I UK 323/07

uzasadnienie (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 17 września 1957 r., 1 CO 20/57, OSPiKA 1958 nr 10, poz. 261 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z 15 marca 2002 r., II CKN 1415/00, niepublikowane). Jeżeli jednak sentencja wyroku nie zawie- ra wyraźnych granic rozstrzygnięcia, aby ustalić granice powagi rzeczy osądzonej należy w pierwszej kolejności dokonać wykładni wyroku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 1998 r., II UKN 594/97, OSNAPiUS 1999 nr 1, poz. 37). Następnie należy się posłużyć treścią uzasadnienia (por. orzeczenie Sądu Najwyż- szego z 17 marca 1950 r., Wa.C. 339/49, OSN 1951 nr III, poz. 65), a jeśli nie zo- stało ono sporządzone, sąd orzekający musi sam - na podstawie akt sprawy - odtwo- rzyć rozumowanie sądu, który wydał badane rozstrzygnięcie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 1955 r., III CR 199/54, OSN 1956 nr 4, poz. 100). Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w de- cyzji pozwanego, zaskarżonej w całości w niniejszym postępowaniu, organ rentowy orzekł, że, po pierwsze, pozbawia ubezpieczoną prawa do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego za okres wskazany w tej decyzji, po drugie, zobowią- zuje ją do zwrotu wypłaconych z tego tytułu kwot w wysokości 23.945.47 zł. Z sen- tencji wyroku Sądu Rejonowego wynika, że zmienia zaskarżoną decyzję i orzeka, „że ubezpieczona nie ma obowiązku zwrotu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Od- działowi w Ł. kwoty 23.945.47 zł wypłaconej tytułem zasiłku chorobowego za okres od dnia 25 grudnia 2005 r. do dnia 22 maja 2004 r. oraz świadczenia rehabilitacyjne- go od dnia 23 maja 2004 r. do 31 października 2004 r.” W uzasadnieniu tego wyroku - jako podstawę rozstrzygnięcia - wskazano art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarob- kową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Rów- nież rozważania Sądu Rejonowego dotyczyły zastosowania wyłącznie tej normy 7 prawnej do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, bowiem stwierdził on, że brak było podstaw do pozbawienia ubezpieczonej prawa do spornych świadczeń z ubez- pieczenia społecznego w oparciu o powyższy przepis. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że podstawę prawną do wystą- pienia o zwrot wypłaconego świadczenia stanowi art. 66 ust. 2 ustawy o ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (nie- powołany przez Sąd Rejonowy), w myśl którego jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpie- czonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z jego treści wynika zatem, że podstawą (przesłanką) żądania zwrotu wypłaconych świadczeń jest, między innymi, utrata prawa do nich w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy. Zatem orzeczenie rozstrzygające kwestię zwrotu świadczeń z ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zawiera w sobie roz- strzygnięcie o utracie prawa do tych świadczeń na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy. Co więcej, kwestia prawidłowego zastosowania powyższego przepisu decy- duje o zasadności żądania zwrotu wypłaconych świadczeń. Nie ma zatem podstaw, aby przyjąć, że Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację pozwanego, naruszył przepis art. 378 § 1 k.p.c. i wyszedł poza granice zaskarżenia. Natomiast przepis art. 47714 § 1 k.p.c. dotyczy wyroku sądu pierwszej instancji i zgodnie z nim sąd oddala odwoła- nie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia. Do jego naruszenia może dojść jedynie w sytuacji, w której odwołanie zostanie oddalone mimo uznania przez sąd jego zasadności. Natomiast podstawę prawną do zmiany wyroku sądu pierwszej in- stancji przez sąd drugiej instancji stanowi przepis art. 386 § 1 k.p.c. i następuje to w sytuacji, w której uwzględnia apelację strony. Odnosząc się do pozostałych zarzutów prawa procesowego, dotyczących - ogólnie rzecz ujmując - pominięcia istotnego dla oceny sprawy dowodu z opinii bie- głego lekarza na okoliczność, czy czynności wykonywane przez ubezpieczoną w okresie zwolnienia lekarskiego nie sprzeciwiały się zaleceniom lekarza leczącego, stwierdzić należy, że są one nieuzasadnione. Sąd Najwyższy w pełni akceptuje wy- kładnię przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dokonaną w wyroku Sądu Najwyższe- 8 go z dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 154/04 (OSNP 2005 nr 19, poz. 307), zgodnie z którą ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyj- nego) w przypadku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w tym przepisie, a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej nie- zdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Wystarczy zatem ustalenie, że wystąpiła jedna z tych prze- słanek, aby nastąpiła utrata uprawnień do świadczeń. Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona w okresie zwolnienia lekarskiego wykonywała czynności zarobkowe. To ustalenie stanowi już dostateczną podstawę do pozbawienia prawa do spornych świadczeń, bez potrzeby ustalania, czy wykonywane czynności były zgodne z celem udzielonego zwolnienia lekarskiego. Ze sformułowanego przez skarżącą zarzutu zdaje się wynikać także, iż dowód w postaci opinii sądowo - lekarskiej pomocny byłby również w ocenie, czy czynności wykonywane przez ubezpieczoną były pracą zarob- kową, czy czynnościami, do których zobowiązana była jako pracodawca, jednakże Sąd Najwyższy tego związku nie dostrzega. W szczególności ustalenie, że wykony- wane czynności nie pozostawały w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi, a więc były zgodne z celem udzielenia zwolnienia lekarskiego w żaden sposób nie przesą- dza o tym, że jednocześnie były one wyłącznie działaniami, do których ubezpieczona zobowiązana była jako pracodawca. Niezależnie od tego, biorąc pod uwagę to, iż w tej podstawie skarżąca powo- łała naruszenie art. 233 k.p.c., jeszcze raz podkreślić należy, że w myśl art. 3983 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną strona może oprzeć na (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, (2) naruszeniu przepi- sów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z § 3 tego artykułu podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być za- rzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których narusze- nie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jed- nak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c. Wszakże ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyrok SN z dnia 26 kwietnia 2006 r. V CSK 11/06, LEX nr 230204). Ustrojową funkcją Sądu Najwyższego jest sprawowanie nadzoru judykacyjnego, w tym zapewnianie jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który 9 ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny, a jeżeli skarga oparta jest tylko na takich zarzutach, podlega odrzuceniu (por. wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, LEX nr 238975). Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadcze- niach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, stwierdzić na- leży, że oparty jest on w zasadzie na poglądzie wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 2003 r., II UK 76/03 (OSNP 2004 nr 14 poz. 247), zgodnie z którym przy stosowaniu tego przepisu należy odróżnić „pracę zarobkową” wykonywaną jednoosobowo w ramach działalności gospodarczej, od formalnopraw- nych czynności do jakich jest zobowiązany ubezpieczony jako pracodawca oraz w wyroku z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00 (OSNP 2003 nr 20, poz. 498), we- dle którego podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych nie może być traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego. Z obu tych wyroków wynika, że samo podpi- sywanie faktur, a także wykonywanie czynności formalnoprawnych jako pracodawca, nie wyczerpuje pojęcia prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym nie stanowi czynności zarobkowych. Nie polemizując z takim stanowiskiem, wskazać na- leży, że ustalone przez Sąd Okręgowy działania podejmowane przez ubezpieczoną w okresie zwolnienia lekarskiego i okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego wykraczały poza sferę formalnoprawną. W skardze kasacyjnej nie podważono - w oparciu o dopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego - ustalonego stanu faktycznego, z którego wynika, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją ubezpieczona jeździła z mężem po zakupy, zaopatrując osobiście bar, przy zakupach decydowała o wyborze towaru, podpisywała faktury przy zakupach, była obecna przy dostawach towarów do baru, podpisując wówczas faktury, podpisała umowę o pracę z pracownikiem, składała ogłoszenie do prasy o sprzedaży baru i wyposażenia. Ustaleniem tym Sąd Najwyższy jest związany na mocy art. 39813 § 2 k.p.c. Stąd też idąca za tym ustaleniem konstatacja Sądu Okrę- gowego, iż były to czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a zatem czynności zarobkowe jest w pełni uprawniona. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku ========================================