II UK 40/07

Wyrok z dnia 5 października 2007 r. II UK 40/07 Do uwolnienia się od odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitało- wej za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia spo- łeczne nie jest wystarczające wskazanie jako mienia spółki jej wierzytelności wobec kontrahentów, lecz konieczne jest wykazanie, że wierzytelności są wy- magalne a dłużnicy wypłacalni (art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. w związku z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 paździer- nika 2007 r. sprawy z wniosku Zbigniewa G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o odpowiedzialność za składki, na skutek skargi kasa- cyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2006 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną, 2. zasądził od Zbigniewa G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w W. 2.700 zł (dwa tysiące siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 24 maja 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K.G. orzekł o odpowiedzialności Zbigniewa G. jako członka zarządu Spółki z o.o. „G.” za zobowiązania Spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r. w kwocie 388.555,89 zł. 2 Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 15 lutego 2005 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca był członkiem zarządu Spółki , której kapi- tał zakładowy wynosił 4.200 zł. W bilansie za rok 2000 wierzytelności Spółki wynosiły 731.200 zł a zobowiązania 1.532.600 zł. Zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek za okres od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r. wyno- siło 388.555, 89 zł należności głównej. Prowadzona egzekucja okazała się bezsku- teczna, o czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych został zawiadomiony pismami Urzędu Skarbowego z dnia 23 kwietnia 2001 r. i z dnia 15 maja 2001 r. Zdaniem Sądu decyzja o odpowiedzialności wnioskodawcy za długi składkowe Spółki jest prawidłowa. Wynikała z braku majątku Spółki i bezskuteczności egzekucji składek. Wnioskodawca nie wykazał żadnej z okoliczności określonych w art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), która uzasadniałaby uwolnienie go od odpowiedzialności. W szczególności nie wskazał, aby istniało mienie umożliwiające skuteczną egzekucję i zaspokojenie wierzytelności z tytułu składek. Mieniem takim nie były wierzytelności Spółki w stosunku do jej kontrahentów. Już wcześniej były zajęte i uwzględnione w egzekucji łącznej prowadzonej przez Urząd Skarbowy. Stosownie do art. 5 § 2 rozpo- rządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upa- dłościowe (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) zarząd Spółki był zobowiązany ogłosić upadłość w ciągu dwóch tygodni, gdy majątek nie wystarczał na zaspokojenie długów. Wnioskodawca tego nie uczynił a z wnioskiem o upadłość wy- stąpił Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 maja 2001 r. Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2006 r. [...] oddalił apelację. Oceniając stan faktyczny Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaległości Spółki z tytułu niezapłaconych składek stale narastały od czerwca 2000 r. Już w drugiej poło- wie tego roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezskutecznie dochodził należności, w tym w drodze egzekucji administracyjnej, obejmującej także wierzytelności Spółki. W bilansie za 2000 r. długi Spółki dwukrotnie przekraczały jej wierzytelności. Zarzut wnioskodawcy, że w dniu 6 kwietnia 2001 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości jest nieuzasadniony. Wniosek ten nie otworzył bowiem postępowania upadłościowe- go, gdyż został odrzucony z powodu nieuiszczenia opłaty. W przepisie art. 116 Ordy- nacji podatkowej chodzi o wniosek prawidłowo złożony, który prowadzi do jego me- 3 rytorycznego rozpoznania. Ponadto wniosek o upadłość musi być zgłoszony we wła- ściwym czasie, a według prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji wniosek taki powinien być złożony znacznie wcześniej. Postępowanie upadłościowe wszczęte na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie doprowadziło do zaspokojenia na- leżności tego Zakładu. Nie jest także uzasadniony zarzut wnioskodawcy dotyczący wskazania majątku Spółki. Nie chodzi bowiem o jakikolwiek majątek, ale taki, z któ- rego egzekucja umożliwi realne zaspokojenie wierzytelności składkowych. Przed wy- daniem zaskarżonej decyzji nie został wskazany taki majątek. Wierzytelność Spółki w stosunku do jej kontrahentów w kwocie 518.847,60 zł została wskazana w piśmie z dnia 27 sierpnia 2001 r. Nie jest to mienie, które byłoby wyłączone z upadłości a po- nadto wierzytelność ta, traktowana jako majątek już uprzednio, nie gwarantowała skuteczności egzekucji. Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną i opierając ją na pod- stawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zasto- sowanie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 107 tej ustawy i art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro- ku „oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi meriti, ewentualnie w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 39816 § 1 k.p.c., jego uchyle- nie i zmianę poprzez zmianę decyzji organu rentowego i orzeczenie, że Zbigniew G. jako członek zarządu BH „G.” Sp. z o.o. w G.Ś. nie ponosi odpowiedzialności za zo- bowiązania tejże Spółki z tytułu zaległości składkowych wobec ZUS Oddziału w K.G.”. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczą trzech kwestii. Po pierwsze, odpowiedzialność osoby trzeciej (członka za- rządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) za zobowiązania podatnika mają charakter subsydiarny. Osoba taka może odpowiadać za zobowiązania spółki w dal- szej kolejności a w pierwszym rzędzie zobowiązanie powinno być zrealizowane z majątku spółki. W tym przypadku skarżący konsekwentnie podnosił, iż należycie wskazał majątek Spółki, który przekraczał 500.000 zł. Nieuwzględnienie tego majątku stanowi zaprzeczenie istoty subsydiarnej odpowiedzialności członka zarządu za zo- bowiązania spółki. Po drugie, wskazanie mienia spółki jest okolicznością zwalniającą członka zarządu od odpowiedzialności. Wnioskodawca wykazywał istnienie wierzy- telności innych kontrahentów, niż wskazane w piśmie do Komornika Urzędu Skarbo- wego z dnia 27 sierpnia 2001 r. Zgodnie z informacjami podawanymi przez skarżą- cego majątek ten jest majątkiem, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie przed- 4 miotowych należności. Po trzecie, podstawą zwolnienia wnioskodawcy od odpowie- dzialności jest złożenie przez niego wniosku o upadłość w dniu 6 kwietnia 2001 r. Zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej istnienie przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki nie jest uzależnione od tego czy wniosek o ogłoszenie upadłości spowoduje otwarcie postępowania upadłościowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Podstawą odpowiedzialności wniosko- dawcy jest przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., gdyż zaległości składkowe, do których z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, powstały przed dniem 1 stycznia 2003 r. Przepis ten miał brzmienie następujące: za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowie- dzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapo- biegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogło- szenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Przepis ten do- tyczy odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązanie podatkowe podatnika lecz odmiennie niż ogólny przepis art. 107 § 1 Ordynacji podatkowejnie przewiduje soli- darnej odpowiedzialności tych osób z podatnikiem. Odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej występuje tylko wówczas, gdy egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, co oznacza, że zaległości podatkowe (składkowe) muszą być w pierwszej kolejności egzekwowane z majątku spółki. Bezskuteczność egzekucji należności w całości lub części w stosunku do spółki jest warunkiem od- powiedzialności członków jej zarządu. W niniejszej sprawie zostało ustalone, że eg- zekucja należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okazała się bezskuteczna i Zakład ten nie został zaspokojony również w postępowaniu upadłościowym. Te ustalenia faktyczne nie mogą być skutecznie kwestionowane w skardze kasacyjnej, 5 gdyż zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami fak- tycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. W ustalonym stanie faktycznym istniały podstawy do obciążenia wnioskodawcy za zaległości składkowe Spółki. Uwolnienie się członka zarządu od odpowiedzialności może nastąpić tylko wówczas, jeżeli wykaże wystąpienie przynajmniej jednej z dwóch okoliczności wy- mienionych w końcowej części przepisu. Pierwszą z nich jest zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub brak winy w niezgłoszeniu takiego wniosku. Określenie „we właściwym czasie” oznacza czas, w którym wierzyciele nie otrzymują swoich należ- ności i nie ma perspektyw na ich zaspokojenie. Przepis art. 5 Prawa upadłościowego nakładał obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość w terminie dwóch tygodni od za- przestania płacenia długu. Brak perspektyw wykonania zobowiązań wobec wierzy- cieli ma miejsce wówczas, gdy zaprzestanie płacenia długów ma charakter trwały, a zadłużenie jest nadmierne w stosunku do majątku spółki. W przypadku Spółki „G.” zaprzestanie płacenia długów na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nastąpiło na początku 2000 r. a w końcu 2000 r. wiadomo było, że zadłużenie jest nadmierne. Aby uznać, że warunek zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o upadłość został spełniony, wniosek taki powinien być zgłoszony najpóźniej w styczniu 2001 r. Zarzut wnioskodawcy, że w kwietniu 2001 r. usiłował złożyć wniosek o upadłość, nie mógł zostać uwzględniony, gdyż wniosek ten, nawet gdyby był skuteczny, był spóźniony, skoro w chwili jego składania Spółka nie dysponowała już środkami pozwalającymi opłacić wniosek. Drugą okolicznością uwalniającą dłużnika od odpowiedzialności jest wskaza- nie przez niego mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Jak słusznie stwierdził Sąd Apelacyjny, samo wskazanie, że Spółka ma wierzytelności w stosunku do swoich kontrahentów, nie jest wystarczające. Wymagane jest wykazanie, że jest możliwe prowadzenie egzekucji z tych wierzytelności, a więc udowodnienie, że są one wyma- galne a dłużnicy są wypłacalni. Powoływanie się przez wnioskodawcę na dowody mające wykazać te fakty, nie może być uwzględnione przy rozpatrywaniu skargi ka- sacyjnej, opartej wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego. Jeżeli Sąd Apelacyjny pominął te dowody, to ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą uza- sadniać zarzut naruszenia przepisów postępowania. W skardze kasacyjnej nie wska- zuje się takiego naruszenie jako jej podstawy, a Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach jej podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.). 6 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. ========================================