II PK 306/06

Wyrok z dnia 24 maja 2007 r. II PK 306/06 1. Reorganizacja urzędu gminy połączona z likwidacją określonego sta- nowiska pracy, nawet przy wzroście zatrudnienia w innej grupie zawodowej, stanowi zmniejszenie zatrudnienia w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.). 2. Zmiana treści stosunku pracy mianowanego pracownika samorządo- wego nie jest możliwa na podstawie przepisów Kodeksu pracy. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2007 r. sprawy z powództwa Lecha C. przeciwko Burmistrzowi Miasta P., Urzędowi Miejskiemu w P. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwa- nej Urzędu Miejskiego w P. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce z dnia 29 maja 2006 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt 1 i oddalił apelację. U z a s a d n i e n i e Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrowi Mazowieckiej wyrokiem z dnia 28 grudnia 2005 r. oddalił po- wództwo Lecha C. o przywrócenie do pracy skierowane przeciwko Burmistrzowi Mia- sta P. oraz przeciwko Urzędowi Miejskiemu w P. W pisemnych motywach rozstrzy- gnięcia Sąd Rejonowy wskazał, że powód był zatrudniony w Urzędzie Miejskim w P. na stanowisku kierownika Wydziału Urbanistyki i Architektury . W dniu 31 marca 2004 r. powód otrzymał oświadczenie rozwiązujące z nim stosunek pracy na podsta- wie mianowania z dnia 7 maja 2002 r., z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wy- powiedzenia, upływającego w dniu 30 czerwca 2004 r. Jako przyczynę rozwiązania 2 stosunku pracy podano likwidację stanowiska pracy powoda związaną ze zmianami organizacyjnymi w Urzędzie Miejskim w P. Burmistrz w ramach swoich kompetencji, wynikających z przepisu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 159 ze zm.), zarządzeniem [...] z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie zmiany regulaminu organizacyjnego Urzędu Miej- skiego w P. z dniem 1 kwietnia 2004 r. utworzył nowy wydział - Wydział Gospodarki Gruntami i Architektury, w miejsce dwóch dotychczasowych wydziałów - Wydziału Urbanistyki i Architektury i Wydziału Gospodarki Gruntami. W wyniku połączenia się tych dwóch wydziałów likwidacji uległo stanowisko kierownika Wydziału Urbanistyki i Architektury, które zajmował powód, kierownikiem zaś nowego Wydziału Gospodarki Gruntami i Architektury została dotychczasowa kierownik Wydziału Gospodarki Gruntami Anna M. Sąd Rejonowy dodatkowo ustalił, że w połączonych wydziałach, jak też w całym Urzędzie Miejskim, nastąpiło faktyczne zmniejszenie zatrudnienia, a Anna M. miała dłuższy staż pracy w Urzędzie, a nadto powód nie posiadał uprawnień do zajmowania stanowiska architekta. Co prawda, powód mógł zajmować w nowo powstałym Wydziale stanowisko osoby, która przeszła do Wydziału Organizacyjne- go, lecz pracodawca nie zatrudnił na tym stanowisku innych osób i była to jego suwe- renna decyzja. Fakt ten nie miał znaczenia, zdaniem Sądu, przy ocenie zasadności wypowiedzenia. Dodatkowo Sąd ustalił, że w nowym Wydziale Gospodarki Gruntami i Architektury zlikwidowano jedno stanowisko naczelnika. Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że likwidacja konkretnego stanowiska pracy na skutek zmian struktury organizacyjnej zakładu pracy, powodująca zmniejszenie za- trudnienia, uzasadnia zwolnienie pracownika, który był zatrudniony na likwidowanym stanowisku bez potrzeby oceny jego kwalifikacji, stażu pracy itp. w porównaniu z in- nymi pracownikami. Zasady te bowiem mają zastosowanie dopiero w przypadku licz- bowego zmniejszenia podobnych stanowisk pracy, kiedy to typowanie do zwolnienia odbywa się według kryteriów uwzględniających te okoliczności. Sąd wskazał rów- nież, że w wyjątkowych wypadkach wypowiedzenie umowy o pracę może być uznane za nieuzasadnione, kiedy to pracodawca zastosował wypowiedzenie defini- tywne, chociaż dysponował stanowiskiem pracy odpowiednim do kwalifikacji zwal- nianego pracownika. W wyniku apelacji powoda Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Ostrołęce wyrokiem z dnia 29 maja 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok w pkt II w ten sposób, że zasądził od pozwanego Urzędu Miejskiego w P. na rzecz powoda 3 odszkodowanie w związku z niezgodnym z przepisami wypowiedzeniem umowy o pracę w kwocie 11.869,92 zł i oddalił apelację w pozostałej części (skierowaną prze- ciwko Burmistrzowi Miasta P.- z uwagi na brak legitymacji procesowej biernej po jego stronie). W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podzielił ustalenia Sądu Rejonowe- go o likwidacji stanowiska powoda, będącej następstwem powołania jednego wy- działu w miejsce dotychczas istniejących dwóch wydziałów i objęcia stanowiska kie- rownika nowego wydziału przez Annę M. w oparciu o zarządzenie Burmistrza Miasta P. Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym wywiódł, że sąd nie jest władny oceniać celowości zmian organizacyjnych podjętych przez pracodawcę, skoro faktycznie zo- stały przeprowadzone, w obowiązującym u pracodawcy trybie. Jednocześnie Sąd Okręgowy uznał za uzasadniony zarzut apelacji dotyczący naruszenia art.10 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), zgodnie z którym rozwiązanie sto- sunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji lub reorganizacji urzędu gminy lub innych jednostek oraz biur (ich odpowiedników), połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. Stwierdził, że przesłankę zmniejszenia zatrudnienia należy odnosić do całego Urzędu a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych i w przypadku po- woda to zmniejszenie zatrudnienia musiałoby być następstwem zmian wprowadzo- nych zarządzeniem Burmistrza Miasta P. [...] z dnia 31 marca 2004 r., bowiem te właśnie zmiany legły u podstaw decyzji o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę. Sąd Okręgowy wskazał, że wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, w wyniku zmian organizacyjnych wprowadzonych tym zarządzeniem dokonano wyłącznie wypowie- dzenia umowy o pracę powodowi, bowiem jedyną zmianą organizacyjną wprowa- dzoną przez to zarządzenie było połączenie dwóch wydziałów w jeden, który otrzy- mał nazwę Wydział Gospodarki Gruntami i Architektury. Inne zmiany organizacyjne, połączone ze zmniejszeniem zatrudnienia dokonywane były znacznie wcześniej. Dla wsparcia swojego stanowiska Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższe- go z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 581/00 (OSNP 2003 nr 14, poz. 333), w którym to wyroku stwierdza się, że przesłankę rozwiązania stosunku pracy z mianowanym urzędnikiem samorządowym odnosić należy do całego reorganizowanego urzędu a nie do jego poszczególnych jednostek. Również zdaniem Sądu Okręgowego przed- miotowe wypowiedzenie narusza zasady współżycia społecznego, bowiem z mate- riału dowodowego wynika, że pracodawca miał możliwość zatrudnienia powoda na 4 innym stanowisku, co prawda nie kierowniczym lecz zgodnym z jego kwalifikacjami i dającym mu szansę na kontynuowanie zatrudnienia. Pozwany nie dokonał wypowie- dzenia zmieniającego, lecz od razu definitywnie wypowiedział umowę o pracę. Sąd wskazał, że w nowym Wydziale Gospodarki Gruntami i Architektury istniało stanowi- sko do spraw planowania i zagospodarowania przestrzennego i mogło być ono ob- sadzone przez powoda. Z tych przyczyn Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w sposób opisany wyżej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Urząd Miejski w P. opiera- jąc ją na zarzucie naruszenia art.10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządo- wych, polegającym na przyjęciu, że nie została spełniona przesłanka z niego wyni- kająca w postaci zmniejszenia zatrudnienia oraz na naruszeniu art. 5 k.c. w związku z art. 300 k.c. oraz art. 42 k.p., polegającym na przyjęciu, że pozwany wypowiadając umowę o pracę naruszył zasady współżycia społecznego. Skarżący powołał także naruszenie art. 325 k.p.c., polegające na błędnym sformułowaniu sentencji zaskar- żonego wyroku poprzez stwierdzenie w nim o odszkodowaniu za niezgodne z prze- pisami prawa wypowiedzenie umowy o pracę, podczas gdy rozwiązany został stosu- nek pracy z pracownikiem mianowanym. Uzasadniając przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, a także, iż w sprawie występuje istotne zagad- nienie prawne. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy dokonał błędnej wy- kładni art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Wskazano, że przepis ten nie określa, w jakim stopniu nastąpić musi w całym urzędzie zmniejsze- nie zatrudnienia, aby zaistniała możliwość jego zastosowania. Stąd, zdaniem skarżą- cego, każde ograniczenie zatrudnienia - nawet o jedną osobę - stanowi spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządo- wych. Skarżący - w ramach zarzutu naruszenia art. 5 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 42 k.p. - wskazał, że Sąd Okręgowy odwołując się do zasad współżycia społecz- nego, zarzucił pozwanemu, że od razu wypowiedział powodowi umowę o pracę w sytuacji, kiedy zaistniały przesłanki do wypowiedzenia zmieniającego i zapropono- wania powodowi wakującego stanowiska, nie biorąc pod uwagę tego, że przepisy ustawy o pracownikach samorządowych nie przewidują wypowiedzenia zmieniające- go pracownikom samorządowym. Zarzut naruszenia art. 325 k.p.c. skarżący uzasad- nił tym, że Sąd Okręgowy orzekał o stosunku pracy na podstawie mianowania, tym- 5 czasem w sentencji wyroku użyto sformułowania sugerującego, że strony wiązała umowa o pracę. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na konieczność wykładni art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samo- rządowych, a mianowicie wyjaśnienia, czy kryterium zmniejszenia zatrudnienia, o którym mowa w tym przepisie, jest spełnione także wtedy, gdy zmniejszenie zatrud- nienia następuje tylko o jedną osobę. Natomiast fakt błędnej sentencji zaskarżonego wyroku czyni skargę kasacyjną oczywiście uzasadnioną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona w zakresie zarzutu naruszenia art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd Okręgowy rozstrzygając niniej- szą sprawę uznał, że w wyniku rozwiązania stosunku pracy z powodem w drodze wypowiedzenia doszło do naruszenia tego przepisu, bowiem w wyniku reorganizacji przeprowadzonej u pozwanego na mocy zarządzenia Burmistrza Miasta P. z dnia 31 marca 2004 r. [...]., stanowiącej uzasadnienie wypowiedzenia, doszło do rozwiązania stosunku pracy jedynie z powodem, a to - zdaniem Sądu - jest niewystarczające do uznania zaistnienia przesłanki w postaci reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia, wskazanej w tym przepisie. Jak zdaje się wynikać z uzasadnienia orzeczenia, Sąd przyjął, że połączenie dwóch dotychczas działających wydziałów w jeden i w związku z tym zlikwidowanie jednego stanowiska kierowniczego, nie doty- czy całego Urzędu Miejskiego w P. i dlatego nie wyczerpuje wskazanej wyżej prze- słanki. Pogląd taki jest nieuzasadniony. Reorganizacja urzędu, o której mowa w prze- pisie art. 10 ust. 1 pkt. 2 ustawy, nie musi oznaczać reorganizacji wszystkich lub kilku komórek organizacyjnych urzędu, wystarczy bowiem taka reorganizacja, która dotyka jednej z jego komórek organizacyjnych pod warunkiem, że następstwem tej reorgani- zacji jest zmniejszenie stanu zatrudnienia, przy czym zmniejszenie zatrudnienia może polegać również na zlikwidowaniu wyłącznie jednego „etatu”. Pogląd przeciwny jest nieuprawniony w świetle wykładni literalnej powyższego przepisu. W przepisie art. 10 ust.1 pkt 2 ustawy użyto słowa „reorganizacja”, a w rozumieniu tego słowa mieści się każda zmiana struktury organizacyjnej określonej jednostki, choćby doty- czyła tylko jednego wycinka jej działania i jednego z jej elementów konstrukcyjnych. W odniesieniu zaś do zmniejszenia zatrudnienia, to występuje ono również wtedy, 6 kiedy stan zatrudnienia zmniejsza się o jedną osobę. Prezentując przeciwne stano- wisko Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował wywody Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku przezeń przywołanego. Zdanie, iż „treść tego przepisu (art. 10 ust.1 pkt 2) wskazuje więc jednoznacznie, że zmniejszenie stanu zatrudnienia sta- nowiące przesłankę umożliwiającą wypowiedzenie należy odnosić do całego reorga- nizowanego urzędu, a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych” nale- ży odczytać w kontekście zanegowanej przez Sąd Najwyższy argumentacji przed- stawionej przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku w sprawie I PKN 581/00, a mianowicie Sąd Okręgowy stwierdził, że „jedną z przesłanek wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych, to jest zmniejszenie stanu za- trudnienia w reorganizowanym urzędzie gminy, należy odnieść tylko do wydziału, w którym poprzednio był zatrudniony powód.” Generalnie zaś stwierdzić należy, że znaczenie przepisu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy odczytywać należy zgodnie z jego ce- lem, co w przedmiotowej sprawie oznacza badanie, czy mimo zmian organizacyjnych istniała możliwość zatrudniania powoda na dotychczasowym stanowisku. Na tak po- stawione pytanie odpowiedź jest negatywna, gdyż z dwóch stanowisk kierowniczych, jedno uległo likwidacji, a stanowisko kierownicze w nowo powstałym wydziale powie- rzono innej osobie - byłemu kierownikowi drugiego zlikwidowanego wydziału. Poru- szanie się w obrębie wyłącznie tych dwóch stanowisk kierowniczych przy badaniu zmniejszenia zatrudnienia jest uzasadnione i zgodne z wykładnią celowościową po- wyższego przepisu, gdyż nawet zwiększenie stanu zatrudnienia w innej grupie zawo- dowej, przykładowo: księgowych, portierów nie uzasadniałoby zatrudniania powoda na stanowisku, którego już nie ma. Likwidacja określonego stanowiska pracy, nawet przy wzroście liczby etatów w innej grupie zawodowej, będzie zawsze stanowiła zmniejszenie zatrudnienia uzasadniające wypowiedzenie umowy o pracę, a zatem porównania stanu zatrudnienia należy dokonywać w tych samych grupach zawodo- wych. Na koniec stwierdzić należy, że teza o tym, że zmniejszenie stanu zatrudnienia stanowiące przesłankę umożliwiającą wypowiedzenie należy odnosić do całego reorganizowanego urzędu, a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych jest prawdziwa w takim znaczeniu, iż przesłankę tę należy badać w stosunku do ca- łego urzędu ale i w określonych grupach zawodowych. W odniesieniu więc do sta- nowisk kierowników wydziałów w całym urzędzie nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia o jeden etat i stanowiło to podstawę rozwiązania stosunku pracy z powodem. 7 Uzasadniony jest także drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego - art. 5 k.c. w związku z art. 300 w związku z art. 42 k.p., z tym również zastrzeżeniem, iż skarżący powołał błędną podstawę, ponieważ przepisy Kodeksu pracy zawierają własne odniesienie do zasad współżycia społecznego w art. 8 k.p. Skarżący, formu- łując ten zarzut, wyszedł z trafnego założenia, że w świetle przepisów ustawy o pra- cownikach samorządowych nie ma możliwości dokonania wypowiedzenia zmieniają- cego pracownikowi mianowanemu, bo nie przewidują one takiej instytucji. Sąd Naj- wyższy zważył, iż istotnie w przepisach tej ustawy nie ma unormowania dotyczącego możliwości wypowiedzenia zmieniającego i jednocześnie nie ma możliwości zasto- sowania - poprzez przepis odsyłający - przepisu art. 42 k.p. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych w kwestiach nieuregulowanych w tej usta- wie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. Rozdział, w którym zamiesz- czono przepisy dotyczące stosunku pracy na podstawie mianowania w ustawie o pracownikach samorządowych nosi tytuł: „Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie sto- sunku pracy”, a więc wynika z niego, iż reguluje on także modyfikacje takiego stosun- ku pracy. Oznacza to, że unormowania zawarte w tym rozdziale w zakresie nawiąza- nia, zmiany i rozwiązania stosunku pracy są unormowaniami zupełnymi - bez potrze- by odwoływania się do przepisów Kodeksu pracy. Dodatkowo wskazać należy, iż nie na wszystkich stanowiskach pracy w urzędzie miejskim stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania a tylko na tych, które wymienione są w statucie (art. 2 pkt 2 ustawy). Zaproponowanie pracownikowi mianowanemu, którego stanowisko zo- stało zlikwidowane, stanowiska pracy, na którym stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę, nie jest możliwe w oparciu o wypowiedzenie zmieniające. Wypowiedzenie zmieniające ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy kontynuowany jest ten sam stosunek pracy a zmieniają się jego warunki pracy i płacy. Na podstawie wypowiedzenia zmieniającego - poprzez odesłanie do treści art. 31 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych - nie można również zaproponować samorządowemu pracownikowi mianowanemu innego stanowiska na podstawie mianowania. Jest to niemożliwe z uwagi na procedury związane z naborem na wolne stanowiska urzędni- cze, określone w art. 2 pkt 2, od których nie ma odstępstw, a uregulowane przepi- sami art. 3a - 3d ustawy. Dodatkowo wskazać należy, że takim samym procedurom podlegają stanowiska wskazane w art. 2 pkt 4 ustawy - a zatem i te, na których za- trudnianie odbywa się na podstawie umowę o pracę. W podsumowaniu powyższych 8 wywodów stwierdzić należy, iż pozwany nie naruszył zasad współżycia społecznego, dokonując definitywnego wypowiedzenia stosunku pracy. Na koniec Sąd Najwyższy stwierdza, że zarzut naruszenia art. 325 k.p.c. uza- sadniony tym, że Sąd Okręgowy orzekał o stosunku pracy na podstawie mianowania, tymczasem w sentencji wyroku użyto sformułowania sugerującego, że strony wiązała umowa o pracę, dotyczy kwestii wyłącznie technicznej, tj. niezręcznej redakcji sen- tencji wyroku, natomiast uchybienie to jest bez znaczenia dla wyniku sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39816 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================