II UK 156/06

Wyrok z dnia 11 stycznia 2007 r. II UK 156/06 Dla stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy (art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) decy- dująca jest nie tylko utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z po- wodu naruszenia sprawności organizmu, ale także brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2007 r. sprawy z odwołania Tadeusza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w L. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację wnioskodawcy, nie obciążając go kosztami postępowania. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, zmie- nił na skutek apelacji wnioskodawcy Tadeusza K. wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 12 czerwca 2003 r. i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od 1 lipca 2003 r. do 30 czerwca 2005 r. Według ustaleń Sądu Okręgowego, wnioskodawca, z zawodu murarz-tynkarz, pracował najpierw jako traktorzysta, później jako ostrzarz, a następnie jako szlifierz elementów odlewów. Od dnia 22 sierpnia 1990 r. nieprzerwanie do dnia 30 czerwca 2 2003 r. pobierał rentę według trzeciej grupy inwalidzkiej, następnie rentę z tytułu czę- ściowej niezdolności do pracy. Począwszy od 1988 r. wnioskodawca pracował jako konserwator w szkole (od 1 stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu pracy). Orze- czeniem z dnia 4 czerwca 2003 r. lekarz orzecznik ZUS rozpoznał u niego stan po udarze niedokrwiennym mózgu ze śladowym niedowładem kończyny górnej prawej, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego z zaznaczo- nymi objawami korzeniowymi i uznał go za zdolnego do pracy zgodnie z kwalifika- cjami konserwatora, które wnioskodawca nabył po samoprzekwalifikowaniu. W toku postępowania, w złożonej opinii biegli lekarze: ortopeda, internista i neurolog, uznali, że stwierdzone zmiany chorobowe powodują w dalszym ciągu niezdolność wniosko- dawcy do pracy w zawodzie murarza i szlifierza, jednak nie upośledzają jego zdolno- ści do pracy w charakterze konserwatora - zgodnej z nabytymi kwalifikacjami. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca jako zdolny do pracy nie spełnił wszystkich przesłanek określonych w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), pracując bowiem przez wiele lat na stanowisku konserwatora, zdobył nowe kwalifikacje zawodowe i nie może być uznany za niezdolnego do pracy zgodnej z tymi kwalifikacjami. W apelacji od wyroku wnioskodawca wskazał na nieprawidłowe ustalenia fak- tyczne Sądu Okręgowego w przedmiocie jego zatrudnienia jako konserwatora w peł- nym wymiarze czasu pracy, gdy w rzeczywistości do końca roku 2002 pracował w wymiarze najpierw ½ etatu,a następnie ¾ etatu. Dopiero od 1 stycznia 2003 r. został zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny. Apelujący dodał także, że pracując od 18 lat jako konserwator w szkole, jest traktowany jako niepełnosprawny i w związku z tym jest zwolniony z obowiązku wy- konywania cięższych prac, tj. malowania, tynkowania, prac na wysokościach. Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał nie- prawidłowych ustaleń w przedmiocie poziomu kwalifikacji zawodowych wnioskodaw- cy. Zdaniem Sądu drugiej instancji, zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiada- nych kwalifikacji, przy czym dla oceny istnienia częściowej niezdolności do pracy znaczenie ma nie tylko ustalenie możliwości wykonywania dotychczasowej pracy ale przede wszystkim pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Zdaniem 3 Sądu, wnioskodawca - z zawodu murarz - tynkarz w tym zawodzie pracował około 2 lat. Następnie był zatrudniony przez kilka miesięcy w 1975 r. jako traktorzysta, przez okres 7 lat (1977 - 1984) jako ostrzarz, a od 1984 r. do 1990 r. zajmował się szlifo- waniem dużych elementów odlewów. Dopiero po otrzymaniu świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy zatrudnił się jako konserwator w szkole, początkowo na ½ etatu, następnie ¾, a dopiero od stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Nieprawidłowo zatem Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca pracował przez ostatnich 18 lat w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Apelacyjny wskazał rów- nież, że brak podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca posiada jedynie kwalifikacje do wykonywania pracy konserwatora w szkole, skoro zawód wyuczony oraz zawód szli- fierza wykonywany przez wnioskodawcę przez okres 6 lat do momentu otrzymania świadczenia rentowego, uzasadniają istnienie jego wyższych kwalifikacji zawodo- wych. Zdaniem Sądu nie zmienia takiej oceny fakt, że wnioskodawca po przyznaniu renty podjął prostą i słabiej wynagradzaną pracę jako konserwator. Skoro zatem za- wód wyuczony oraz zawód wykonywany przez wnioskodawcę przez wiele lat przed otrzymaniem renty wymagały wyższych kwalifikacji i były lepiej wynagradzane niż praca wykonywana w trakcie pobierania świadczenia rentowego należy uznać, że nastąpiło ograniczenie zdolności wnioskodawcy do pracy zgodnej z posiadanymi umiejętnościami, a zatem zachodziły podstawy do przyznania dochodzonego świad- czenia. Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie częściowej niezdolności do pracy ubezpieczonego i przyznanie z tego tytułu prawa do renty, w sytuacji gdy po przekwalifikowaniu pracuje on w pełnym wymiarze czasu pracy w zawodzie konser- watora i zgodnie z treścią opinii biegłych sądowych jest zdolny do pracy, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie apelacji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości, sporna pozostaje ich ocena w świetle przepisów prawa material- nego. Skarga kasacyjna zawiera zarzut błędnej wykładni art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, formułującego przesłanki nabycia prawa do renty oraz art. 12 ust. 1 i 3 ustawy, który definiuje niezdolność do pracy. Stosownie do tego ostatnio powołanego przepisu, niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która „całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarob- kowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu", a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w „znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji". Ocenę stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy wywodzi się z przewidzianych w art. 13 ustawy prze- słanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywró- cenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwości wykonywa- nia dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych, odnoszących się jedynie do ustalania stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Wymienione przesłanki są bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na za- chowanie zdolności do pracy. Podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku stanowiła, dokonana przez Sąd drugiej instancji, istotna w sprawie ocena, że wnioskodawca jest niezdolny do wyko- nywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji w pełnym wymiarze czasu. Odnosząc się do kwalifikacji zawodowych wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny wskazał na zawód wyuczony (murarz) oraz zawód szlifierza wykonywany przez wnioskodawcę przez okres 6 lat do momentu przyznania świadczenia rentowego, co pozwala orzec o ograniczeniu zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifika- cjami i tym samym przyznać prawo do renty. W ocenie Sądu Najwyższego, w stanie faktycznym sprawy oceny tej nie można podzielić, tak więc zarzut błędnej wykładni art. 12 ustawy należy uznać za uzasadniony. W świetle zebranego materiału dowo- 5 dowego, w tym zwłaszcza opinii biegłych lekarzy: neurologa, ortopedy i internisty z dnia 11 października 2003 r., wnioskodawca jest niezdolny do pracy w zawodzie murarza i szlifierza, jednak jest zdolny do wykonywanej obecnie pracy konserwatora. Ponadto wnioskodawca wykonywał pracę konserwatora w szkole, początkowo na ½ etatu, następnie ¾, a od stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu pracy już od 18 lat. Okres pracy w charakterze konserwatora jest więc najdłuższym okresem zatrud- nienia, co uzasadnia ocenę Sądu pierwszej instancji, że doszło do samoprzekwalifi- kowania się wnioskodawcy, który pracując nieprzerwanie od wielu lat jako konser- wator w szkole, zdobył nowe kwalifikacje zawodowe. Powyższe uzasadnia konstata- cję, że nie utracił on w znacznym stopniu zdolności do pracy, nie jest więc częściowo niezdolnym do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o FUS. Dokonując analizy pojęcia „częściowa niezdolność do pracy" należy zwrócić uwagę zarówno na kryte- rium biologiczne, jak i ekonomiczne. W sensie biologicznym, to stan organizmu do- tkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym czę- ściową niezdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji; w sensie ekonomicznym, to częściowa utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem takiej pracy. Osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która spełnia obydwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym jak i ekonomicz- nym. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r., I UK 159/05, (niepubli- kowany), wskazano, że przez pojęcie „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwa- lifikacji” można rozumieć zarówno kwalifikacje formalne (wykształcenie i przygotowa- nie zawodowe stwierdzone świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami), jak i kwali- fikacje rzeczywiste (wiedza i umiejętności faktyczne). W odniesieniu do wnioskodaw- cy pracą zgodną z poziomem posiadanych kwalifikacji jest więc także praca na sta- nowisku konserwatora. Wnioskodawca, pracując na tym stanowisku 18 lat, nabył bowiem wiedzę, umiejętności oraz doświadczenie w tym zawodzie, co uniemożliwia odniesienie utraty zdolności do pracy wnioskodawcy do innych kwalifikacji w wyko- nywanych znacznie wcześniej zawodach. Decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest bowiem nie tylko utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu, ale brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. O częściowej niezdolności do pracy nie decyduje sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (tak w wyroku 6 Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAPiUS 2002 nr 14, poz. 343). Tak więc gdy biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy także innej, ale mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji, to brak prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., II UK 156/05, niepublikowany). W tym więc stanie rzeczy, gdy podstawa naruszenia prawa materialnego wskazana w skardze kasacyjnej okazała się uzasadniona, należało w oparciu o art. 39816 k.p.c. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono po myśli art. 102 k.p.c. ========================================