II PK 304/05

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2006 r. II PK 304/05 Odmowa potwierdzenia przez pracownika na piśmie, że został zapoznany z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy nie jest równoznaczna z odmową ich przestrzegania. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Herbert Szurgacz, SA Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy z powództwa Piotra S. przeciwko Kopalni Węgla Brunatnego T. SA w B. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze z dnia 15 lipca 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze do ponownego rozpozna- nia, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e Powód Piotr S. domagał się przywrócenia do pracy w pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego „T.” SA w B. W uzasadnieniu żądania podał, że rozwiązanie z nim umowy o pracę przez stronę pozwaną bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 k.p. było nieuzasadnione. Pozwana Kopalnia Węgla Brunatnego „T.” SA w B. wniosła o oddalenie po- wództwa i zarzuciła, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia podstawowych obo- wiązków pracowniczych przez odmowę podpisania oświadczenia potwierdzającego zapoznanie się z regulaminem pracy i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Sąd Rejonowy w Zgorzelcu na mocy wyroku z dnia 15 kwietnia 2005 r. przy- wrócił powoda Piotra S. do pracy w pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego „T.” SA w 2 B. na poprzednio zajmowane stanowisko operatora przenośnika. Sąd Rejonowy ustalił, że powód Jan S. był zatrudniony u strony pozwanej od dnia 5 lutego 1985 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na stanowisku operatora przenośnika taśmowego. W dniu 3 lutego 2005 r. przełożony powoda wezwał powo- da do swojego biura i przedłożył mu do podpisania następujące dokumenty: obowią- zujący regulamin pracy, informację o podstawowych warunkach pracy obowiązują- cych w KWB „T.” w B., zbiorczą kartę oceny ryzyka dla zagrożeń ogólnokopalnia- nych, zbiorczą kartę oceny ryzyka na dojściach (miejscach transportu) na stanowi- skach pracy, charakterystykę środków chemicznych występujących na oddziale oraz listę obecności z odbytego szkolenia z regulaminu pracy z dnia 24 stycznia 2005 r. Powód, mimo że został zapoznany z treścią powyższych dokumentów, odmówił ich podpisania, ponieważ miał zastrzeżenia do zawartych w regulaminie unormowań odnośnie czasu pracy. W dniu 2 marca 2005 r. pozwany rozwiązał z powodem umowę o pracę w trybie natychmiastowym z winy pracownika, uzasadniając to od- mową podpisania wyżej wskazanych dokumentów. W uzasadnieniu wyroku Sąd Re- jonowy stwierdził, że chociaż istotnie powód odmówił podpisania dokumentów wska- zanych w odpowiedzi na pozew, jednakże takiego zachowania nie zakwalifikował jako ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Na skutek apelacji strony pozwanej zarzucającej między innymi naruszenie art. 52 § 1 k.p. w związku z art. 100 § 1 k.p. oraz art. 2374 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 15 lipca 2005 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd Rejonowy naruszył art. 52 § 1 pkt 1, art. 100 § 1, art. 211 i 2374 k.p., przez przyjęcie, że niewykonanie przez powoda polecenia służbowego zobowiązującego go do pisemnego potwierdzenia znajomości przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy nie stanowiło podstawy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, ponieważ naruszenia tego nie można było za- kwalifikować jako naruszenie ciężkie. Wskazał, że unormowanie zawarte w art.100 § 1 k.p. ma charakter ogólny i że obowiązki pracownika zostały sprecyzowane przy- kładowo w art. 100 § 2 k.p. Stosownie do tego przepisu pracownik jest zobowiązany w szczególności: przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, przestrze- gać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, przestrzegać przepi- sów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożaro- wych. Podniósł, że Sąd Rejonowy nie uwzględnił także przepisów § 11 rozporządze- 3 nia Ministra Gospodarki z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higie- ny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożaro- wego w odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających kopaliny podstawowe (Dz.U. Nr 96, poz. 858), a w szczególności § 11 ust. 3 i 4 , normujących obowiązek potwierdzenia na piśmie otrzymania i zapoznania się z treścią instrukcji dotyczącej zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W świetle obowiązujących unormowań Sąd uznał, że pracownik jest obowią- zany stosować się do poleceń pracodawcy (przełożonego), które dotyczą pracy umówionego rodzaju (art. 100 § 1 w związku z art. 22 § 1 k.p.); nie są sprzeczne z przepisami prawa; nie pozostają w sprzeczności z umową o pracę. Do podstawo- wych obowiązków pracownika należało, zdaniem Sądu Okręgowego, potwierdzenie na piśmie przyjęcia do wiadomości i stosowania regulaminu oraz zasad normujących bezpieczeństwo wykonywania pracy. Dalej Sąd Okręgowy wywiódł, że Sąd Rejonowy wydając wyrok nie uwzględnił zagrożeń i interesów pracodawcy związanych ze specyfiką pracy. Prowadzenie działalności eksploatacyjnej węgla brunatnego metodą odkrywkową w tzw. ruchu ciągłym obwarowane jest rygorystycznymi przepisami prawa górniczego oraz przepi- sami bhp. Z uwagi na zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników eksploatacja i funkcjonowanie kopalni objęte są nieustającą kontrolą i nadzorem Urzędów Górni- czych, które w sposób rygorystyczny podchodzą do przestrzegania zasad bhp na każdym stanowisku pracy górniczej. Niewątpliwie wykonywane przez powoda obo- wiązki operatora przenośnika, a więc urządzenia związanego z ruchem kopalni, z uwagi na zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników, wymagały rygorystycznego przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy i kart ryzyka na stanowisku pracy. Zasadnie więc pracodawca nie dopuścił do świadczenia pracy pracownika, który odmówił potwierdzenia na piśmie zapoznania się z przepisami normującymi zasady bezpieczeństwa dla życia i zdrowia powoda oraz innych pracowników. Na tej podstawie Sąd Okręgowy przyjął, że powód odmawiając podpisania oświadczeń do- puścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych unormo- wanych w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Podkreślił także, że zdarzenie nie miało charakteru incydentalnego. Pełnomocnik powoda zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną zarzucając: naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 52 § 1 pkt 1, art. 100 § 1, art. 2374 k.p. polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy stano- 4 wiska, że niewykonanie przez powoda polecenia służbowego zobowiązującego do pisemnego potwierdzenia znajomości przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy stanowiło podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pra- cownika, a także naruszenie art. 52 § 2 k.p., polegające na przyjęciu, że w spornym przypadku pracodawca rozwiązując umowę o pracę bez wypowiedzenia zachował jednomiesięczny termin od dnia uzyskania wiadomości uzasadniającej rozwiązanie umowy. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił po- trzebą wykładni znowelizowanych przepisów art. 52 § 1 k.p., dotyczącej pojęcia „ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych”, a także tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ze względu na naruszenie art. 52 § 2 k.p. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że w świetle orzecznic- twa Sądu Najwyższego ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowni- czych ma miejsce wówczas, gdy w związku z zachowaniem pracownika - naruszają- cym podstawowe obowiązki - można mu przypisać winę umyślną lub rażące niedbal- stwo. Zdaniem skarżącego Sąd Okręgowy pominął to, że powód został poinformo- wany na piśmie o warunkach zatrudnienia - zgodnie z art. 29 § 3 k.p. - jak również został zapoznany i znał treść regulaminu pracy obowiązującego u strony pozwanej i przeszedł stosowne szkolenie z tego zakresu w dniu 24 stycznia 2005 r. Bezsporny był również fakt, że powód w myśl art. 2374 § 1 i § 2 k.p. został zaznajomiony z prze- pisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez niego prac. Natomiast pisemne potwierdzenie przez pracownika, że zapoznał się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, czy też regulaminem pracy ma istotne znaczenie dowodowe przy odpowiedzialności porządkowej i odszkodowawczej pra- cownika za ich naruszenie. Nie można powodowi postawić zarzutu winy umyślnej, czy też rażącego niedbalstwa, tym samym nie wchodzi w grę tzw. ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, o których mowa w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Zgodnie z art. 100 k.p. i art. 211 k.p. do podstawowych obowiązków pracownika należy przestrze- ganie regulaminu pracy, oraz znajomość przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych. Brak pisemnego potwierdzenia przez pracownika, że zapoznał się z tymi przepisami, nie oznacza jeszcze, że dokonał ich naruszenia, czy też, że nie zna ich treści. 5 Dalej skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy, zmieniając korzystne dla powoda rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, naruszył przepis art. 52 § 2 k.p., bowiem rozwią- zanie umowy o pracę nastąpiło po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodaw- cę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy, ponieważ odmo- wa podpisania dokumentów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy nastąpiła już w czerwcu 2004 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy w zakresie naruszenia art. 52 § 1 k.p. w związku z art. 100 § 1 k.p. i art. 2374 k.p., natomiast nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 52 § 2 k.p. Trafne są wywody skarżącego sprowadzające się do twierdzenia, że zachowanie powoda polegające na odmowie potwierdzenia na piśmie przyjęcia do wiadomości obowiązujących przepisów dotyczących zasad bez- pieczeństwa i higieny pracy nie można zakwalifikować jako ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. praco- dawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych. Przesłankami zastosowania powyższego przepisu są: bezprawność działania, zagro- żenie interesów pracodawcy (przesłanki obiektywne) i zawinienie (przesłanka su- biektywna) co najmniej w stopniu rażącego niedbalstwa. Nie można sformułować zasady, że przesłanki obiektywne świadczą o stopniu zawinienia. Zupełnie wyjątko- wo można na podstawie przesłanek obiektywnych wnioskować o winie - tym samym uznając znaczny stopień zawinienia rozumianej jako negatywny stosunek pracowni- ka do jego obowiązków. Obowiązek potwierdzenia przez pracownika na piśmie zapoznania się z in- strukcją bezpiecznego wykonywania pracy dla stanowisk lub miejsc pracy w ruchu zakładu górniczego wynika z § 11 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w odkrywkowych zakła- dach górniczych wydobywających kopaliny podstawowe (Dz.U. Nr 96, poz. 853 ze zm.). Potwierdzenie na piśmie przez pracownika, że został zapoznany z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, stanowi dowód na wywiązywanie się zakładu pracy z obowiązków wynikających z powyższego rozporządzenia i na tym polegał zagrożony 6 zachowaniem powoda (polegającym na zaniechaniu) interes pracodawcy. Natomiast sama odmowa podpisania powyższego dokumentu nie jest równoznaczna z odmową stosowania zasad z niego wynikających. Odmowa ta nie stanowiła również demon- stracji negatywnego stosunku powoda do obowiązków pracowniczych lecz była wyni- kiem przeświadczenia, że przedmiotowe instrukcje odnoszą się także do innych sta- nowisk pracy i dlatego nie powinny zostać podpisane. Nie sposób zatem przyjąć, że bezprawnemu działaniu powoda (naruszającemu wskazany wyżej przepis rozporzą- dzenia Ministra Gospodarki) można przypisać znaczny stopień winy rozumianej przynajmniej jako rażące niedbalstwo. Fakt, że obowiązek potwierdzenia na piśmie zapoznania się ze stosownymi instrukcjami wynika z konkretnego, przywołanego aktu prawnego, nie zwiększa wagi interesu pracodawcy. Dopiero nieprzestrzeganie przez pracowników przepisów oraz zasad bezpieczeństwa pracy, czy też ostentacyj- na odmowa stosowania się do nich godzi w istotny interes pracodawcy. Co więcej, postępowanie takie narusza interes osoby dokonującej naruszenia zasad bezpie- czeństwa pracy oraz interes pozostałych pracowników. Normy i zasady dotyczące bezpieczeństwa pracy służą ochronie życia i zdrowia pracowników, stąd też wymie- nione zostały wprost w 100 § 1 pkt 3 k.p. jako jeden z podstawowych obowiązków pracowniczych. Lekceważenie zasad bezpieczeństwa pracy powoduje, że ze względu na rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych generalnie można przypi- sać pracownikowi znaczny stopień winy. Ponieważ sytuacja taka nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, brak podstaw do zastosowania przepisu art. 52 § 2 k.p. Rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie jako nadzwyczajny sposób ustania stosun- ku pracy powinno bowiem być stosowane przez pracodawcę wyjątkowo i z ostrożno- ścią. Musi być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które w zakresie winy pracownika polegają na jego złej woli lub rażącym niedbalstwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1997, I PKN 193/97, OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 269). Odnosząc się do drugiego zarzutu - naruszenia art. 52 § 2 k.p. - uznać należy, że jest on nieuzasadniony. Istotnie odmowa przyjęcia do wiadomości informacji o podstawowych warunkach pracy w dniu 3 lutego 2005 r. była drugą z kolei. Powód postąpił tak samo w dniu 26 czerwca 2004 r. Z okoliczności powyższych skarżący wywodzi naruszenie art. 52 § 2 k.p., poprzez przekroczenie przez pozwanego mie- sięcznego terminu od powzięcia wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwią- zanie umowy o pracę. Pogląd ten jest nieuzasadniony. Rozwiązanie umowy o pracę, 7 stanowiące przedmiot niniejszego sporu, nie zostało spowodowane pierwotną od- mową (z dnia 26 czerwca 2004 r.) lecz kolejną odmową poświadczenia o poinstru- owaniu o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy, która nastąpiła w dniu 3 lutego 2005 r. i w tym przypadku zachowany został ustawowy miesięczny termin wskazany w art. 52 § 2 k.p. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczona na mocy art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz w związku z art. 391 § 1 k.p.c. ========================================