II UK 154/03

Wyrok z dnia 4 listopada 2003 r. II UK 154/03 Od dnia 24 grudnia 1999 r. (ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyj- nego z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99, Dz.U. Nr 106, poz. 1215) do dnia 1 stycz- nia 2001 r. (uchwalenie nowej regulacji zasad wypłaty emerytur wojskowych - art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicz- nej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, Dz.U. Nr 122, poz. 1313) przepis art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.) powinien być stosowany w brzmieniu, jakie miał w dniu 31 grudnia 1998 r. Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2003 r. sprawy z wniosku Wacława M. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W. o wysokość emerytury wojskowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2003 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wojskowe Biuro Emerytalne w W., dokonując zmiany zasad wypłaty emerytur od dnia 1 stycznia 1999 r. w związku z art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), decyzją z dnia 25 stycznia 1999 r., wydaną na podstawie art. 103 ust. 2 tej ustawy, ustaliło prawo Wacława M. do pobierania emerytury w pełnej wyso- 2 kości, niezależnie od osiągania zarobków z tytułu zatrudnienia, jako przysługujące osobie, która ukończyła 65 rok życia. Po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99 (Dz.U. z dnia 24 grudnia 1999 r. Nr 106, poz. 1215), w decyzji z dnia 11 maja 2000 r., obejmującej wypłatę emerytury w roku 2000, organ emerytalny stwier- dził, że na wypadek osiągania wynagrodzenia lub dochodu wysokość świadczenia będzie ograniczona według zasad wynikających z art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.). W odwołaniu o tej decyzji Wacław M. zarzucił, że na skutek błędnej interpreta- cji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wojskowy organ emerytalny pominął utratę mocy obowiązującej przepisu art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żoł- nierzy zawodowych oraz ich rodzin. Twierdził, że nastąpiło usunięcie tego przepisu z porządku prawnego, które spowodowało lukę w prawie, a ta może być wypełniona jedynie przez dalsze stosowanie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym do- magał się wypłacania emerytury wojskowej bez obniżenia, z wyrównaniem świad- czenia od dnia 1 czerwca 2000 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. z odsetkami. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie odwołanie oddalił. Apelacja wnioskodawcy, oparta na argumentach przytoczonych w odwołaniu, została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2003 r. Także ten Sąd nie podzielił jego stanowiska, że po stwierdzeniu niezgodności z Konstytucją art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach, przestał obowiązywać przepis art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żoł- nierzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu pierwotnym, oraz że w stanie praw- nym powstałym po orzeczeniu Trybunału należy stosować przepis art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej. W ocenie prawnej Sądu Apelacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przepisu art. 40 tej ustawy, lecz tylko przepis art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach, wprowadzający jego zmianę, wobec czego art. 40 obowiązuje nadal, i w roku 2000 reguluje wypłatę eme- rytur wojskowych na dotychczasowych zasadach. 3 Kasacja wnioskodawcy została oparta na podstawie zarzutu błędnego zasto- sowania art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej o niezmienionej treści i niezastosowa- niu art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych, z uzasadnieniem, że do przywrócenia dawnego brzmienia art. 40 ustawy emerytalnej Trybunał Konstytucyjny nie miał uprawnień. W ramach podstaw kasacyjnych wnioskodawca zarzucił także naruszenie art. 217 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. przez „zbyt ogólne zajęcie stanowiska oraz niedokonanie oceny wiarygodności i mocy dowodów z opinii prof. dr hab. M. Markiewicza, Biura Legisla- cyjnego Sejmu oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, przedstawio- nych przez wnioskodawcę w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Ocenę zasadności podstaw kasacji, związaną zarazem z rozstrzygnięciem wskazanego w niej istotnego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy rozpoczął od stwierdzenia, że niezmieniona sytuacja faktyczna, polegająca na pobieraniu emerytu- ry wojskowej i osiąganiu dochodów przez emerytów wojskowych, regulowana była zmieniającymi się przepisami, wyznaczającymi sankcję zawieszenia prawa do eme- rytury. Kwestię tę pierwotnie regulował przepis art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36), przewidujący na wypadek osiągania przez emerytowanego wojsko- wego wynagrodzenia lub dochodu z tytułu pracy, który łącznie z emeryturą w danym roku przekraczał w stosunku miesięcznym kwotę podstawy wymiaru emerytury - ograniczenie świadczenia o kwotę tego przekroczenia, nie więcej niż o 25% świad- czenia. Od dnia 1 stycznia 1999 r. wspomniany przepis otrzymał, z mocy art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, brzmienie, według którego do emerytów osiągających dochody z tytułu stosunku pracy, służby, innej pracy zarobkowej lub prowadzenia pozarolniczej dzia- łalności, którzy nie ukończyli 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni), stosuje się art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu Dz.U. Nr 162, poz. 1118). W związku z tą zmianą następowało zawiesze- nie prawa do emerytury w razie osiągania dochodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogło- szonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego lub zmniejszenie świad- 4 czenia o odpowiednią kwotę przekroczenia, gdy dochód jest wyższy od kwoty 70% tak ustalonego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Zmiana prawa dokonana przepisem art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, została - ze względu na zawartą w nim treść normatywną - uznana wy- rokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K. 4/99 za niezgodną z zasadami wynikającymi z art. 2 (zasadą ochrony zaufania do państwa) i art. 32 Kon- stytucji (zasadą równości). Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie mógł być stosowany art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodo- wych i ich rodzin w brzmieniu nadanym przez art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 419/01, OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 580, z dnia 27 września 2002 r., II UKN 581/01, OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 581 oraz wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 394/02, niepublikowany), nierozstrzygnięte pozostawało natomiast zagadnienie, w jakim brzmieniu stosować przepis art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w miejsce jego treści nadanej przez art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uchylonej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Ta kwestia, pojawiająca się w niniejszej sprawie, została rozstrzygnięta w drodze wykładni orzeczenia podjętej w trybie art. 74 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. W postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r., K 4/99 (OTK 2000, poz. 65) Trybunał Konstytucyjny usunął wątpliwości co do treści swego wyroku, wyjaśniając, że dotyczy on przepisu art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za- równo w zakresie, w jakim uchylał dotychczasowe brzmienie, jak i w zakresie, w ja- kim nadał nowe brzmienie przepisowi art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Wykładnia dokonana przez Trybunał Konstytucyjny oznacza, że traci moc zmiana art. 40, wobec czego jest on stosowany w brzmieniu obowiązu- jącym przed dniem 1 stycznia 1999 r. Wykładnia stanowiąca integralną część orzeczenia z dnia 20 grudnia 1999 r. i mająca taką samą jak orzeczenie moc prawną powoduje, że nie można rozumieć tego orzeczenia w sposób z nią sprzeczny. W związku z tym opinie prawne prof. dr hab. Marka Markiewicza, Biura Legislacyjnego Sejmu oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, przedstawione przez wnioskodawcę w postępowaniu przed 5 Sądem pierwszej instancji, sprowadzające się do stwierdzenia braku konstytucyjnych podstaw do interpretowania treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako przy- wracającego moc obowiązującą przepisowi art. 40 dawniej obowiązującej ustawy emerytalnej, który utracił moc w wyniku uchylenia w prawidłowym procesie legisla- cyjnym, potraktowane zostały przez Sąd Najwyższy wyłącznie jako pogląd prawny ich autorów. Do czasu uchwalenia od dnia 1 stycznia 2001 r. nowej regulacji zasad wypłaty emerytur wojskowych, uwzględniającej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego - art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytal- nym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 122 , poz. 1313), przepis art. 40 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r. w Dzienniku Ustaw (tj. od 24 grudnia 1999 r.) w takim brzmieniu, jakie miał w dniu 31 grudnia 1998 r. Na koniec, odnosząc się do wyrażonego w kasacji poglądu o istnieniu luki w prawie, Sąd Najwyższy stwierdził, że w żadnym wypadku nie mogłaby być ona wypełniona przez zastosowanie art. 103 ust. 2 w związku z art. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten, za- warty w ustawie przewidującej jako podstawę prawa do świadczeń ubezpieczenie społeczne, charakteryzujące się współistnieniem solidarnego zabezpieczenia od by- towych ryzyk życiowych i samodzielnym kształtowaniem tego zabezpieczenia przez jednostkę, wiążącą ściśle wysokość emerytury z kwotą wpłaconych składek, nie może być odnoszony do zabezpieczenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, świadczonego przez państwo według całkowicie odmiennych reguł. W tym stanie rzeczy, kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, została oddalona (art. 39312 k.p.c.). ========================================