III PK 9/08

uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2006 r., III CZP 75/06, OSNC 2007 nr 6, poz. 86), gdyż złożenie takiego wniosku odraczało obowią- 8 zek uiszczenia opłaty podstawowej do czasu upływu terminu na uiszczenie opłaty wyznaczonego po rozpoznaniu tego wniosku (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC 2007 nr 9, poz. 131 oraz postanowie- nia z dnia 7 lutego 2007 r., III CZ 4/07, LEX nr 274199 i z dnia 9 lutego 2007 r., I PZ 33/06, OSNP 2008 nr 9-10, poz. 134). Z tych względów należy uznać, że postano- wienie Sądu Okręgowego z dnia 13 lipca 2007 r. (objęte skargą na podstawie art. 380 k.p.c.) było prawidłowe. Wnioskowi pozwanej o zwolnienie od kosztów sądowych nadano bowiem bieg, a - wobec nieusunięcia jego braków - zwrócono go, a następ- nie wezwano pełnomocnika pozwanej do uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji. Opłata ta została uiszczona w terminie, a zatem apelacja pozwanej nie powinna być odrzucona i jako skutecznie wniesiona podlegała merytorycznemu rozpoznaniu. Z zarzutów skargi kasacyjnej uzasadniony jest materialnoprawny zarzut błęd- nej wykładni (a także zastosowania) art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. w odnie- sieniu do pisemnego oświadczenia powoda złożonego w dniu 20 kwietnia 2005 r. i przyjęcie, że stanowiło ono wypowiedzenie umowy o pracę dokonane przez pracow- nika. Złożenie przez pracownika oświadczenia o rozwiązaniu za wypowiedzeniem umowy o pracę jest jednostronnym oświadczeniem woli, do którego (przez art. 300 k.p.) mają zastosowanie ogólne regulacje prawa cywilnego. W myśl art. 56 k.c., czyn- ność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wyni- kają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Czynność prawną stanowią wyłącznie takie działania, w których jako element konieczny wystę- puje oświadczenie woli. Czynność dwustronna (wielostronna) jest zdarzeniem, któ- rego koniecznym elementem są zgodne oświadczenia woli dwu (lub więcej) stron stosunku prawnego. Natomiast czynności jednostronne dochodzą do skutku w wy- niku działania tylko jednej strony. Podstawowym elementem każdej czynności praw- nej są jej przedmiotowo istotne składniki (essentialia negotii), a więc takie, bez któ- rych czynność prawna nie mogłaby dojść do skutku i od których zależy jej prawna kwalifikacja. Funkcją oświadczenia woli, będącego koniecznym składnikiem każdej czynności prawnej, jest wywołanie skutku prawnego w postaci ustanowienia, zmiany lub zniesienia stosunku prawnego. O wykreowaniu tego stosunku, jego zmianie lub zniesieniu decyduje więc podmiot prawa dokonujący czynności prawnej (tak Sąd Naj- wyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 października 1995 r., III CRN 40/95, OSNC 1996 nr 3, poz. 43). Zgodnie z art. 60 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie prze- widzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez 9 każde jej zachowanie się, które ujawnia w sposób dostateczny jej wolę. Oświadcze- nie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w któ- rych zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje (art. 65 § 1 k.c.). Kryteria interpretacji oświadczeń woli pozostają w zgodzie z koncepcjami obiektywizującymi, które akcentują taki sposób rozumienia treści oświadczeń woli, jaki może być zrekonstruowany na podstawie zewnętrznych, weryfikowalnych reguł znaczeniowych związanych z kontekstem, w jakim dochodzi do złożenia oświadcze- nia woli. Ustalenie znaczenia oświadczenia woli według reguł określonych w art. 65 k.c. prowadzi do wniosku, że to właśnie znaczenie (a nie subiektywna wola i przeko- nanie składającego oświadczenie) będzie podstawą dla określenia wynikających stąd skutków prawnych i ukształtowania stosunków pomiędzy stronami. Wszelkie oświad- czenia woli należy tłumaczyć stosownie do okoliczności, w których zostały złożone. Nie istnieje więc żaden uniwersalny schemat interpretacyjny dla ustalenia znaczenia poszczególnych elementów oświadczenia. Ten sam zwrot może bowiem znaczyć co innego w różnym kontekście sytuacyjnym. Miarodajną jest przy tym chwila złożenia oświadczenia woli przez stronę a nie wyrażone później jej intencje (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995 nr 12, poz. 168). Odnosząc powyższe uwagi do jednostronnej czynności prawnej, jaką jest zło- żenie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, należy stwierdzić, że musi ono wyrażać stanowczą wolę zakończenia stosunku pracy z woli jednej strony (por. wyrok Sądu Najwyższego dnia 13 października 1999 r., I PKN 303/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 117). Dla skuteczności dokonania takiej czynno- ści nie ma znaczenia wola drugiej strony stosunku pracy, liczy się zaś wyłącznie po- wiadomienie adresata tego oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę. Inaczej mó- wiąc, po złożeniu jednostronnego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, do skutku rozwiązującego dochodzi bez jakiegokolwiek działa- nia drugiej strony. Z treści pisma pracownika, którego zamiarem jest wypowiedzenie umowy o pracę powinna więc wynikać nie tylko niebudząca wątpliwości wola zakoń- czenia stosunku pracę, ale także sposób i termin jego rozwiązania, tak aby bez żad- nej czynności pracodawcy doszło do rozwiązania umowy (por. wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 5 kwietnia 1974 r., II PR 46/74, OSPiKA 1974 nr 10, poz. 206; PiZS 1975 nr 4, s. 73). Oświadczenie złożone przez powoda w dniu 20 kwietnia 2005 r. nie zawiera elementów pozwalających na uznanie, że stanowiło jednostronną czynność 10 prawną prowadzącą do wywołania skutku rozwiązującego bez podjęcia czynności przez pracodawcę. Świadczy o tym treść dokumentu, w którym powód użył sformuło- wania „proszę o rozwiązanie umowy”, a więc zawarł wniosek adresowany do praco- dawcy. Wynika z tego, że zamiarem powoda nie było wywołanie skutku prawnego (rozwiązującego) przez jednostronne oświadczenie, lecz podjęcie rokowań z praco- dawcą w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę (ewentualnie dokonanie przez pracodawcę jednostronnej czynności rozwiązującej). W oświadczeniu powoda nie zostały zawarte elementy przedmiotowe istotne (tryb rozwiązania, a zwłaszcza jego data), które mogłyby prowadzić do rozwiązania umowy wskutek jednostronnego oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1998 r., I PKN 315/98, OSNAPiUS 1999 nr 19, poz. 617). Gdyby pracodawca nie podjął żadnego działania, to wskutek pisma powoda z dnia 20 kwietnia 2005 r. nie doszłoby do roz- wiązania umowy o pracę. Pisma powoda z dnia 20 kwietnia 2005 r. nie można także potraktować jako skierowanej do pracodawcy oferty rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Porozumienie stron stosunku pracy o rozwiązaniu umowy o pracę jest umową w rozumieniu ogólnych przepisów prawa cywilnego. Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy (art. 66 § 1 k.c.). Ofertą jest więc każde oświadczenie woli odpowiadające wymaga- niom art. 66 § 1 k.c., czyli stanowiące skierowaną do innej osoby stanowczą propozy- cję zawarcia umowy obejmującą minimalną jej treść. Przez ofertę rozumie się oświadczenie woli zawarcia umowy, które określa co najmniej jej istotne postanowie- nia (essentialia negotii). Może ona zawierać także inne postanowienia (accidentalia negotii, naturalia negotii), ale musi wyrażać stanowczą wolę oferenta zawarcia umowy o definitywnie określonej treści. Adresat oferty może ją w całości przyjąć, do- prowadzając w ten sposób do zawarcia umowy lub ją odrzucić. Oferta powinna być sformułowana w taki sposób, aby umowa mogła dojść do skutku bez przeprowadza- nia dalszych negocjacji. Istotnymi postanowieniami umowy (rozumianej jako wymiana zgodnych oświadczeń woli) w sprawie rozwiązania stosunku pracy jest przede wszystkim wskazanie trybu rozwiązania umowy i zaproponowanie terminu, w jakim powinno nastąpić rozwiązanie umowy o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1975 r., I PRN 35/75, OSNCP 1976 nr 6, poz. 149; OSPiKA 1977 nr 1, poz. 17 z glosą K. Zielińskiego). Inaczej mówiąc, ofertą jest oświadczenie woli, które zawiera treść niezbędną do zawarcia umowy przez jej przyjęcie przez drugą stronę. 11 Pismo powoda z dnia 20 kwietnia 2005 r. nie spełnia tego warunku, skoro wnosi o „rozwiązanie w trybie ustawowym umowy o pracę”. Nie określa więc jednoznacznie, w jakim trybie ma nastąpić rozwiązanie umowy, gdyż zwrot ten może mieć różne zna- czenie, uwzględniając sposoby (tryby) rozwiązania umowy o pracę wymienione w art. 30 § 1 k.p. Gdyby na pismo powoda pracodawca zareagował tak, jak to jest właściwe dla przyjęcia oferty (ograniczył się do wyrażenia zgody), to nie doszłoby do rozwiąza- nia umowy o pracę za porozumieniem stron, gdyż nie zostałoby ustalone kiedy i w jaki sposób umowa o pracę zostaje rozwiązana. Pismo powoda z 20 kwietnia 2005 r. nie może być traktowane ani jako jedno- stronne oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy o pracę, ani jako oferta rozwią- zania umowy. Należy przypisać mu walor tak zwanego zaproszenia do rokowań (roz- poczęcia negocjacji) w kwestii zakończenia łączącego strony stosunku pracy (art. 72 § 1 k.c.). W takiej sytuacji o zawarciu porozumienia w sprawie rozwiązania umowy o pracę (art. 30 § 1 pkt 1 k.p.) można by mówić dopiero wówczas, gdyby obie strony doszły do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji. W tym kontekście należy analizować oświadczenie woli zawarte w piśmie pozwanego pracodawcy z dnia 26 kwietnia 2005 r., po uwzględnieniu, że mógł on nie podjąć negocjacji z powodem, lecz dokonać jednostronnie czynności rozwiązującej umowę o pracę. Analiza treści pisma strony pozwanej z dnia 26 kwietnia 2005 r. wskazuje, że jest to oświadczenie woli o jednostronnym rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem. W piśmie tym wyrażono bowiem wolę rozwiązania umowy o pracę, a przy tym wskazano wszystkie niezbędne elementy określające sposób roz- wiązania umowy („okres wypowiedzenia w tej sytuacji wynosi 1 miesiąc”) i termin („wygaśnięcia umowy o pracę - co nastąpi z dniem 31 maja 2005”). To pismo praco- dawcy wywołało więc skutek prawny w postaci rozwiązania umowy o pracę za wypo- wiedzeniem dokonanym przez pracodawcę. Skutek ten nastąpił niezależnie od spo- sobu zachowania się drugiej strony (powoda). W umowie o pracę strony zastrzegły, że obowiązuje je trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Nie można uznać, aby strony po dokonaniu przez pracodawcę wy- powiedzenia umowy o pracę ustaliły wcześniejszy termin rozwiązania umowy na podstawie art. 36 § 6 k.p., gdyż nie złożyły w tym zakresie zgodnych oświadczeń woli. W szczególności powód dostosował się wyłącznie do poleceń pracodawcy i żadne jego zachowanie nie może być kwalifikowane jako wyrażenie zgody na skró- cenie okresu wypowiedzenia. Oznacza to, że pracodawca zastosował okres wypo- 12 wiedzenia krótszy od wymaganego w rozumieniu art. 49 k.p., a więc z mocy tego przepisu umowa o pracę rozwiązała się z upływem trzymiesięcznego (wymaganego) okresu, czyli z dniem 31 lipca 2005 r., a powodowi przysługuje wynagrodzenie do tego czasu. Wobec powyższego wszystkie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej należało ocenić jako bezzasadne, a (w ostatecznym rozrachunku) uznać za trafne (odpowia- dające prawu) rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Z tych względów, Sąd Naj- wyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. uchylił częściowo zaskarżony wyrok i - orzeka- jąc co do istoty sprawy - oddalił apelację pozwanej, oddalił skargę kasacyjną powoda w pozostałej części (art. 39814 k.p.c.) oraz orzekł o kosztach postępowania na pod- stawie art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. ========================================