do eme- rytury „zwykłej”. Dla uzyskania prawa do wymienionych świadczeń przepisy prawa nie wymagają, by osoba ubiegająca się o świadczenie miała status pracownika, może mieć status np. osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Jednak dla uzy- skania prawa do emerytury w obniżonym wieku (wcześniejszej) powołane powyżej przepisy wymagają, by osoba ubiegająca się o takie świadczenie przynajmniej przez 6 15 lat wykonywała uprzywilejowane zatrudnienie stale i w pełnym wymiarze w cha- rakterze pracownika. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa emerytalnego są bezpodstawne i wynikają z utożsamienia przez skarżącego pojęcia okresów składkowych z zatrudnieniem w charakterze pracownika, co nie zawsze jest uprawnione. Należy dodać, że takiego utożsamienia dokonał również Sąd Apelacyj- ny. Wyrok tego Sądu, odmawiający prawa do emerytury ze względu na brak wyma- ganego okresu zatrudnienia , mimo błędnego uzasadnienia, okazał się jednak zgodny z prawem. Z przytoczonych motywów, na podstawie art. 39816 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================