III PZP 6/06

Postanowieniem z dnia 12 października 2006 r. [...] wydanym na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie rozpoznając apelację w sprawie z powództwa Jana K. od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Puławach z dnia 26 kwietnia 2006 r. [...], przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: „Czy w oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika, które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, winna być wskazana przyczyna uzasadniająca rozwiązanie stosunku pracy ?” 2 Przedstawione zagadnienie sformułowano na tle następującego stanu fak- tycznego. Powód Jan K. z dniem 1 kwietnia 1990 r. został powołany przez Wojewodę L. na stanowisko kierownika Rejonowego Biura Pracy w R. Z dniem 1 czerwca 2004 r. zgodnie z art. 142 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) powód stał się z mocy prawa dyrektorem Powiatowego Urzędu Pracy w R. Starosta R. odwołał powoda z zajmowanego stanowiska z dniem 27 września 2005 r. Odwołanie powoda z zajmo- wanego stanowiska było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, a okres wypowiedzenia kończył się w dniu 31 grudnia 2005 r. Pismo odwołujące powoda z zajmowanego stanowiska nie wskazywało przyczyny odwołania. Starosta R. nie zwrócił się również przed odwołaniem powoda o opinię do Powiatowej Rady Zatrud- nienia Powiatu R. Powód w pozwie domagał się przywrócenia do pracy. Sąd Rejonowy w wyżej wskazanym stanie faktycznym oddalił powództwo o przywrócenie do pracy i zasądził od pozwanego odszkodowanie w kwocie 10.394,40 zł. Sąd ten uznał, że uchylenie ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081) art. 69 pkt 2 lit. b k.p. spowodowało, że pracownik zatrudniony na podstawie powołania może dochodzić odszkodowania w razie odwołania równoznacznego z wypowiedze- niem umowy o pracę w obu wypadkach, w których pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługują roszczenia z tytułu wadliwego wypowiedzenia tej umowy, a mianowicie, gdy wypowiedzenie jest nieuzasadnione lub gdy narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 k.p.). Konsekwencją uchylenia art. 69 pkt 2 lit. b k.p. było w ocenie Sądu pierwszej instancji także to, że w stosunku do odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem zaktualizował się ustanowiony w art. 30 § 4 k.p. obowiązek podania przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony w oświadczeniu woli o wypowiedzeniu tej umowy. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Lublinie, rozpoznając apelację pozwanego, uznał, że powyższa kwestia stanowi zagadnienie prawne, które powinien rozstrzygnąć Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu pytania prawnego skierowanego do Sądu Najwyższego wskazał argumenty, które przemawiały przeciwko wykładni prawa przedstawionej w wyroku Sądu pierwszej instancji. Uznał bowiem, że zgodnie z art. 69 k.p. przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony stosuje się, jeżeli przepisy Kodeksu pracy dotyczące stosunku pracy na podstawie powołania (oddział 1 rozdział III dział 3 drugi Kodeksu pracy) nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 70 § 1 k.p. jest pod- stawowym przepisem modyfikującym sposób rozwiązania stosunku pracy z powoła- nia w stosunku do wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony. W związku z tym można przyjąć, że dopuszczenie w art. 69 k.p. możliwości żądania przez od- wołanego pracownika odszkodowania nie przesądza o tym, iż odszkodowanie to na- leży się pracownikowi w razie nieuzasadnionego odwołania równoznacznego z wy- powiedzeniem umowy. Uchylenie art. 69 pkt 2 lit. b k.p. nie rozstrzyga bowiem o tym, w jakich wypadkach można żądać odszkodowania. Ta kwestia powinna być rozpa- trywana w powiązaniu z treścią przepisów art. 70 k.p. Skoro te przepisy nie wyma- gają uzasadnienia odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę, to w razie takiego odwołania pracownik może żądać odszkodowania, jeżeli przy od- wołaniu nastąpiło naruszenie określonych przepisów prawa, a nie w braku zasadno- ści odwołania. Dokonując analizy przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odwołanie z zajmowanego stanowiska pracownika zatrudnionego na podsta- wie powołania zostało uregulowane w art. 70 k.p. Zgodnie z tą regulacją akt odwoła- nia pracownika z zajmowanego stanowiska, podobnie jak akt powołania pracownika na stanowisko, wywiera podwójny skutek: 1) pozbawia pracownika stanowiska po- wierzonego aktem powołania na stanowisko, 2) rozwiązuje stosunek pracy nawiąza- ny aktem powołania na stanowisko. Przepis art. 70 § 1 k.p. stanowi, że pracownik może być w każdym czasie - niezwłocznie lub w określonym terminie - odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał. Zgodnie z art. 70 § 12 k.p. stosunek pracy z pracownikiem odwołanym ze stanowiska rozwiązuje się na zasadach określonych w przepisach niniejszego rozdziału, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.) lub z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nastąpiło z przyczyn, o których mowa w art. 52 i 53 k.p. (art. 70 § 3 k.p.). Odwołanie powinno być dokonane na piśmie (art. 70 § 11 k.p.). W przedstawionej wyżej regulacji nie została określona treść pisemnego aktu odwołania, co mogłoby sugerować, że zgodnie z art. 69 k.p. ma zastosowanie art. 30 § 4 k.p. i akt odwołania powinien wskazywać przyczynę odwołania zarówno gdy od- 4 wołanie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jak i gdy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. W stosunku do odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem takie wnioskowanie nie jest uza- sadnione ze względu na ustanowioną w art. 70 § 1 k.p. zasadę swobody odwołania pracownika. Zgodnie z art. 70 § 1 k. p. odwołanie może nastąpić w każdym czasie. Dopuszczalność odwołania pracownika w każdym czasie oznacza, że odwołanie nie wymaga uzasadnienia, ponieważ w danym momencie (w danym czasie) może nie być przyczyny uzasadniającej odwołanie, a przepis wyraźnie stanowi, że odwołanie może nastąpić w dowolnie wybranym momencie. Akt odwołania pracownika w spo- sób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę jest czynnością prawną ode- rwaną od przyczyny (czynnością prawną abstrakcyjną), a nie czynnością prawną uwarunkowaną istnieniem określonej przyczyny (czynnością prawną kauzalną, por.: W. Sanetra [w:] J. Iwulski, W. Sanetra: Kodeks pracy. Komentarz (suplement), War- szawa 2004, s. 28). Zgodnie bowiem z art. 69 k.p. do stosunku pracy na podstawie powołania stosuje się przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony, je- żeli przepisy oddziału Kodeksu pracy dotyczącego powołania nie stanowią inaczej. Do odwołania ze stanowiska w sposób przewidziany w art. 70 § 1 k.p. obowiązek wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony nie może mieć bezpo- średniego zastosowania na podstawie odesłania zawartego w art. 69 k.p., skoro z odesłania zawartego w tym przepisie wynika w sposób oczywisty, że zmiany w prze- pisach dotyczących umownych stosunków pracy nie mogą modyfikować ani uchylać szczególnych uregulowań dotyczących stosunków pracy na podstawie powołania. Przyjęcie tezy, że odwołanie ze stanowiska wymaga uzasadnienia oraz podania pra- cownikowi przyczyny dokonanego odwołania w dużej mierze podważa praktyczny sens instytucji powołania, wyrażający się głównie w powiązanej z tą instytucją zasa- dzie, że odwołanie nie wymaga uzasadnienia i może nastąpić w dowolnym momen- cie Ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081) ustawodawca uchylił przepis art. 69 pkt 2 lit. b k.p. i umożliwił pracownikowi odwołanemu z zajmowanego stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę dochodze- nie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem odwołania. Należy zatem uznać, że pracownikowi, który został odwołany z zajmowanego stanowiska w sposób rów- 5 noznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę, przysługuje roszczenie o odszko- dowanie tylko wtedy, gdy odwołanie nastąpiło z naruszeniem przepisów dotyczących odwołania. Natomiast z tego, że odwołanie pracownika w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę nie jest czynnością kauzalną, wynika, iż nie wy- maga ono uzasadnienia, a tym samym brak uzasadnienia nie może stanowić pod- stawy żądania odszkodowania, podobnie jak w wypadku wypowiedzenia przez pra- codawcę umowy o pracę na okres próbny lub na czas określony (por.: W. Sanetra, jw., s. 28). Uzupełniająco warto też zwrócić uwagę na przyczynę, która spowodo- wała, że ustawodawca uchylił art. 69 pkt 2 lit. b k.p. Rządowy projekt ustawy, która uchyliła art. 69 pkt 2 lit. b k.p., zawiera następujące wyjaśnienie potrzeby uchylenia tego przepisu: „udostępnienie drogi sądowej pracownikom, którzy niezgodnie z prze- pisami prawa zostali odwołani ze stanowiska ze skutkiem rozwiązania ich stosunku pracy za wypowiedzeniem (zagwarantowanie prawa dochodzenia odszkodowania) - z uwagi na art. 77 Konstytucji RP" (Sejm IV kadencji, druk sejmowy nr 1162 z dnia 25 listopada 2002 r., uzasadnienie projektu ustawy, część II, akapit 1, pkt 2). W toku prac sejmowych nad projektem potrzeba uchylenia art. 69 pkt 2 lit. b k.p. była trakto- wana jako oczywista. Z zacytowanego uzasadnienia potrzeby uchylenia art. 69 pkt 2 lit. b k.p. jednoznacznie więc wynika, że wyeliminowanie tego przepisu nie nastąpiło w celu zwiększenia ochrony trwałości stosunku pracy pracowników zatrudnionych na podstawie powołania poprzez uzależnienie dopuszczalności odwołania pracownika przez organ powołujący w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę od istnienia przyczyny uzasadniającej to odwołanie. Ustawodawca, uchylając art. 69 pkt 2 lit. b k.p., usunął tylko oczywistą wadę systemu prawa, że ustawy, które ustana- wiały nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania z pracownikami na okre- ślonych stanowiskach, przewidywały niekiedy ograniczenia swobody odwołania pra- cownika w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę, a ze względu na wyłączenia zawarte w art. 69 pkt 2 lit. a i b k.p. naruszenie tych przepisów przez organ odwołujący nie wiązało się z żadną sankcją. Faktycznie więc ustawodawca, uchylając art. 69 pkt 2 lit. b k.p. ograniczył roszczenia, których może w omawianym wypadku dochodzić odwołany pracownik, do odszkodowania, wyłączając roszczenie o przywrócenie do pracy. Z powyższych motywów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie. ========================================