II PK 181/06

uzasadnienie sądu pierwszej instancji, sporządzone zgodnie z wymaganiami art. 328 6 § 2 k.p.c., spotyka się z pełną akceptacją sądu drugiej instancji, to wystarczy, że da on temu wyraz, nawet w sposób lakoniczny, w treści uzasadnienia swego orzecze- nia, bez powtarzania zawartych w motywach zaskarżonego orzeczenia sądu pierw- szej instancji szczegółowych ustaleń i wnioskowań prawniczych. To, czy sprawa zo- stała wadliwie, czy też prawidłowo rozstrzygnięta nie zależy bowiem od tego, jak zostało napisane uzasadnienie, co znajduje potwierdzenie w art. 39814 k.p.c., w myśl którego Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną także wtedy, gdy mimo błędnego uzasadnienia orzeczenie odpowiada prawu. Z uzasadnienia Sądu Okręgowego jed- noznacznie wynika, że podzielając w całości zarówno ustalenia poczynione w spra- wie przez Sąd pierwszej instancji, jak i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną, oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 385 k.p.c. Oznacza to, że Sąd drugiej instancji podzielił również ocenę Sądu Rejonowego w zakresie skutków prawnych wyroku przywracają- cego skarżącego do pracy w pozwanej Politechnice, a w konsekwencji niepozosta- wania przez strony w stosunku pracy na przestrzeni 2001 r. Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. Przepis ten stanowi, że sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Naruszenie art. 382 k.p.c. ma więc miejsce wtedy, gdy sąd drugiej instancji, mimo przeprowadzonego przez siebie postępowania dowodowego, orzekł wyłącznie na podstawie materiału zgromadzo- nego przed sądem pierwszej instancji albo oparł swoje orzeczenie na własnym mate- riale, z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji, bądź bezpodstawnie nie uzupełnił postępowania dowodo- wego, albo pominął część zebranego materiału, jeżeli przy tym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem zarzut odnoszący się do analizy i oceny treści pism procesowych stron nie mieści się w płaszczyźnie art. 382 k.p.c. Sąd drugiej instancji, nie przeprowadzając postępowania dowodowego we własnym zakresie, oparł swoje ustalenia na całości materiału dowodowego zebranego w po- stępowaniu pierwszoinstancyjnym, podzielając jego ocenę dokonaną przez Sąd Re- jonowy, a skarżący pominiętego materiału dowodowego nie wskazuje, a jedynie po- wołuje się na swoje wywody zawarte w piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2005 r., a dotyczące kwestii regulacji zawartej w art. 87 k.p. Nie zasługuje wreszcie na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c, zgodnie z którym sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. 7 Skarżący upatruje naruszenia przez Sąd Okręgowy wskazanego przepisu w nieroz- ważeniu zawartego w apelacji zarzutu odnoszącego się do zagadnienia skutków prawnych orzeczenia Sądu Najwyższego uchylającego orzeczenie komisji dyscypli- narnej w przedmiocie ukarania powoda karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego. Skarżącemu chodzi zatem o zdanie pierwsze wymienionego przepisu. W orzecznic- twie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że obowiązek rozpoznania sprawy w grani- cach apelacji oznacza zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice oraz nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków (por. postanowienia z dnia 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01, OSNC 2004 nr 10, poz. 161 oraz z dnia 14 lipca 2005 r., III CK 670/04, niepublikowane). Skoro Sąd drugiej instancji apelację powoda w całości oddalił, przeto uznał za bezzasadne wszystkie zarzuty podniesione w niej w stosunku do zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego. Natomiast sam zarzut błędu w ocenie prawnej nie uzasadnia narusze- nia przepisów postępowania, a może być przytaczany jedynie w ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych, to jest naruszenia prawa materialnego. Nieuzasadniony jest powołany w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzut naruszenia art. 97 ust. 2 w związku z art. 135 ust. 4 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Zgodnie z pierwszym z przytoczonych przez skarżącego przepisów - w zakre- sie roszczeń mianowanego nauczyciela akademickiego z tytułu niezgodnego z pra- wem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy bez wypowiedzenia lub stwierdzenia jego wygaśnięcia stosuje się odpowiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, od- działu 6 Kodeksu pracy, natomiast stosownie do drugiego - od prawomocnego orze- czenia dyscyplinarnego komisji dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego, orzekającej karę, o której mowa w art. 127 ust. 1 pkt 6, ukaranemu służy prawo wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego w terminie 14 dni od daty dorę- czenia orzeczenia. Skarżący prezentuje pogląd, że skutkiem uchylenia przez Sąd Najwyższy orzeczenia komisji dyscyplinarnej jest restytucja stosunku pracy, co ozna- cza, że „nauczycielowi akademickiemu przysługiwałyby uprawnienia uzależnione od istnienia stosunku pracy”, w tym prawo do urlopu wypoczynkowego, a w konsekwen- cji ekwiwalentu za ten urlop w okolicznościach określonych w art. 171 k.p. W tym zakresie powód powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r., I PKN 62/01 (OSNP 2004 nr 11, poz. 192), w którym stwierdzono, że uchylenie przez Sąd Najwyższy orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej drugiej instancji dla nauczycieli 8 akademickich w przedmiocie wydalenia z zawodu oznacza, że odpadła podstawa stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy i następuje jego restytucja, bez potrzeby składania przez pracodawcę oświadczenia woli, a odpowiednie zastosowanie w tej sytuacji art. 97 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym polega na możliwości żądania przez nauczyciela akademickiego dopuszczenia do pracy lub takich roszczeń, jakie wynikają z istniejącego stosunku pracy. Uszło jednak uwagi skarżącego, że wyrok ten zapadł w sprawie, której przedmiotem było roszczenie odszkodowawcze z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej powstałej na skutek wydania orzeczenia dyscy- plinarnego, następnie uchylonego. W wyroku z dnia 22 września 2004 r., I PK 613/02 (OSNP 2005 nr 7, poz. 92) wyrażony został pogląd, że uchylenie przez Sąd Najwyż- szy orzeczenia o wymierzeniu nauczycielowi akademickiemu kary dyscyplinarnej wydalenia z zawodu stanowi przesłankę przywrócenia do pracy na poprzednich wa- runkach lub zasądzenia odszkodowania z art. 56 k.p. W uzasadnieniu powołanego wyroku stwierdzono, że uchylenie przez Sąd Najwyższy orzeczenia komisji dyscypli- narnej nie prowadzi ex tunc do automatycznej restytucji stosunku pracy, a tym sa- mym bezzasadne jest żądanie ustalenia nieprzerwanego trwania stosunku pracy. Realizacja roszczeń przysługujących uprawnionemu w związku z zakończeniem po- stępowania dyscyplinarnego następuje w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 97 ust. 2 ustawy w związku z art. 56 - 61 k.p., co oznacza, że „w razie stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy mianowanemu nauczycielowi akademickiemu przysłu- guje roszczenie o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie”. Zgodnie z art. 57 § 4 w związku z art. 48 § 1 k.p. orzeczenie o przywróceniu do pracy wywołuje material- ny skutek dopiero od daty zgłoszenia przez pracownika gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Kwestię skuteczności działania wstecz orzeczenia przywracającego do pracy reguluje art. 51 § 1 k.p. (stosowany w związku z art. 57 § 4 k.p.), zgodnie z którym pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, wlicza się do okresu zatrudnienia okres pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodze- nie. Okresu pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia, nie uważa się za przerwę w zatrudnieniu, pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależ- nionych od nieprzerwanego zatrudnienia. Skarżący naruszenia wskazanego przepisu nie zarzuca, a ponadto należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest stanowisko, iż okres pozostawania bez pracy w rozumieniu art. 51 § 1 k.p. nie jest okresem zatrudnienia ani też okresem uważanym za okres zatrud- 9 nienia, a jedynie okresem podlegającym wliczeniu do okresu zatrudnienia w rozmia- rze, za jaki wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. W rezultacie jest on okresem nieświadczenia pracy u pracodawcy, który dokonał niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, w okresie tym pracownik przywrócony do pracy orzeczeniem sądu nie pozostaje w stosunku pracy, a w konsekwencji nie przysługują mu świadczenia wiążące się ze stosunkiem pracy, w tym prawo do urlopu wypoczyn- kowego (por. między innymi uchwałę z dnia 28 września 1990 r., III PZP 15/90, OSNCP 1991 nr 4, poz. 45 oraz wyrok z dnia 14 marca 2006 r., I PK 144/05, dotych- czas niepublikowany). Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 87 § 1 w związku z art. 172 k.p. oraz art. 498 k.c. w związku z art. 300 k.p. Stosownie do art. 498 § 1 k.c. potrącenie jest dopuszczalne w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie jedno- cześnie dłużnikami i wierzycielami, a ich wzajemne wierzytelności, których przedmiot stanowią pieniądze (lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku), są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Skutkiem potrącenia jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Przepis art. 505 pkt 4 k.c. stanowi, że w drodze potrącenia nie mogą być umarzane wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepis szczególny. Takim przepisem szczególnym jest art. 87 k.p. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1999 r., I PKN 665/98, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 535 oraz z dnia 17 lutego 2004 r., I PK 217/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 419). Zgodnie z art. 87 § 1 k.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 listopada 2002 r.) z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności: 1) sumy egze- kwowane z mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyj- nych, 2) sumy egzekwowane z mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, 3) zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, 4) kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p. Inne należności mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 k.p.). Przepis ten nie podlega wykładni rozszerzającej, a zatem pracodawca może potrą- cać bez zgody pracownika tylko ściśle określone w nim należności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się także, że ochronie takiej jak wynagrodzenie za pracę podlegają również inne świadczenia, w tym wynagrodzenie za czas urlopu i, będący surogatem urlopu, ekwiwalent pieniężny należny pracownikowi za niewyko- 10 rzystany urlop wypoczynkowy (por. wyrok z dnia 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80, OSNCP 1980 nr 12, poz. 248). Sądy obu instancji przyjęły, że strona pozwana dokonała potrącenia przysługującego skarżącemu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy ze świadczenia nienależnego, za jakie uznano wypłacone mu „z góry” wynagrodzenie za pracę za maj 2000 r. Tymczasem z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że w istocie ope- racja potrącenia była odwrotna, co oznacza, iż z należnego powodowi ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za 2000 r. w kwocie 1.936,48 zł pracodawca potrącił wypła- cone mu wcześniej „z góry” wynagrodzenie za pracę za maj 2000 r. w kwocie 1.463 zł, wypłacając w rezultacie tytułem ekwiwalentu jedynie wynikającą z tego potrącenia różnicę w kwocie 273,22 zł. Dokonanie takiego potrącenia w świetle art. 87 § 1 k.p. w związku z art. 171 § 1 k.p. i art. 172 k.p. było niedopuszczalne. Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39814 , art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. ========================================