I UK 344/07

Wyrok z dnia 28 maja 2008 r. I UK 344/07 Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu składek na ubez- pieczenia społeczne przez wskazanie, że pomimo zawinionego niezgłoszenia upadłości spółki nie powstała szkoda (art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. w związku z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2008 r. sprawy z odwołania Stanisława B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w K. o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania z ty- tułu składek na ubezpieczenia społeczne, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczo- nego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 24 maja 2007 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 30 grudnia 2005 r. oddalającego odwołanie Stanisława B. od decyzji ZUS Od- działu w K. z dnia 30 grudnia 2004 r. stwierdzającej, że Stanisław B. jako prezes za- rządu Zakładów O. Usługi Techniczno-Gospodarcze Spółka z o.o. ponosi odpowie- dzialność za zaległości tej Spółki z tytułu nieopłacenia składek na: Fundusz Ubezpie- czeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. 2 Sąd drugiej instancji podzielił podstawy faktyczną i prawną zaskarżonego wy- roku Sądu pierwszej instancji, które przedstawiają się następująco. Wnioskodawca Stanisław B. był prezesem zarządu Zakładów O. Usługi Techniczno-Gospodarcze Spółka z o.o. Od początku 2000 r. informował on wspólników Spółki o jej złej sytuacji finansowej. W dniu 30 czerwca 2000 r. - po kolejnym monicie wnioskodawcy - odbyło się posiedzenie rady nadzorczej, która po zapoznaniu się z wynikami ekonomicznymi Spółki przyjęła uchwałę w sprawie jej rozwiązania. Dnia 1 lipca 2000 r. weszła w ży- cie uchwała nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki o jej likwidacji. Na likwidatora powołano wnioskodawcę. Dopiero w dniu 14 marca 2003 r. likwidator zło- żył wniosek o ogłoszenie upadłości Zakładów O. Usługi Techniczno-Gospodarcze Spółka z o.o., który postanowieniem Sądu Rejonowego-Sądu Gospodarczego w Kielcach z dnia 13 maja 2003 r. został oddalony. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2003 r. wnioskodawca został wykreślony z rejestru jako prezes zarządu Spółki. Z tym dniem obowiązki likwidatora przejęła Urszula N. Zakłady O. Usługi Techniczno-Go- spodarcze Spółka z o.o. nie posiadają żadnego majątku. Rachunki bankowe Spółki w bankach B. i Banku P. zostały zamknięte. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do stwierdzenia odpowiedzialności wnioskodawcy jako prezesa zarządu Spółki za zale- głości tej Spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 12 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Wnioskodawca, na którego stosownie do wskazanych wyżej przepisów została przeniesiona odpo- wiedzialność za zaległości Spółki, w czasie w którym powstało zobowiązanie był pre- zesem zarządu tej Spółki, a egzekucja była bezskuteczna wobec braku dostateczne- go majątku Spółki. Wnioskodawca nie wykazał okoliczności wyłączających tę odpo- wiedzialność. Bezpodstawnie zaniechał on złożenia wniosku o upadłość Spółki już w lipcu 2000 r., kiedy to Spółka została postawiona w stan likwidacji, a wnioskodawca (wówczas sprawował funkcję likwidatora Spółki) już od pewnego czasu zdawał sobie sprawę z jej trudnej sytuacji finansowej. Sąd drugiej instancji uznał za bezzasadne podniesione w apelacji zarzuty od- noszące się do błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że Spółka nie po- siadała majątku, z którego można było prowadzić egzekucję. Stanowisko Sądu pierwszej instancji co do uznania bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki, doko- 3 nane w oparciu o pismo Banku P, B. i Urzędu Skarbowego znajduje dodatkowe po- twierdzenie w treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego-Sądu Gospo- darczego w Kielcach z dnia 13 maja 2003 r. [...] oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Co do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 6 k.c. Sąd drugiej in- stancji stwierdził, że do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością organ podatkowy jest zobowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiąza- nia podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki, oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, bowiem ciężar wykazania której- kolwiek okoliczności zwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarzą- du (por. wyrok NSA w Bydgoszczy z dnia 6 marca 2003 r., SA/Bd 85/03). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniosko- dawca wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania Sądowi drugiej instancji oraz o zasądzenie w całości od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania we wszystkich instancjach oraz postę- powania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego we- dług norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przy rozstrzygnięciu o kosztach za wszystkie instan- cje, w tym za postępowanie przed Sądem Najwyższym przez ich zasądzenie od or- ganu rentowego na rzecz wnioskodawcy w całości. Skarżący oparł skargę na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego, w ramach której zarzucił: 1) naruszenie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, przez „przyjęcie przez Sąd Orzekający, iż bez znaczenia jest dla sprawy i nie stanowi prze- słanki zwalniającej członka zarządu spółki kapitałowej z odpowiedzialności okolicz- ność, że brak jest po stronie wierzyciela - pomimo nie zgłoszenia w terminie wniosku o upadłość - szkody z tego powodu, że i tak nie zostałby zaspokojony przy uwzględ- nieniu wartości majątku spółki, ilość wierzycieli i wysokość wierzytelności im przysłu- gujących, a także kategorii do której zgłoszona i zaliczona zostałaby wierzytelność wierzyciela na podstawie przepisów prawa upadłościowego i kolejności zaspokajania wierzycieli i że katalog przesłanek wymienionych w tych przepisach jest zamknięty”; 2) art. 6 k.c., przez „niedopuszczalne przerzucenie ciężaru dowodowego na wnio- skodawcę w zakresie okoliczności, które winien był udowodnić uczestnik - ZUS i 4 czego nie uczynił zwłaszcza co do: przesłanek odpowiedzialności, prawidłowego przeprowadzenia egzekucji z całego majątku, jak i braku majątku spółki oraz faktu sprawowania pod względem prawnym funkcji członka zarządu”; 3) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa polegające na przyjęciu, że: „okoliczności zwalniające członka Zarządu z odpowiedzialności winien wykazać właśnie członek zarządu, mimo że dowód w tym zakresie powinien przeprowadzić ZUS, okoliczności, iż Spółka posiadała majątek winien udowodnić uczestnik, mimo że dowód w tym zakresie winien przeprowadzić ZUS, przesłanka braku majątku z którego można by prowadzić, egzekucję ma wy- stąpić na dzień wyrokowania, mimo że przy prawidłowej wykładni tego przepisu przesłanka ta winna wystąpić w momencie prowadzenia egzekucji.” Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnie prawne polega- jące na ustaleniu, w jakim zakresie zwalnia członka zarządu spółki od odpowiedzial- ności okoliczność, iż mimo niezgłoszenia wniosku o upadłość i tak wierzyciel nie po- niósł szkody. W ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny doprowadził do naruszenia wskazanych w podstawie skargi przepisów. Nie można bowiem zgodzić się, że kata- log przesłanek wymienionych w powołanych przepisach jest zamknięty. Tymczasem w wyroku z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03 (LEX nr 151638) Sąd Najwyższy uznał, że członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli po stronie wierzyciela nie ma - pomimo niezgłoszenia w terminie wniosku o upadłość - szkody z tego po- wodu, że nawet gdy wniosek taki zostałby zgłoszony i tak nie zostałby zaspokojony, przy uwzględnieniu wartości majątku spółki, ilości wierzycieli i wysokości wierzytelno- ści im przysługujących, a także kategorii, do której zgłoszona i zaliczona zostałaby wierzytelność wierzyciela. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustaleniom faktycznym stanowiącym podstawę zaskarżonego wyroku odpo- wiadał zastosowany w tym wyroku art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej podlegają- cy zastosowaniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne - na podstawie art. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych. 5 Ustalona podstawa faktyczna wyroku wypełnia wszystkie określone w art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki, odniesione - po- przez odesłanie z art. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - do zaległości składkowych, o które chodzi w rozpatrywanej sprawie. Zostało wyjaśnione, że po pierwsze, będąca przedmiotem postępowania sądowego decyzja organu ren- towego zgodnie z art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej określiła odpowiedzialność po- woda jako członka zarządu za zaległości z tytułu przedmiotowych zobowiązań (zale- głości) składkowych, które powstały w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu. Po drugie, spełniona została przesłanka odpowiedzialności za za- ległości składkowe spółki określona w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej na skutek ustalenia, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości bezskuteczna. Po trzecie ustalono, że nie miały miejsca okoliczności (przesłanki), które - zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 Ordynacji podatkowej - wyłączają odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki, pomimo bezskuteczności egzekucji z ma- jątku spółki. Ustalono mianowicie w tym zakresie, że we właściwym czasie nie zgło- szono wniosku o ogłoszenie upadłości i nie wszczęto postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości i że nie była to sytuacja (zaniechanie), które można by ocenić jako niezawinione (w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej). Wreszcie, nie miało miejsca wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości składkowych spółki w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Skarga kasacyjna nie ma podstawy z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie kwestionuje poprawności proceduralnej w zakresie wyjaśnianego w sprawie stanu faktycznego, między innymi co do jego zupełności. Stąd też podstawa faktyczna wyroku - wszyst- kie jego ustalenia dotyczące przesłanek istotnych dla zastosowanych przepisów prawa materialnego - są wiążące ze względu na zasadę postępowania kasacyjnego (art. 39813 § 2 k.p.c.), oraz dlatego, że nie zostały zakwestionowane wobec braku zarzutu ich ustalenia na skutek naruszenia przepisów postępowania. Z zarzutów zawartej w skardze kasacyjnej podstawy dotyczącej naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i z uzasadnienia podniesionych za- rzutów wynika, że skarżący nie kwestionuje także tego, co stanowi istotę zaskarżonej oceny prawnej, to jest, przedstawionej wyżej odpowiedniości ustaleń faktycznych i 6 brzmienia powołanych przepisów. Zarzut skargi sprowadza się do tego, że w zaskar- żonym wyroku Sąd zastosował wszystkie przesłanki odpowiedzialności powoda jako członka zarządu za zaległości składkowe spółki bez ustalenia tego, czy na skutek zaniechania powoda zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadło- ści organ rentowy poniósł szkodę. Skarżący powołując się na wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, prezentował stanowisko, że warunkiem odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy zaniecha- niem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości a szkodą w tym znaczeniu, iż członka zarządu zwalnia z odpowiedzialności sytuacja, gdyby pomimo zgłoszenia w terminie wniosku o upadłość, zaległość składkowa i tak nie uzyskała zaspokojenia. Rozpatrując podniesiony w skardze zarzut, trzeba przede wszystkim zazna- czyć, że skarżący nie przedstawił żadnego argumentu, który odnosiłby się do brzmienia zastosowanych w sprawie przepisów. W istocie skarżący powołuje się i to bez rzeczowego uzasadnienia, na przesłankę ekskulpacji (zwolnienia z odpowie- dzialności) członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki - przesłankę nieprzewidzianą w mającym zastosowanie art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Niezrozumiałe w tym kontekście jest powołanie się przez skarżącego na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, który dotyczył inne- go stanu faktycznego i innego stanu prawnego niż ten, który stanowi podstawę za- skarżonego wyroku. Wystarczy wskazać, że teza, na którą powołano się w skardze kasacyjnej dotyczyła art. 298 § 2 k.h., określającego - inaczej niż art. 116 § 1 Ordy- nacji podatkowej - trzecią z przesłanek ekskulpacji odpowiedzialności członka zarzą- du za zobowiązania spółki polegającą na wykazaniu, że wierzyciel pomimo niezgło- szenia upadłości nie poniósł szkody. Bezzasadne są także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, które odnoszą się do art. 6 k.c. Nie wiadomo jaki jest związek powyższego zarzutu z treścią zaskarżo- nego wyroku, skoro pomimo kwestionowania „niedopuszczalnego przerzucenia cię- żaru dowodowego na wnioskodawcę” nie zostały w skardze kasacyjnej zakwestio- nowane ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku. Niezależ- nie od tego nie ma racji skarżący w swym stanowisku jakoby okoliczności zwalniają- ce członka zarządu z odpowiedzialności winien udowodnić organ rentowy. Wbrew temu stanowisku, którego zasadności skarga nie uargumentowała, nie budzą za- strzeżeń założenia w tym zakresie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wy- 7 roku. Podzielając stanowisko Sądu drugiej instancji należy wskazać, że organ ren- towy (wierzyciel) powinien udowodnić przesłanki odpowiedzialności osoby zobowią- zanej, natomiast do zobowiązanego należy wykazanie, że pomimo przesłanek od- powiedzialności zachodzą określone w ustawie przyczyny, które go z tej odpowie- dzialności zwalniają. Wynika to zresztą wyraźnie z konstrukcji przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, w którym po określeniu odpowiedzialności zamieszczony w przepisie zwrot „a członek zarządu: 1) nie wykazał, że” jasno wskazuje na to, że „wy- kazanie” przesłanek zwalniających z odpowiedzialności należy do członka zarządu. Z powyższych przyczyn uznając bezzasadność podstawy skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c. ========================================