I UZ 33/11

Postanowienie z dnia 17 października 2011 r. I UZ 33/11 Wydanie orzeczenia sądu drugiej instancji uchylającego wyrok oraz po- przedzającą go decyzję organu rentowego i przekazującego sprawę do ponow- nego rozpoznania temu organowi (art. 47714a k.p.c.) wymaga zaistnienia stanu określonego w art. 386 § 4 k.p.c. W tej sytuacji przepisy dotyczące kosztów procesu powinno stosować się odpowiednio. O wysokości kosztów należnych stronie decyduje ostateczny wynik postępowania w sprawie, a nie wynik postę- powań w poszczególnych instancjach. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie: SN Jolanta Strusińska- Żukowska, SA Jolanta Frańczak (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 paź- dziernika 2011 r. sprawy z odwołania Krzysztofa K. przeciwko Zakładowi Ubezpie- czeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. z udziałem zainteresowanego Mariusza R. o za- płatę składki wraz z odsetkami, na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowie- nie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2011 r. […] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. decyzją z dnia 30 września 2005 r. stwierdził, że Krzysztof K. jako prezes zarządu spółki akcyjnej „K.O." w Z. ponosi całym swoim majątkiem odpowiedzialność za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek za okres od grudnia 1999 r. do października 2000 r na ubez- pieczenie społeczne wraz z odsetkami w kwocie 375.504,27 zł; na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w kwocie 73.693,52 zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami w kwocie 28.762,06 zł. 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 4 października 2006 r. zmienił zaskarżoną decyzję i zwolnił Krzysztofa K. jako prezesa zarządu spółki akcyjnej „K.O." w Z. z odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fun- dusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, na skutek apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 17 października 2007 r. uchylił zaskar- żony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie, a ape- lację wniesioną przez odwołującego się Krzysztofa K. oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 10 listopada 2009 r. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika odwołującego Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 8 października 2010 r., uchylił wyrok Sądu Apela- cyjnego w Łodzi i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i sprawę przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w Ł. (pkt 1) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. na rzecz Krzysztofa K. kwotę 23.460 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za wszystkie instancje (pkt 2). O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., wskazując, że na zasądzoną kwotę 23.460 zł złożyły się opłaty sądowe od apelacji i skargi kasacyjnej w łącznej kwocie 60 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika za wszystkie instancje sądowe w kwocie 23.400 zł (w tym: kwota 7.200 zł za prowadzenie sprawy przed Sądem Okręgowym, 2 x kwota 5.400 zł za prowadzenie sprawy przed Sądem Apelacyjnym oraz kwota 5.400 zł za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej). Sąd Apelacyjny podniósł, że wynagrodzenie należne dla pełnomocnika odwołującego się zostało ustalone w wysokości stawek minimal- nych na podstawie § 6 pkt 7, § 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt 1 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaco- nej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). 3 Zażalenie na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wniósł w imieniu od- wołującego się jego pełnomocnik, zaskarżając postanowienie w części, to jest w za- kresie kwoty 12.600 zł, stanowiącej wynagrodzenie adwokackie za jedno z postępo- wań prowadzonych przed Sądem Okręgowym oraz przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów postępowania, wobec chybionego przyjęcia, że postępowanie przed Sądem Okręgo- wym w Łodzi było prowadzone jeden raz, co doprowadziło do zasądzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 7.200 zł (za jedną in- stancję) w sytuacji, gdy postępowanie było prowadzone dwukrotnie i powinno prowa- dzić do zasądzenia kwoty 14.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji oraz że postępowanie przed Są- dem Apelacyjnym w Łodzi było prowadzone dwukrotnie, co doprowadziło do zasą- dzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 10.800 zł w sytuacji, gdy postępowanie to było prowadzone trzykrotnie i powinno prowadzić do zasądzenia na jego rzecz kwoty 16.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem drugiej instancji. Wskazując na tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia po- przez zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. na jego rzecz kwoty 36.060 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie in- stancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu wywo- dów zażalenia skarżący podniósł, iż analiza akt sprawy jednoznacznie prowadzi do wniosku, że sprawa prowadzona była przed Sądem Okręgowym dwa razy oraz trzy razy przed Sądem Apelacyjnym, a zatem w takiej sytuacji koszty zastępstwa proce- sowego powinny wynosić kwotę 36.060 zł, w tym kwotę 14.400 zł tytułem kosztów postępowania przed Sądem Okręgowym ustaloną na podstawie § 6 pkt 7 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 16.200 zł przed Sądem Apelacyjnym ustaloną na podstawie § 6 pkt 7 w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i niezbędne wydatki jednego adwokata (art. 98 § 3 k.p.c.). Wynagrodzenie adwokata regulują odrębne przepisy (art. 98 § 4 k.p.c.). Zgodnie z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajem- nie zniesione lub stosunkowo rozdzielone; sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nie- znacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Powyższe przepisy ustanawiają dwie zasady rozstrzygania o kosztach pro- cesu, to jest zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych. Najogólniej rzecz ujmując za przegrywają- cego uznaje się ubezpieczonego, którego odwołanie nie zostało uwzględnione lub organ rentowy, w przypadku zmiany zaskarżonej decyzji i uwzględnienia odwołania. Z kolei o tym, w jakim stopniu strona wygrała lub przegrała sprawę decyduje rezultat przeprowadzonego porównania roszczeń dochodzonych z roszczeniami ostatecznie uwzględnionymi, przy czym porównania tego dokonuje się mając na względzie osta- teczny wynik procesu, nie zaś rozstrzygnięcia w poszczególnych instancjach (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 sierpnia 1965 r. I CZ 80/65, OSNC 1966 nr 3, poz. 47; z dnia 8 lipca 1971 r. I CZ 103/71, niepublikowane oraz z dnia 10 października 2007 r. II PZ 36/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 319; z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10, LEX nr 738399). W rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie o kosztach procesu zostało wydane w sytuacji, gdy Sąd Apelacyjny na podstawie art. 47714a k.p.c. uchylił wyrok Sądu Okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i sprawę prze- kazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Łodzi. Należy mieć na względzie, że zastosowanie tego przepisu w pierwszej kolejności wymaga zaistnienia stanu określonego hipotezą przepisu art. 386 § 4 k.p.c., ponie- waż sąd drugiej instancji dokonuje wówczas oceny prawnej zgłoszonych żądań oraz 5 udziela wskazań co do dalszego postępowania, które są wiążące zarówno dla or- ganu rentowego, jak i sądu rozpoznającego sprawę powtórnie (por. art. 386 § 6; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1986 r., III PZP 78/86, z glosami K. Kolasińskiego i S. Perestaja, OSP 1988 nr 3, poz. 48; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1991 r., III URN 120/90, LEX, nr 14678; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r., II URN 4/93, OSNC 1993 nr 12, poz. 229 oraz z dnia 7 stycznia 2010 r., II UK 148/09, LEX nr 577847). Orzeczenie Sądu drugiej in- stancji obliguje w tym stanie rzeczy organ rentowy do wydania w tej sprawie nowej decyzji, przy uwzględnieniu wskazań co do dalszego postępowania i nie rozstrzyga definitywnie, kto jest stroną wygrywającą po myśli art. 98 § 1 k.p.c. Niezależnie od rozważań poczynionych powyżej należy zauważyć, że stanowi- sko skarżącego co do wysokości kosztów należnych stronie w zakresie wynagrodze- nia reprezentującego ją fachowego pełnomocnika nie znajduje akceptacji w aktual- nym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Kwestia wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpo- znania uregulowana była jednoznacznie w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.). Zgodnie z § 5 tego rozporządzenia, jeżeli wskutek orzeczenia instancji wyższej doszło do ponownego rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, adwokatowi należało się 75% wynagro- dzenia za ponowne prowadzenie sprawy w tej instancji. Takiej regulacji nie zawierało już uchylające ten akt prawny rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), podobnie jak obowiązujące obecnie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w spra- wie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wynagro- dzenie pełnomocnika przypisuje do „spraw”, a Kodeks postępowania cywilnego nie pozwala traktować „sprawy”, którą na skutek uchylenia rozpoznaje sąd pierwszej (odpowiednio drugiej) instancji, jako sprawy innej. Brzmienie art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 386 § 6 k.p.c. wskazuje, że chodzi o tę samą sprawę. Identycznie kwestię tę reguluje art. 108 § 2 k.p.c. 6 Należy mieć na względzie, że czynności podejmowane przez Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie każdorazowo zmierzały do rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 30 września 2005 r., a czynności podejmowane przez Sąd Apelacyjny przy ponow- nym rozpoznaniu sprawy - z uwagi na uwzględnienie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej - były kontynuacją postępowania apelacyjnego, zapoczątkowanego wnie- sieniem apelacji przez skarżącego. Konstrukcja środków odwoławczych sprawia, że w przypadku wydania orzeczeń kasatoryjnych sprawa może wrócić do ponownego rozpoznania przez sąd, który co do niej już wcześniej rozstrzygał. Niemniej jednak nadal mamy wówczas postępowanie, co do zasady, w tym samym przedmiocie i przed sądem tej samej instancji. Cały czas toczy się to samo postępowanie przed sądem pierwszej (drugiej) instancji, a nie dwa lub trzy różne postępowania. Stanowi- sko takie Sąd Najwyższy zajął już w postanowieniu z dnia 10 lutego 2011 r., IV CZ 109/10 (LEX nr 811874) oraz z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CZ 108/10 (LEX nr 848129), stwierdzając, że w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka ponownie, po uchyleniu jego wyroku przez Sąd Najwyższy i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpo- znania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, to przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania apelacyjnego powinien mieć na uwadze ostateczny wynik tegoż postępowania apelacyjnego (a nie postępowań apelacyjnych) i wysokość kosztów poniesionych przez strony w jego toku oraz wysokość kosztów postępowa- nia kasacyjnego, bez względu na fakt dwukrotnego orzekania w postępowaniu ape- lacyjnym przez sąd drugiej instancji. Wyższe wynagrodzenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy może być wyni- kiem wcześniejszej zmiany przedmiotowej powództwa, co wyraźnie wynika z brzmie- nia § 4 ust. 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ewentualnie wobec przy- znania wynagrodzenia w stawce wyższej niż minimalnej. O wysokości kosztów na- leżnych stronie decyduje wyłącznie wynik ostateczny postępowania w sprawie, a nie ilość postępowań w każdej instancji (K. Markiewicz: Orzekanie o wynagrodzeniu peł- nomocnika po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, Polski Proces Cywilny 2011 nr 4, s. 101,108). Z powyższych względów zażalenie okazało się nieuzasadnione i podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. 7 ========================================