II PK 41/08

Wyrok z dnia 6 sierpnia 2008 r. II PK 41/08 Pracownik, na rzecz którego zasądzono prawomocnym wyrokiem sądu odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypo- wiedzenia w miejsce żądanego przywrócenia do pracy, nie może domagać się od pracodawcy ponownego zatrudnienia na tej podstawie, że tym samym wyro- kiem uwzględniono jego roszczenie o przywrócenie do dnia rozwiązania umowy warunków pracy sprzed wypowiedzenia zmieniającego. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy z powództwa Grzegorza D. przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środo- wiska i Gospodarki Wodnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2007 r. [...] 1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2007 r. [...] w części dotyczącej roszczenia o wynagrodzenie za czas pozostawania w gotowości do pracy za okres od dnia 1 marca 2001 r. do dnia 2 lutego 2003 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie; 2) o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałej części; 3) zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 28 czerwca 2007 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2007 r., którym oddalono powództwo Grzegorza D. o zasądzenie od pozwanego Wojewódz- 2 kiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W. wynagrodzenia za czas pozostawania w gotowości do pracy. Sąd odwoławczy za własne przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instan- cji, zgodnie z którymi powód został zatrudniony u strony pozwanej od 1 czerwca 1994 r., na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, początkowo na stanowisku inspektora, a następnie głównego specjalisty. W dniu 5 sierpnia 1999 r. pracodawca z powodu zmian organizacyjnych wypowiedział tę umowę. Wyrokiem z dnia 23 grudnia 1999 r. [...] Sąd Rejonowy w Legnicy przywrócił Grzegorza D. do pracy u strony pozwanej na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Orzeczenie uprawomocniło się 11 kwietnia 2000 r. wskutek oddalenia apelacji pracodawcy wyro- kiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu [...]. Wyrokiem z dnia 4 lipca 2001 r., I PKN 534/00, Sąd Najwyższy oddalił kasację strony pozwanej od wyroku Sądu drugiej in- stancji. W dniu 17 kwietnia 2000 r. powód stawił się w miejscu pracy w celu świad- czenia pracy, do której został przez pracodawcę dopuszczony. Przywrócono go na stanowisko głównego specjalisty w Oddziale pozwanego w L. i tym samym nastąpiła restytucja stosunku pracy. Zobowiązanie do ponownego zatrudnienia powoda wyni- kające z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 23 grudnia 1999 r. zostało zatem przez pracodawcę wykonane. W tym samym dniu, tj. 17 kwiet- nia 2000 r., pozwany skierował powoda w trybie art. 42 § 4 k.p. na określony czas do wykonywania pracy w innym miejscu, tzn. w Oddziale w W., a następnie wypowie- dział mu dotychczasowe warunki pracy i płacy. W okresie od 22 maja 2000 r. do 15 lutego 2001 r. pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim, a w dniu 2 marca 2001 r. pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 k.p. Od obu oświadczeń woli pracodawcy (o wypowiedzeniu warunków pracy i płacy oraz o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia) powód odwołał się do Sądu, a jego roszczenia zostały rozpoznane łącznie przez Sąd Rejonowy w Legnicy [...], który wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r. orzekł o przywróceniu powodowi do- tychczasowych warunków pracy i płacy do dnia 2 marca 2001 r., tj. do dnia rozwią- zania stosunku pracy (pkt I) i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda odszko- dowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowie- dzenia (pkt II). Wyrok jest prawomocny. Według Sądu Apelacyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, w tak ustalo- nym stanie faktycznym prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż roszczenie o wy- nagrodzenie za czas pozostawania w gotowości do pracy po dniu 2 marca 2001 r. 3 nie mogło być uwzględnione. Warunkiem domagania się takiej należności jest bo- wiem po myśli art. 81 § 1 k.p. pozostawanie w tym okresie, za który wynagrodzenie miałoby przysługiwać, w stosunku pracy z pracodawcą, od którego jest ono docho- dzone. Tymczasem powód po dniu 2 marca 2001 r. nie był już pracownikiem strony pozwanej, bowiem choć Sąd Rejonowy w Legnicy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r. [...] uznał, że rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia było niezgod- ne z prawem, to nie uwzględnił jego roszczenia o przywrócenie do pracy, orzekając o odszkodowaniu. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł powód Grzegorz D., skarżąc orzeczenie w całości i zarzucając mu: 1) naruszenie przepisów postępowa- nia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 365 § 1 k.p.c. i art. 352 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. i art. 385 k.p.c., a ponadto art. 783 k.p.c., poprzez zignorowanie pełnej treści sentencji prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 12 grudnia 2002 r. [...] oraz wskazanych w jego uza- sadnieniu podstaw prawnych i faktycznych, a nadto ustaleń dokonanych w postępo- waniu klauzulowym, iż wyrok ten uprawnia w całości do egzekucji i dokonanie niedo- puszczalnej wykładni tego wyroku przy wkroczeniu w kompetencje zastrzeżone dla Sądu orzekającego w sprawie [...] oraz dla Sądu klauzulowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że powód z dniem 2 marca 2001 r. utracił status pracownika u strony pozwanej i w związku z tym nie ma prawa domagania się wynagrodzenia w oparciu o treść art. 81 § 1 k.p., b) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. oraz 391 k.p.c., a ponadto art. 383 k.p.c., przez dokonanie oceny ma- teriału dowodowego bez uwzględnienia ograniczeń w zakresie swobody tej oceny wynikającej z prejudykalnego charakteru prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 12 grudnia 2002 r. [...], c) art. 316 k.p.c. w związku z art. 381 k.p.c. i art. 382 k.p.c. oraz art. 391 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie zmiany w stanie fak- tycznym i prawnym mającym wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a polegającej na tym, że Sąd pierwszej instancji w momencie wyrokowania nie wziął pod uwagę tego, iż powód ograniczył ilościowo i terminowo żądanie pozwu do kwoty 362.405,22 zł z uprzedniej kwoty 502.232,86 zł i terminu objętego żądaniem z uprzedniego terminu od dnia 10 lipca 2001 r. do dnia 31 lipca 2006 r. na termin od dnia 3 lutego 2003 r. do dnia 31 lipca 2006 r., d) art. 203 § 1 k.p.c., art. 355 k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., a ponadto art. 386 § 3 k.p.c., poprzez brak umorzenia po- stępowania w części, w której powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia i 4 w konsekwencji podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie, który nie był objęty żądaniem powoda, e) art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż skład Sądu orzekającego był sprzeczny z prze- pisami prawa, albowiem uczestniczył w nim sędzia Sądu Okręgowego, którego dele- gację do orzekania podpisał podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, mimo że uprawnienie do delegowania sędziego do pełnienia obowiązków w innym sądzie przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości i nie może być przenoszone na inne osoby; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 81 § 1 k.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód z dniem 2 marca 2001 r. utracił status pracownika u strony pozwanej i w związku z tym nie ma prawa domagania się wynagrodzenia w oparciu o treść art. 81 § 1 k.p., gdyż Sąd Rejonowy w Legnicy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r. [...] nie przywrócił powoda do pracy, zasądzając na jego rzecz należne z tego tytułu odszkodowanie, podczas gdy wyrok ten, jeśli się ma na względzie jego sentencję, powołane w uzasadnieniu podstawy prawne oraz ustalenia postępowania klauzulowego, iż nadaje się on do egzekucji, po spełnieniu przez powoda wymogu z art. 48 § 1 k.p., wywołał skutek restytucyjny przywracający powoda do pracy na stanowisko głównego specjalisty w Oddziale WFOŚiGW w L., co w połączeniu ze spełnieniem pozostałych przesłanek z art. 81 § 1 k.p. uzasadnia prawo powoda do żądania wynagrodzenia za czas gotowości do pracy. Opierając skargę na takich podstawach, powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego roz- poznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na uwzględnienie zasługują zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania cywilnego, w szczególności art. 203 § 1 k.p.c., art. 355 k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 386 § 3 k.p.c., poprzez brak umorzenia postępowania w części, w jakiej skarżący cofnął powództwo ze zrze- czeniem się roszczenia. Stosownie do treści art. 203 § 1 k.p.c. pozew ze zrzecze- niem się roszczenia może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do dnia wyda- nia wyroku. Pismem procesowym, które wpłynęło do Sądu Okręgowego w dniu 22 5 stycznia 2007 r., a więc przed dniem wydania wyroku w pierwszej instancji (24 stycz- nia 2007 r.), powód ograniczył swoje roszczenie, żądając wynagrodzenia za czas pozostawania w gotowości do pracy za okres od dnia 3 lutego 2003 r. do dnia 31 lipca 2006 r. W pozostałej części (odnośnie do wynagrodzenia za okres sprzed 3 lutego 2003 r.) cofnął zaś pozew ze zrzeczeniem się roszczenia, co zgodnie z art. 355 § 1 k.p.c. powinno spowodować umorzenie postępowania w tej części. Skoro zaś Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r. oddalił powództwo w całości, to powinnością Sądu Apelacyjnego było uchylić wyrok Sądu pierwszej instancji w tej części, w której pozew został cofnięty ze skutkiem prawnym i umorzyć w tym zakre- sie postępowanie (art. 386 § 3 k.p.c.). Rację ma skarżący, że na skutek zaniechania przez Sąd drugiej instancji takiego rozstrzygnięcia sprawy w części, w której pozew został cofnięty, doszło do orzeczenia ponad żądanie wbrew zakazowi wynikającemu z art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Skarga kasacyjna w powyższym zakresie oparta została zatem na usprawiedliwionej podstawie, wobec czego Sąd Najwyższy z mocy art. 39819 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Nieuzasadnione okazały się natomiast wszystkie pozostałe zarzuty skarżą- cego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania, który uzasadniony został sprzecznym z przepisami prawa składem sądu orzekające- go, co miało polegać na tym, że członkiem tego składu był sędzia Sądu Okręgowego niedysponujący delegacją wydaną przez właściwy podmiot, tj. Ministra Sprawiedliwo- ści, wskazać należy, iż nie budzi wątpliwości, że jednym z członków składu Sądu Apelacyjnego, orzekającego w tej sprawie na rozprawie apelacyjnej w dniu 28 czerwca 2007 r. był sędzia Sądu Okręgowego, ale nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że z tego powodu skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa. Zgodnie z art. 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), w składzie sądu może brać udział jeden sędzia innego sądu. Natomiast w myśl art. 77 § 1 tej ustawy, Minister Sprawie- dliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędzie- go w innym sądzie, na czas określony, nie dłuższy niż dwa lata, albo na czas nie- określony. Do akt sprawy załączone jest pismo z dnia 21 marca 2007 r., zgodnie z treścią którego Minister Sprawiedliwości delegował Jarosława B. - sędziego Sądu Okręgowego w Ś. do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu na okres od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 października 2007 r., wobec czego mógł być on członkiem składu orzekającego w Sądzie Apelacyjnym w tej 6 sprawie. Okoliczność, iż delegację do orzekania w Sądzie Apelacyjnym podpisał z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podsekretarz stanu nie powoduje jej niepra- widłowości (por. uchwałę pełnego składu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 listo- pada 2007 r., BSA I - 4110 - 5/07). Skład sądu orzekającego był zatem zgodny z przepisami prawa, w związku z czym nie zachodzi nieważność postępowania. Pozostałe zarzuty skargi, sformułowane tak w ramach pierwszej, jak i drugiej podstawy kasacyjnej, byt swój czerpią z założenia o przywróceniu powoda do pracy u pozwanego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 12 grud- nia 2002 r. [...], co nie zasługuje na akceptację. Roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach przysługuje pracownikowi wówczas, gdy na skutek czyn- ności pracodawcy (wypowiedzenia umowy o pracę, oświadczenia o jej rozwiązaniu bez zachowania okresu wypowiedzenia) dochodzi do ustania stosunku pracy (np. art. 45 § 1 k.p. odnośnie do wypowiedzenia umowy o pracę, czy art. 56 § 1 k.p. przy roz- wiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia). W stosunku pracy łączącym powoda z pozwaną, po jego restytucji z dniem 17 kwietnia 2000 r. skutkiem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 23 grudnia 1999 r. [...], doszło do dwóch czynności ze strony pracodawcy, tj. najpierw wypowiedzenia skarżącemu dotychcza- sowych warunków pracy i płacy na podstawie art. 42 k.p., a następnie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w oparciu o art. 52 § 1 k.p. Stosunek pracy ustał w wyniku oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, co nastąpiło w dniu 2 marca 2001 r. Do jego restytucji mogło dojść zatem wyłącznie poprzez uwzględnienie prawomocnym wyrokiem Sądu roszczenia powoda o przywrócenie do pracy w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Nie budzi zaś wątpliwości, że Sąd Rejonowy w Legnicy, rozpoznając w sprawie [...] odwołanie Grzegorza D. od rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie uwzględnił jego żądania przywrócenia do pracy, choć uznał, że ta czynność pracodawcy była niezgodna z prawem. Korzystając z możliwości przewidzianej przez art. 56 § 2 k.p. w związku z art. 45 § 2 k.p. zasądził na rzecz powoda z tego tytułu odszkodowanie (punkt drugi wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r.), bo uznał, że przywrócenie do pracy byłoby niecelowe. Tego rodzaju prawo- mocne orzeczenie Sądu oznacza brak podstaw do domagania się przez pracownika restytucji stosunku pracy, bo przesądza o jego rozwiązaniu z datą złożenia przez pracodawcę stosownego oświadczenia woli, przyznając pracownikowi jedynie od- szkodowanie jako rekompensatę niezgodności z prawem czynności dokonanej przez 7 pracodawcę. Takiego skutku wyroku zasądzającego odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w miejsce żądanego przy- wrócenia do pracy nie może zmienić ani wyłączyć uznanie przez Sąd uprzednio do- konanego w stosunku prawnym łączącym te same strony wypowiedzenia warunków pracy i płacy za nieuzasadnione i rozstrzygnięcie w związku z tym o przywróceniu poprzednich warunków na okres do 2 marca 2001 r. (punkt pierwszy wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r. [...]). O roszczeniu powoda w tym zakresie Sąd rozstrzygał co prawda na podstawie art. 45 § 1 k.p., ale stosowanego odpowiednio (art. 42 § 1 k.p.), tzn. z uwzględnieniem zmian uzasadnionych innym charakterem wypowiedzenia wa- runków pracy i płacy, którego głównym celem nie jest rozwiązanie stosunku pracy, lecz przekształcenie jego treści. Orzeczenie o przywróceniu poprzednich warunków pracy i płacy zapadłe na skutek odwołania od wypowiedzenia zmieniającego ozna- cza zatem, że pracownikowi, który nadal realizuje umowę o pracę wiążącą go z pra- codawcą, tyle że na warunkach wynikających z wypowiedzenia zmieniającego, przy- sługuje prawo powrotu na poprzednie warunki i ewentualnie wyrównanie tych należ- ności, które utracił na skutek wadliwej prawnie czynności pracodawcy. Uprawnienie to nie może jednak wykraczać poza datę rozwiązania stosunku pracy, czyli w przed- miotowej sprawie poza dzień 2 marca 2001 r., w którym doszło do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, tak jak Sąd Rejonowy zastrzegł w punkcie pierwszym wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r. [...]. Sąd Apelacyjny prawidłowo zatem uznał, że powyższy wyrok Sądu Rejono- wego w Legnicy nie daje powodowi żadnych podstaw do domagania się od pozwanej ponownego zatrudnienia, bo nie jest orzeczeniem o restytucji stosunku pracy pomię- dzy stronami, lecz rozstrzyga jedynie o przywróceniu poprzednich warunków pracy i płacy na okres do dnia rozwiązania umowy o pracę, co nastąpiło 2 marca 2001 r., skoro w związku z niezgodnym z prawem oświadczeniem woli pracodawcy o rozwią- zaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z tym właśnie dniem zasądzono na rzecz pracownika wyłącznie odszkodowanie. Do żadnego innego wniosku nie może pro- wadzić okoliczność, że wyrokowi Sądu Rejonowego z dnia 12 grudnia 2002 r. nada- no klauzulę wykonalności również w zakresie punktu pierwszego, bo nie oznacza to, że nadawało się ono do wykonania w sposób oczekiwany przez skarżącego, tj. przez zobowiązanie pracodawcy do jego ponownego zatrudnienia. Wyrok w tej części da- wał natomiast powodowi podstawy do żądania wypłacenia, czy wyrównania tych na- 8 leżności, które utracił, pracując na zmienionych warunkach aż do chwili rozwiązania stosunku pracy. Trafnie Sąd drugiej instancji przyjął więc również, że po dniu 2 marca 2001 r. powód nie był już pracownikiem strony pozwanej, w związku z czym żądanie przez niego wynagrodzenia za czas pozostawania w gotowości do pracy w okresie wykra- czającym poza tę datę pozbawione jest podstawy prawnej. Warunkiem uwzględnie- nia roszczenia opartego o przepis art. 81 § 1 k.p. jest bowiem pozostawanie w sto- sunku pracy z pracodawcą, od którego żądane jest wynagrodzenie przez okres, za który miałoby przysługiwać. W gotowości do pracy w rozumieniu tego przepisu może pozostawać bowiem tylko pracownik, tj. osoba, którą wiąże z pozwaną stosunek pracy, również w wyniku jego restytucji skutkiem prawomocnego orzeczenia Sądu. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 i 3 wyro- ku (art. 39814 k.p.c. i art. 39821 w związku z art. 108 § 1 oraz art. 98 i 99 k.p.c.). ========================================