I BP 2/06

Postanowienie z dnia 2 sierpnia 2006 r. I BP 2/06 Uprawdopodobnienie szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.) polega na przed- stawieniu wyodrębnionego wywodu wskazującego, że szkoda została wyrzą- dzona oraz określającego czas jej powstania, postać i związek przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Beata Gudowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 sierpnia 2006 r. sprawy z powództwa Andrzeja Ś., Michała M., Stanisława C. przeciwko Pol- skim Kolejom Państwowym „C.” SA Zakładowi Taboru w Ł. o dodatek stażowy, na skutek skargi strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomoc- nego orzeczenia wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 22 września 2005 r. [...] o d r z u c i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyro- kiem z 22 września 2005 r. [...] oddalił apelację strony pozwanej Polskich Kolei Pań- stwowych „C.” SA Zakładu Taboru w Ł. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z 15 czerwca 2005 r. [...] w sprawie z powództwa Andrzeja Ś., Michała M. i Stanisława C. o zasądzenie wyrównania dodat- ku stażowego. Pełnomocnik strony pozwanej wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu Okręgowego: 1) naruszenie przepisów postępo- wania przez rozpatrzenie apelacji w trybie uproszczonym, mimo że pozew dotyczył roszczeń z umowy o pracę dochodzonych w oparciu o różne podstawy prawne i fak- 2 tyczne, wobec czego zgodnie z art. 5053 § 3 i 5057 k.p.c. w sprawie powinien być z urzędu pominięty tryb uproszczony, a apelacja rozpatrzona zgodnie z art. 367 § 3 k.p.c. oraz art. 375 k.p.c.; ponadto uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego nie speł- nia wymogów określonych w art. 328 § 2 k.p.c. oraz w sposób oczywisty myli przed- miot roszczeń, gdyż odnosi się do dodatków za pracę w warunkach szkodliwych, a powodowie dochodzili dodatków za staż pracy, 2) naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 24113 § 2 k.p. i art. 772 § 5 k.p. w związku z art. 42 k.p. oraz art. 9 k.p. W ocenie pełnomocnika skarżącej Sąd Okręgowy w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów apelacji i błędnie przyjął, że wysokość dodatków stażowych nie może być zmieniona w trybie art. 42 k.p., posługując się formułą praw nabytych wynikają- cych z umowy o pracę. W przedmiotowej sprawie pozwany wręczył powodom w try- bie art. 42 k.p. w związku z art. 24113 § 2 i art. 772 § 5 k.p. w lipcu 2003 r. wypowie- dzenia zmieniające, w których zaproponował warunki wynikające z nowych aktów, albowiem następowała zmiana istotnych warunków płacy, która pogarszała sytuację pracowników. Zdaniem skarżącej wypowiedzenia wręczone pracownikom były prawi- dłowe i skuteczne, gdyż pracownicy nie odmówili przyjęcia nowych warunków wyna- grodzenia, co skutkowałoby rozwiązaniem umowy o pracę, ani też nie odwołali się od tej czynności pracodawcy do Sądu. W ocenie pełnomocnika skarżącej oddalenie apelacji strony pozwanej i „utrzy- manie w mocy” wyroku zasądzającego na rzecz powodów dodatki stażowe w wyż- szej wysokości niż to wynika z PUZP z 1 stycznia 2003 r. i regulaminu wynagradza- nia obowiązującego od 1 lipca 2003 r. spowoduje u pozwanego znaczne straty finan- sowe wynikające z konieczności wypłaty rzekomo zaległych wyższych dodatków sta- żowych oraz wzrost wynagrodzeń bieżących o około 10 % ponad ustalony plan wzrostu wynagrodzeń. Pozwana obecnie, zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 września 2004 r., III PZP 3/04, wypłaciła ponad 1.200.000 zł bez odsetek tytułem wyrównania dodatków stażowych za okres od 1 marca 1999 r. do 31 października 2003 r., tj. za okres, w którym nie dokonywała wypowiedzeń zmieniają- cych w związku z wejściem w życie 1 marca 1999 r. PUZP. Skarżąca podniosła, że dokonując wypowiedzeń warunków płacowych według zasad ustalonych w PUZP z 1 stycznia 2003 r. i regulaminu obowiązującego od 1 lipca 2003 r. pozwana miała na celu - między innymi - przeciwdziałanie wnoszeniu dalszych pozwów pracowniczych oraz ponoszeniu dalszych strat z tytułu jakoby praw nabytych przez „zahamowanie” od 1 stycznia 2003 r. wysokości dodatku stażowego, gdyż od tej daty pozwana usta- 3 liła inne zasady wypłacania dodatku i w innej wysokości, co jest dopuszczalne i zgodne z prawem, jeżeli odbyło się w trybie art. 42 k.p. W ocenie pełnomocnika skar- żącej uznanie, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, może przynieść ogromne ujemne skutki finansowe dla wszystkich spółek zrzeszonych w Związku Pracodaw- ców Kolejowych. Strona skarżąca wskazała, że od zaskarżonego orzeczenia nie przysługuje skarga kasacyjna w związku z treścią art. 3982 § 1 k.p.c. (wartość przedmiotu za- skarżenia jest niższa niż 10.000 zł), a ponadto sprawa była rozpoznawana w trybie uproszczonym. W związku z powyższym pełnomocnik strony pozwanej wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 424 1 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie zo- stała wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze przysługują- cych stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Według art. 424 5 § 1 k.p.c., skarga powinna zawierać: 1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wnie- siona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części, 2) przytocze- nie jej podstaw oraz ich uzasadnienie, 3) wskazanie przepisu prawa, z którym za- skarżone orzeczenie jest niezgodne, 4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, 5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art. 424 1 § 2 - że wystę- puje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi, 6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Konstrukcja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wykazuje zasadnicze podobieństwo do skargi kasacyjnej. W art. 424 5 § 1 wymieniono wyczerpująco elementy określane w odniesieniu do skargi kasacyjnej jako istotne lub konstrukcyjne oraz przewidziano sankcję w postaci jej odrzucenia w razie niespełnienia wymagań w zakresie konstrukcji skargi (art. 424 8 § 1 k.p.c.). 4 Wspólny dla obydwu skarg jest obowiązek zastępstwa przez adwokatów lub radców prawnych (art. 87 1 § 1 k.p.c.), gwarantujący ścisłe spełnienie surowych wymagań formalnych. Ukształtowana praktyka orzecznicza dotycząca istotnych elementów skargi kasacyjnej odnosi się także do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, w tym do wymagania przedstawienia podstaw skargi i ich uzasadnienia (art. 424 5 § 1 pkt 2 k.p.c.), wskazania przepisu prawa, z którym zaskar- żone orzeczenie jest niezgodne (art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.) oraz uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga doty- czy (art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie spełnia wymagań konstrukcyjnych przewidzianych w art. 424 5 § 1 k.p.c. dla tego szczególnego środka prawnego o charakterze procesowym. Jeżeli nawet można przyjąć, że przytacza podstawy skargi oraz ich uzasadnienie (art. 424 5 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 424 4 k.p.c., zgodnie z którym skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orze- czenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda), to już nie wskazuje przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.). To ostatnie wymaganie konstrukcyjne jest niezależne i odrębne od wymagania dotyczącego przytoczenia podstaw skargi, powinno zatem być odręb- nie przedstawione. Bez spełnienia tego wymagania nie jest bowiem możliwe stwier- dzenie przez Sąd Najwyższy bezprawności zaskarżonego orzeczenia, skoro nie wiadomo, z jakim przepisem prawa - zdaniem skarżącego - zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Jednym z konstrukcyjnych elementów skargi jest uprawdopodobnienie wyrzą- dzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Należy przy tym dostrzegać aspekt formalny i merytoryczny tego składnika skargi, omówiony w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05 (OSNC 2006 nr 1, poz. 16). Aspekt merytoryczny łączy się wyraźnie z treścią art. 417 1 § 2 k.c., będącego przyczyną unormowania procesowego. Przepisy dotyczące skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 424 1 - 424 12 k.p.c.) umożliwiają poszkodowanemu uzyskanie naprawienia szkody wyrządzonej wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem, natomiast nie otwierają 5 drogi do realizacji innych zamierzeń, np. uzyskania satysfakcji moralnej. Z tego względu przystąpienie przez Sąd Najwyższy do badania zgodności z prawem pra- womocnego orzeczenia wymaga uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Uprawdopodobnienie szkody (art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c.) polega na przedstawieniu wyodrębnionego wywodu wskazującego, że szkoda została wyrządzona oraz określającego czas jej powstania, postać i zwią- zek przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem (por. postanowie- nie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006 nr 7-8, poz. 141). Użycie trybu dokonanego w art. 424 5 § 1 pkt 4 i art. 4241 § 1 k.p.c. nakazuje przyjąć, że chodzi o szkodę, która już nastąpiła, a nie szkodę hipotetyczną, zagraża- jącą w przyszłości. Przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest istnienie szkody w chwili wnoszenia skargi, a nie możliwość wystąpienia szkody w przyszłości (por. postanowienie Sądu Najwyż- szego z 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05, OSNC 2006 nr 6, poz. 110). Uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody może być rozpatrywane w aspekcie celu, którym jest przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu takiego stanu, oraz środków usprawiedliwiających to przekonanie. Ustawa nie ogranicza skarżącego w doborze środków, ale ze względu na to, że ich weryfikacja w tej fazie postępowania nie jest oparta na postępowaniu dowodowym, skarżący może poprzestać na przyto- czeniu twierdzeń odwołujących się do skonkretyzowanych okoliczności, które wydają się prawdziwe, gdyż znajdują potwierdzenie w materiałach dołączonych do skargi lub znajdujących się w sprawie zakończonej i przekonują o istnieniu faktów, prowadzą- cych do wniosku o powstaniu wskutek wydania orzeczenia uszczerbku majątkowego. Uprawdopodobnienie nie jest poddane ścisłym regułom dowodzenia, natomiast musi zachować walor wiarygodności w świetle reguł logiki i doświadczenia życiowego. Ko- nieczne jest zatem wskazanie czasu wyrządzenia szkody, jej postaci oraz związku przyczynowego między wystąpieniem uszczerbku a wydaniem orzeczenia. Wykazu- jąc jednak prawdopodobieństwo rzeczywistego wyrządzenia szkody, skarżący nie może odwoływać się do argumentów, które przekonywałyby tylko o możliwości jej powstania w przyszłości. Strony w celu uprawdopodobnienia powstania szkody mogą się posługiwać zarówno środkami właściwymi dla zwykłego postępowania dowodowego, np. doku- mentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych, jak i środkami nieuznawanymi 6 przez ustawę za dowody, np. pisemne oświadczenia osób trzecich. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05 (OSNC 2006 nr 1, poz. 16), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uprawdopodobnienie szkody oznacza złożenie przez skarżącego oświadczenia, iż szkoda wystąpiła - ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru. Spełnienie tego warunku można przyjąć tylko wtedy, gdy twierdzenie zo- stanie uzasadnione na tyle, że będzie można uznać je za prawdziwe. W tym celu skarżący może powoływać i przedstawiać wszelkie dowody. W każdym razie w chwili wniesienia skargi szkoda musi już istnieć, a więc nie wystarcza zagrożenie jej wystą- pienia. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej skargi i konfrontując je z jej treścią, należy stwierdzić, że nie spełnia ona wymagania "uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody". Nie czyni zadość temu obowiązkowi przytoczone w skardze twierdzenie, że oddalenie apelacji strony pozwanej i „utrzymanie w mocy wyroku za- sądzającego na rzecz powodów dodatków stażowych w wyższej wysokości niż to wynika z PUZP z 1 stycznia 2003 r. i regulaminu wynagradzania obowiązującego od 1 lipca 2003 r. spowoduje u pozwanego znaczne straty finansowe spowodowane koniecznością wypłaty rzekomo zaległych wyższych dodatków stażowych oraz wzrost wynagrodzeń bieżących o około 10 % ponad ustalony plan wzrostu wynagro- dzeń”. Skoro wyrok ma dopiero w przyszłości spowodować szkodę polegająca na wzroście wynagrodzeń ponad ustalony plan wzrostu wynagrodzeń, to znaczy, że szkoda ta jeszcze nie powstała. Twierdzenie o wyrządzeniu zaskarżonym wyrokiem szkody nie zostało uwiarygodnione w żaden sposób w chwili wniesienia skargi. Może ono co najwyżej wskazywać na możliwość powstania szkody przyszłej. Takie zagro- żenie powstania szkody przyszłej nie spełnia wykazania (w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.) przesłanki uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody wydaniem zaskar- żonego wyroku. Z kolei wypłacenie przez pozwaną ponad 1.200.000 zł bez odsetek tytułem wyrównania dodatków stażowych za okres od 1 marca 1999 r. do 31 paź- dziernika 2003 r., zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 wrze- śnia 2004 r., III PZP 3/04, nie pozostaje w jakimkolwiek związku przyczynowym z zaskarżonym orzeczeniem Sądu Okręgowego. Dlatego twierdzenie skarżącego dotyczące szkody nie odpowiada wymaganiu zawartemu w art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c., wobec czego skarga podległa odrzuceniu (art. 424 8 § 1 k.p.c.). 7 ========================================