II UZ 47/07

Postanowienie z dnia 23 stycznia 2008 r. II UZ 47/07 Zmiana treści art. 100 ust. 2 i uchylenie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) nie dotyczą spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 21, poz. 123), czyli przed 10 marca 2007 r. W sprawach tych aż do ich zakończenia stosuje się art. 100 ust. 2 i art. 14 ust. 2 w brzmieniu sprzed nowelizacji. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2008 r. sprawy z wniosku Jana R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w S. o odszkodowanie, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postano- wienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 28 września 2007 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżone postanowienie; 2. zasądził od Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Szczecinie) na rzecz radcy prawnego Iwony K.-R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym kwotę 120 (sto dwadzieścia) zło- tych podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego ro- dzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem z 22 lutego 2007 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału Wojewódzkiego w S. z 3 listopada 2004 r., w przedmiocie odszkodo- wania z tytułu pogorszenia stanu zdrowia w związku z wypadkiem przy pracy w dniu 2 24 października 1969 r., w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu Janowi R. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu pogorszenia się stanu zdrowia w związku z wypadkiem przy pracy w dniu 24 października 1969 r. w wysokości odpo- wiadającej 10% stałego uszczerbku na zdrowiu, oddalając odwołanie w pozostałym zakresie. Od powyższego wyroku wniósł apelację pełnomocnik ubezpieczonego będący radcą prawnym. Apelacja nie została opłacona. Postanowieniem z 30 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy odrzucił apelację złożo- ną przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskodawcy, z uwagi na niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji, powołując się na art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Wnioskodawca, działając przez profesjonalnego pełnomoc- nika, wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 36 i art. 100 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, poprzez niezasadne uznanie, że apelacja złożona w przedmiotowej sprawie podlegała opłacie sądowej i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu podniesiono, że przed odrzuceniem apelacji Sąd Rejonowy powinien rozpoznać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 24 maja 2007 r. Sąd Rejonowy uchylił swoje postanowienie z 30 kwietnia 2007 r. o odrzuceniu apelacji od wyroku z 22 lutego 2007 r. i zwolnił wnioskodawcę od ponoszenia kosztów sądowych „w sprawie”. Do chwili wyznacze- nia rozprawy apelacyjnej nie wpłynęła opłata od apelacji. Po przeprowadzeniu rozprawy apelacyjnej Sąd Okręgowy w Szczecinie - Sąd Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 28 września 2007 r. odrzucił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Rejonowego. Odrzucając apelację Sąd drugiej in- stancji powołał się na treść art. 1302 § 3 k.p.c. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro opłata podstawowa jest niezmienna i w sprawach z ubezpieczenia społecznego zaw- sze wynosi 30 zł, to jest tym samym opłatą w wysokości stałej w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 100 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 r., stano- wiący, że sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości, wszedł w życie po upływie miesiąca od ogłoszenia ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 21, poz. 123), to jest 10 marca 2007 r., a zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy, do spraw 3 wszczętych przed jej wejściem w życie należy stosować przepisy dotychczasowe. Sąd uznał, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie było wszczęte przed datą wejścia w życie ustawy nowelizującej z 14 grudnia 2006 r., a zatem opłata od apela- cji powinna zostać uiszczona nawet w razie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu Okręgowego, strona, którą sąd całkowicie zwolnił od kosztów sądowych, miała obowiązek uiścić opłatę podstawową, o której mowa w art. 14 ustawy, od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowił inaczej. Wobec treści art. 2 ustawy nowelizującej z 14 grudnia 2006 r. bez znaczenia jest okoliczność, kiedy strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zaznaczył, że w dacie złożenia tego wniosku - tj. 25 lutego 2005 r. - obowiązywał art. 463 § 1 k.p.c., zgodnie z którym pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczony nie mieli obowiązku uiszczania opłat sądo- wych, stąd wniosek o zwolnienie od opłaty byłby wówczas bezprzedmiotowy. Jedno- cześnie zgodnie z treścią art. 149 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r., w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Skoro w niniejszej sprawie postępowanie przed Sądem pierwszej instancji zostało zakończone pod rządami ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, to nie mogą już mieć zastosowania przepisy o kosztach obowiązujące przed wejściem w życie tej ustawy. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że w rozpo- znawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z 28 lipca 2005 r., które nie przewidują możliwości zwolnienia wnioskodawcy od opłaty od apelacji, stąd nieopła- cona zgodnie z przepisami ustawy apelacja podlegała odrzuceniu na podstawie art. 373 k.p.c. Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy, za- rzucając: 1) naruszenie art. 36 i art. 100 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, poprzez niezasadne uznanie, że apelacja złożona w przedmiotowej sprawie podlega opłacie sądowej; 2) rażące naruszenie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, po- przez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo że ubezpieczony nie był zwolniony przez Sąd od kosztów sądowych w momencie złożenia apelacji. Pełno- mocnik wnioskodawcy wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. W zażaleniu pełnomocnik skarżą- 4 cego podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Z przepisu tego wynika, że miał on zastosowanie do pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów są- dowych przez sąd. Natomiast ubezpieczony, w momencie wniesienia apelacji, nie był zwolniony od kosztów sądowych przez sąd, ponieważ nastąpiło to dopiero postano- wieniem Sądu Rejonowego z 24 maja 2007 r., wydanym po wniesieniu apelacji. Peł- nomocnik skarżącego stwierdził, że z uwagi na dokonany przez Sąd Rejonowy zwrot uiszczonej opłaty sądowej od zażalenia, ubezpieczony nie dokonał opłaty od wnie- sionej apelacji. Zwolnienie ubezpieczonego od kosztów sądowych nastąpiło po wej- ściu w życie znowelizowanego art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w spra- wach cywilnych, który stanowi, że sąd może zwolnić stronę w całości z kosztów i w takim przypadku nie ma ona obowiązku ich uiszczać. Natomiast w dniu zgłoszenia roszczeń ubezpieczony był ustawowo zwolniony z kosztów sądowych w całości. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, doszło również do naruszenia art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych, który stanowi, że do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy, art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ma zastosowanie do spraw wszczętych poczynając od dnia wejścia w życie nowej ustawy o kosztach są- dowych w sprawach cywilnych, czyli od 2 marca 2006 r., do dnia uchylenia powyż- szego przepisu, tj. do 9 marca 2007 r. W stanie prawnym obowiązującym w dniu wniesienia przez wnioskodawcę odwołania od decyzji organu rentowego nie obowią- zywała jeszcze nowa ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, natomiast w dniu wniesienia apelacji (co nastąpiło 19 kwietnia 2007 r.) art. 14 ust. 2 tej ustawy już nie obowiązywał, został bowiem uchylony z dniem 10 marca 2007 r. W związku z tym, że wnioskodawca został zwolniony od kosztów sądowych postanowieniem z 24 maja 2007 r., zastosowanie powinien mieć art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych po nowelizacji. Ponadto pełnomocnik skarżącego pod- niósł, że 25 lutego 2005 r. wnioskodawca złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 117 k.p.c. ustano- wienie pełnomocnika z urzędu jest uzależnione od uprzedniego zwolnienia strony od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 listopada 1986 r., IV PZ 89/86). W świetle obowiązujących przepisów, w dniu złożenia przez ubezpieczo- nego wniosku o zwolnienie od kosztów ustanowienia pełnomocnika mogła domagać 5 się strona korzystająca z ustawowego lub sądowego zwolnienia od kosztów sądo- wych (art. 111 k.p.c. w ówczesnym brzmieniu i art. 117 k.p.c.). W trakcie toczącego się w sprawie postępowania, weszła w życie ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którą (art. 36) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i w sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z pra- wem prawomocnego orzeczenia. Nie można uznać, że złożony przez ubezpieczo- nego wniosek z 25 lutego 2005 r., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, dotyczył tylko części toczącego się postępowania, albowiem intencją ubezpieczonego było zwolnienie go od kosztów sądowych do końca jego trwania. Z uwagi na fakt, że ubezpieczony złożył formalny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a ustawa w tym zakresie zmieniła się w trakcie toczącego się postępowania, ubezpieczony domagał się - już po złożeniu apelacji - aby Sąd Rejo- nowy rozpoznał jego wniosek. Zmiana przepisów o kosztach sądowych w toku trwa- nia postępowania doprowadziła do powstania szczególnej sytuacji prawnej, w jakiej znalazł się ubezpieczony, ponieważ ustanowienie pełnomocnika z urzędu wymaga uprzedniego ustawowego bądź sądowego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy domniemywać, że po wejściu w życie nowych przepisów, ubezpieczony nie był zwol- niony od kosztów sądowych, gdyż pełnomocnik z urzędu dla ubezpieczonego został ustanowiony przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., zatem wygasła