III PK 17/08

Wyrok z dnia 4 września 2008 r. III PK 17/08 Uprawnienie do wydania regulaminu organizacyjnego nie jest tożsame z umocowaniem do ustalenia regulaminu wynagradzania jako autonomicznego źródła prawa pracy. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz, Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2008 r. sprawy z powództwa Bożeny G. przeciwko Stowarzyszeniu Twórców Ludo- wych w L. o dodatkowe wynagrodzenie roczne, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 29 listopada 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e W pozwie z dnia 29 marca 2005 r. powód Alfred G. wnosił o zasądzenie od pozwanego należności z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za lata 2001- 2004 w kwocie 11.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Pozwa- ne Stowarzyszenie Twórczości Ludowej w L. nie uznało powództwa i wnosiło o jego oddalenie. W listopadzie 2005 r. zmarł Alfred G. Stosownie do art. 631 k.p., wdowa po nim - Bożena G. wstąpiła do procesu, jako jedyna osoba uprawniona do otrzyma- nia po zmarłym pracowniku należności ze stosunku pracy. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zasądził od Stowarzyszenia Twórców Ludowych w L. na rzecz Bożeny G. kwotę 10.968,60 zł brutto tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego z ustawowymi odsetkami od kwot i dat w wyroku określonych, w pozostałej części powództwo oddalił, nie obciążył pozwanego kosztami procesu, nieuiszczone 2 wydatki przejął na rachunek Skarbu Państwa, wyrokowi do kwoty 3.000 zł nadał ry- gor natychmiastowej wykonalności. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny w sprawie. Stowarzyszenie Twórczości Ludowej w L. funkcjonuje od początku swego istnienia jako stowarzysze- nie zarejestrowane na podstawie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. Strona pozwa- na nigdy nie była jednostką budżetową Skarbu Państwa. Pod koniec 1995 r. pozwa- ne Stowarzyszenie utworzyło Krajowy Dom Twórczości Ludowej (KDTL). KDTL nigdy nie był tzw. wewnętrznym pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Pracodawcą dla osób pracujących w Krajowym Domu Twórczości Ludowej, w tym dyrektora tej jednostki było Stowarzyszenie. Dnia 1 stycznia 1997 r. Pozwane Stowarzyszenie zatrudniło na stanowisku dyrektora Krajowego Domu Twórczości Ludowej - Alfreda G. Posiadał on dużą samodzielność i swobodę w zakresie prowadzenia Krajowego Domu Twórczo- ści Ludowej. W latach 1996-1999 KDTL otrzymywał znaczące środki na prowadzenie swej działalności z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Środki te przeznaczano także na wynagrodzenia pracowników. Na podstawie § 11 statutu Krajowego Domu Twórczo- ści Ludowej, w myśl którego do obowiązków dyrektora Krajowego Domu Twórczości Ludowej należało między innymi określenie w porozumieniu z Radą Stowarzyszenia struktur, regulaminów organizacyjnych i zakresów działania, Alfred G. jako dyrektor opracował regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników Kra- jowego Domu Twórczości Ludowej. Regulamin wprowadzono w życie 1 stycznia 1998 r. Od tej daty wypłacano świadczenie roczne. Alfred G. pobierał też taką należ- ność. Świadczenie było wypłacane z funduszu nagród KDTL, utworzonego ze środ- ków uzyskiwanych z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Od roku 1999 wypłata nagrody rocznej była akceptowana przez dyrektora Biura Zarządu Głównego Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Od 1999 r. środki na nagrody znajdowały się na koncie Stowa- rzyszenia. Po raz ostatni wypłacono nagrody roczne w 2000 r. A zatem roczne na- grody wypłacono trzy razy. W lipcu 2003 r. wypowiedziano pracownikom warunki wynagradzania, proponując niższe wynagrodzenie wynikające z nowego systemu wynagradzania, który miał wejść w życie w październiku 2003 r. Nowy regulamin wynagradzania wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2006 r. Regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie został w ogóle uchylony. W marcu 2006 r. zawieszono działalność Krajowego Domu Twórczości Ludowej. Ferując orzeczenie Sąd pierwszej instancji uznał, iż Alfred G. był umocowany do tworzenia regulaminu wynagradzania pracowników Krajowego Domu Twórczości 3 Ludowej i mógł temu regulaminowi sam podlegać. Wypowiedzenie warunków umowy o pracę dokonane w 2003 r. przez Stowarzyszenie w zakresie świadczeń objętych regulaminem było nieskuteczne ponieważ ów regulamin nie został wcześniej wypo- wiedziany Apelację od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Lublinie złożyło pozwa- ne Stowarzyszenie, zaskarżając wyrok w części zasądzającej dodatkowe wynagro- dzenia roczne, zarzucając mu: 1) naruszenie prawa materialnego, przez bezpod- stawne przyjęcie, że regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowni- ków Krajowego Domu Twórczości Ludowej stanowi regulamin wynagradzania w ro- zumieniu art. 772 k.p.; 2) przyjęcie w wyroku jako podstawy wyliczenia zasądzonej na rzecz powódki nagrody rocznej dowolnych kwot, niewynikających z wynagrodzenia należnego w tym czasie jej mężowi. Wskazując na powyższe pozwane Stowarzy- szenie wnosiło o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości. Sąd Okręgowy w Lublinie przychylając się do apelacji strony pozwanej zmienił zaskarżony wyrok, oddalając powództwo. W motywach orzeczenia wskazał, iż prze- prowadzona analiza statutu Stowarzyszenia oraz statutu KDTL prowadzi do przeko- nania, że Alfred G. nie miał kompetencji w zakresie tworzenia regulaminu wynagra- dzania. Mógł bowiem tworzyć jedynie regulamin organizacyjny. Wydając regulamin wynagrodzenia rocznego dla pracowników KDTL Alfred G. przekroczył swoje upraw- nienia, skutkiem czego regulamin został wydany bez podstawy prawnej. Zdaniem Sądu Okręgowego „to, że Alfred G. wbrew przepisom opracował taki regulamin i przez pewien czas niezasadnie było wynagrodzenie roczne wypłacane, nie stanowi podstawy do uznania, że w ramach kontynuacji uprawnienie do wynagrodzenia rocz- nego zostaje zachowane i należne”. W skardze kasacyjnej od tego wyroku powódka zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 772 k.p., przez błędną jego wykładnię, która doprowadziła do uznania przez Sąd Okręgowy w Lublinie, że u strony pozwanej w okresie od 1998 r. do 2006 r. nie obowiązywał regulamin wynagradzania, który mógł być legalną pod- stawą wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego; 2) naruszenie prawa mate- rialnego - art. 18 § 1 k.p. w związku z art. 9 § 1 k.p., przez ich niezastosowanie, bo- wiem mimo nieuchylenia regulaminu wypłacania dodatkowego rocznego wynagro- dzenia dla pracowników Krajowego Domu Twórczości Ludowej z dnia 1 stycznia 1998 r. Sąd Okręgowy uznał, że korzystniejsze postanowienia w nim zawarte nie mają zastosowania wobec powódki. 4 Biorąc powyższe zarzuty pod uwagę powódka wnosiła o: 1) uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie apelacji strony pozwanej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne od strony pozwanej na rzecz powódki według norm prawem przewidzianych; 2) zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu ze skargi kasacyjnej według norm prawem przewidzianych Przedstawiając skargę kasacyjną do rozpoznania powódka wskazała na poja- wiające się - jej zdaniem - zagadnienie prawne o istotnym znaczeniu, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a mianowicie, czy ogólne określenie zakresu kompetencji dyrektora jednostki stowarzyszenia dające uprawnienie do wydania re- gulaminów organizacyjnych jest wystarczające do wydania regulaminu wynagradza- nia, czy też dla legalności wydania takiego regulaminu dyrektor jednostki powinien legitymować się szczególną delegacją zawartą w statucie stowarzyszenia, wskazu- jącą konkretnie uprawnienie do wydania regulaminu wynagrodzenia pracowników jednostki. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia przepi- sów prawa materialnego, co sprawia, że Sąd Najwyższy był związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Należy także podkreślić, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną jedynie w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw prawnych tego zaskarżenia (art. 39813 § 1 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pod pojęciem podstawy skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które zostały w niej wska- zane z jednoczesnym zawarciem w niej stwierdzenia, że w wyniku wydania zaskar- żonego wyroku doszło do ich obrazy. Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie nie oceniał zatem generalnie - poza zarzutami skargi kasacyjnej - charakteru wypłat dokonanych przez pracodawcę z funduszu nagród w latach 1998, 1999, 2000. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie za- sługuje na uwzględnienie. W ramach określonej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. podstawy naruszenia prawa materialnego skarżąca powołała: 1) art. 772 k.p. przez błędną jego wykładnię i ocenę, iż u pozwanej nie obowiązywał regulamin wynagradzania oraz w konsekwencji; 2) art. 18 k.p. w związku z art. 9 k.p., przez ich niezastosowanie, mimo 5 iż u pozwanego obowiązywał regulamin wynagradzania korzystniejszy w swej treści od umów o pracę. Zarzut sprowadza się zatem do twierdzenia, iż Sąd drugiej instancji błędnie ocenił, że u pozwanego, a ściślej w jednostce organizacyjnej pozwanego Stowarzy- szenia, w Krajowym Domu Twórczości Ludowej, która to jednostka nie korzystała z przymiotu pracodawcy nie obowiązywał regulamin dodatkowego wynagradzania rocznego, jako źródło prawa, mimo iż dokument o takiej nazwie został wydany w 1998 r. przez jej dyrektora i nie został uchylony do roku 2006. Zarzut skargi kasacyj- nej nie znajduje podstaw prawnych. W stanie faktycznym sprawy Alfred G. - dyrektor jednostki organizacyjnej Sto- warzyszenia - Krajowego Domu Twórczości Ludowej - wydał regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników tej jednostki, jako podstawę prawną dla swych kompetencji w tym zakresie, uznając § 11 statutu tej jednostki (a nie statutu Stowarzyszenia jak podnosi w skardze kasacyjnej skarżąca), w którym upoważniono dyrektora między innymi do określenia w porozumieniu z Radą struktur, regulaminów organizacyjnych i zakresów działania. Regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocz- nego został wydany bez porozumienia z Radą, a jako podstawę prawną powołano w tekście dokumentu ustawę z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080), a nie statut KDTL. Ani Stowarzyszenie, ani jego jednostka organizacyjna - Krajowy Dom Twórczości Ludowej nie były jednostkami budżetowymi, do których miałaby zastosowanie powołana ustawa. W sprawie powstało pytanie, czy dyrektor Krajowego Domu Twórczości Ludo- wej był umocowany przez § 11 statutu Krajowego Domu Twórczości Ludowej do wy- dania regulaminu wynagradzania. Powołany paragraf statutu KDTL upoważniał dy- rektora Krajowego Domu Twórczości Ludowej jedynie do wydania regulaminów orga- nizacyjnych i to w porozumieniu (a zatem za zgodą) z radą stowarzyszenia. Innymi słowy w sprawie powstało zagadnienie, czy pojęcie „regulaminy organizacyjne”, któ- rym posługuje się § 11 statutu KDTL obejmuje także regulamin wynagradzania, czy też pojęcia regulamin wynagradzania i regulaminy organizacyjne są pojęciami nale- żącymi do języka prawnego zupełnie odrębnymi, niezazębiającymi się. W tym kontekście trzeba podnieść, iż regulamin wynagradzania jest autono- micznym źródłem prawa pracy, wymienionym expressis verbis w art. 9 k.p. i jako taki musi być ustalony w szczególnym trybie, ściśle określonym przepisami prawa. Re- 6 gulamin wynagradzania ma określoną treść. Ustala warunki wynagradzania za pracę lub ewentualnie inne świadczenia związane z pracą. Postanowienia regulaminu wy- nagradzania są przepisami prawa i jako takie z mocy art. 9 k.p. muszą być respekto- wane. W art. 9 k.p. nie ma mowy o regulaminach organizacyjnych pracodawców, jako o autonomicznych źródłach prawa pracy. Artykuł 9 k.p. nie może zaś być inter- pretowany rozszerzająco, zawiera bowiem definicje prawa pracy. Regulamin organi- zacyjny nie stanowi zatem źródła prawa pracy i nie może być utożsamiany z regula- minem wynagradzania, czy też nie może być traktowany jako pojęcie zbiorcze dla wszystkich regulaminów, w tym także wymienionych w art. 9 k.p. Regulamin organi- zacyjny odgrywa istotne znaczenie w organizacji struktury i odpowiedzialności pra- codawcy. Ustalany jest zwykle na podstawie statutu jednostki, nie ma zatem przy- miotu źródła prawa pracy. Określa strukturę organizacyjną, zakres działania po- szczególnych komórek organizacyjnych i podstawowe obowiązki służbowe pracowni- ków na stanowiskach kierowniczych i samodzielnych. Zazwyczaj integralnymi czę- ściami takich regulaminów są: graficzny schemat organizacyjny, wykaz podstawo- wych spraw zastrzeżonych do osobistej decyzji dyrektora. Regulamin wynagradzania wprowadzany jest w życie - jak już wskazano - na podstawie ustawy (art. 772 k.p.). Może być ustalony u danego pracodawcy albo samodzielnie przez tego pracodawcę, albo w porozumieniu ze związkami zawodowymi. Za pracodawcę czynności w spra- wach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba ( art. 31 § 1 k.p.). Zgodnie z art. 24126 k.p. w związku z art. 772 k.p. regulamin wynagradzania nie może określać zasad wynagra- dzania osób zarządzających jednostką. Ratio legis tego postanowienia polega na uniemożliwieniu osobom, od których zależy treść regulaminu wynagradzania ustale- nia pośrednio wynagrodzenia dla siebie, a zatem działania we własnej sprawie. Bio- rąc pod uwagę moc wiążącą regulaminu wynagradzania, jego treść i znaczenie jako źródła prawa pracy, a także szczególny tryb jego uchwalania oraz ustawową podsta- wę prawną dla jego wydania brakuje możliwości dla dokonania oceny, iż umocowa- nie do wydania regulaminów organizacyjnych zawarte w § 11 statutu Krajowego Domu Twórczości Ludowej obejmowało także upoważnienie do ustalenia regulaminu wynagrodzenia. Termin prawny „regulamin wynagradzania” nie jest - powtórzmy to raz jeszcze - pojęciem wchodzącym w zakres zbiorczego pojęcia regulaminów organizacyjnych lecz nazwą własną, terminem prawnym autonomicznego źródła prawa pracy o 7 szczególnym znaczeniu. Nie może być zatem utożsamiany z jakimikolwiek innymi regulaminami funkcjonującymi u pracodawców. Umocowanie do wydania regulami- nów organizacyjnych nie jest zatem tożsame z umocowaniem do ustalenia regula- minu wynagradzania. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy w Lublinie zaskarżonym wyrokiem nie obraził ani art. 772 k.p., ani też art. 9 k.p. i art. 18 k.p., co stanowiło podstawę skargi kasacyjnej. Z powyższych względów skarga kasacyjna na podstawie art. 39814 k.p.c. podlega oddaleniu. ========================================