I PKN 114/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2000 r. I PKN 114/00 Asesorowi powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury przysłu- guje droga dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy przed sądem powszech- nym. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2000 r. sprawy z po- wództwa Marka S. przeciwko Prokuratorowi Generalnemu w W. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 19 listopada 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pile wyrokiem z dnia 11 maja 1999 r. zasądził na rzecz powoda Marka S. od pozwanego Prokuratora Generalnego kwotę 7398 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za niezgodne z przepisami wypowie- dzenie stosunku pracy. Sąd ten ustalił, że powód po odbyciu aplikacji prokuratorskiej i złożeniu egza- minu prokuratorskiego został mianowany przez pozwanego z dniem 1 listopada 1996 r. na stanowisko asesora Prokuratury Rejonowej w P. z jednoczesnym powierzeniem mu czynności prokuratorskich przez okres dwóch lat. W sierpniu 1998 r. wizytator Prokuratury Wojewódzkiej w P. pozytywnie ocenił pracę powoda jako asesora. W dniu 9 listopada 1998 r. pozwany doręczył powodowi pismo, w którym podał, że w związku z upływającym 31 października 1998 r. okresem powierzenia powodowi czynności prokuratorskich, na podstawie art. 100 ust. 2 ustawy o prokuraturze, zwal- 2 nia go stanowiska asesora Prokuratury Rejonowej w P. z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia. Okres ten upłynął 28 lutego 1999 r. Sąd Rejonowy uznał, że rozwiązanie umowy o pracę z powodem zostało dokonane z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony. Naruszony został przepis art. 30 § 4 KP, zgodnie z którym pracodawca ma obowiązek wskazać przy- czynę wypowiedzenia. Uzasadniało to zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania. Sąd Okręgowy w Poznaniu, po rozpoznaniu apelacji pozwanego, wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. uchylił zaskarżony wyrok znosząc postępowanie sądowe przed Sądem pierwszej instancji i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administra- cyjnemu jako właściwemu do rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu swego rozstrzyg- nięcia Sąd drugiej instancji wyraził pogląd co do podstaw zatrudnienia prokuratorów i asesorów prokuratury. Jego zdaniem prokuratorzy zatrudnieni są na podstawie po- wołania, a asesorzy na podstawie mianowania. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 1991 r. (II SA 237/91, OSP z 1992 r. nr 11-12, poz. 230) Sąd Okręgowy stwierdził, że odesłanie z art. 100 ust. 1 ustawy o prokura- turze (który stanowi, że do asesorów powszechnych jednostek prokuratury stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące prokuratorów tych prokuratur) nie może doty- czyć istotnego elementu stosunku pracy asesora, powstałego w wyniku mianowania, a mianowicie prawa do sądowej ochrony trwałości tego stosunku. Rozwiązanie sto- sunku pracy z pracownikiem mianowanym, o ile nie wygasa on z mocy samego prawa, następuje w drodze decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 KPA. Do asesorów nie można stosować przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o prokuraturze, zgodnie z którym w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy prokuratorowi przysługuje droga sądowa. Przepisy ustawy o prokuraturze nie regulują kwestii roszczeń asesora ze stosunku pracy. Wobec tego, na podstawie art. 118 ustawy o prokuraturze, należy stosować odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w której w art. 38 przewidziano, że od decyzji w sprawie, między innymi, rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym, urzędnikowi temu przysłu- guje dwuinstancyjny tryb pozasądowy, a następnie skarga do sądu administracyjne- go. Sąd drugiej instancji zanalizował też różnicę między art. 100 ust. 1 ustawy o pro- kuraturze a art. 115 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W tym drugim przepisie zamieszczone zostało odesłanie do stosowania wobec asesorów przepi- sów dotyczących sędziów, bez potrzeby zachowania odpowiedniości. Dotyczy więc ono również drogi sądowej w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy przysługują- 3 cej sędziom. Z uwagi na odmienną redakcję przepisów art. 100 ust. 1 ustawy o pro- kuraturze oraz art. 115 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych niemożliwe było, zdaniem Sądu Okręgowego, uznanie, że w sprawie dotyczącej rozwiązania sto- sunku pracy z asesorem prokuratury dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym. Powód wniósł kasację od tego wyroku zarzucając naruszenie prawa material- nego przez błędną wykładnię art. 47 ust. 2 w związku z art. 100 ust. 1 ustawy o pro- kuraturze, a także naruszenie przepisów postępowania przez bezpodstawne zasto- sowanie art. 379 KPC. Zdaniem wnoszącego kasację nie ma podstaw do różnicowa- nia sytuacji asesorów prokuratury i asesorów sądowych tylko z uwagi na odmienność redakcyjną przepisów wymienionych przez Sąd Okręgowy w Poznaniu. Ich interpre- tacja w zaskarżonym wyroku jest dowolna. Kasacja zawiera wniosek o zmianę za- skarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy w oparciu o art. 30 § 4 KP, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Kasacja ma usprawiedliwione podstawy. Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem do asesorów powszech- nych jednostek organizacyjnych prokuratury stosuje się odpowiednio przepisy doty- czące prokuratorów tych prokuratur. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że sformułowanie „odpowiednio” pozwala na wyłączenie w przypadku asesorów drogi sądowej do dochodzenia ich roszczeń ze stosunku pracy zagwarantowanej dla pro- kuratorów w art. 47 ust. 2 tej samej ustawy. Stosunek pracy asesorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury nie różni się w sposób tak istotny od stosunku pracy prokuratorów, aby uzasadniało to wyłączenie w ich przypadku drogi sądowej dochodzenia roszczeń. Przede wszystkim trzeba przypomnieć, że zarówno asesor, jak i prokurator pozostają w stosunku pracy, świadczą pracę na podstawie stosunku pracy, nie zaś na podstawie stosunku administracyjnoprawnego. Sprawa ze stosun- ku pracy jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 2 § 1 KPC, do rozpoznania której jest 4 właściwy sąd powszechny. Sprawy ze stosunku pracy są bowiem wprost wymienione w art. 1 KPC, w którym określono sprawy unormowane w tym Kodeksie (formułując definicję sprawy cywilnej). Zgodnie z art. 2 § 3 KPC nie są rozpoznawane w postę- powaniu sądowym sprawy cywilne tylko wówczas, gdy przepisy szczególne przeka- zują je do właściwości innych organów. Regulację tę należy rozumieć w ten sposób, że zasadą jest rozpoznawanie spraw cywilnych (szeroko rozumianych zgodnie z art. 1 KPC, a więc obejmujących również sprawy z zakresu prawa pracy) przez sąd pow- szechny, a rozpoznanie tych spraw przez inny organ, w tym sąd administracyjny, jako wyjątkowe, musi mieć wyraźne i nie budzące wątpliwości umocowanie ustawo- we. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku asesora prokuratury. Sąd Okręgowy nie przyjmuje, że nie jest on pracownikiem. Prawidłowo określa też podstawę jego za- trudnienia jako mianowanie. Niewłaściwie natomiast utrzymuje jakoby podstawą za- trudnienia prokuratora było powołanie. Prokurator również (tak, jak i sędzia) zatrud- niony jest na podstawie mianowania. Ustawa o prokuraturze, podobnie jak i niektóre inne pragmatyki, zawiera tradycyjne określenie powołania rozumianego jako powie- rzenie urzędu, szczególnej kompetencji, czy też władzy, które można nazwać inwe- styturą. Nie ma to jednakże nic wspólnego z powołaniem w rozumieniu art. 68 KP. Nie jest zatem usprawiedliwione rozumowanie Sądu Okręgowego, które w odmien- ności podstawy nawiązania stosunku pracy upatrywało uzasadnienia do niestosowa- nia wobec asesora przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o prokuraturze poprzez sformuło- wanie o odpowiedniości zawarte w art. 100 ust. 1. W zaskarżonym wyroku Sąd po- wołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 9 kwietnia 1991 r. (II SA 237/91, OSP 1992 nr 11, poz. 230). Stanowisko to spo- tkało się z krytyką doktryny (glosa krytyczna Z. Myszki zamieszczona została w tym samym numerze OSP, pod pozycją 231, ponieważ dotyczy również orzeczenia opu- blikowanego pod pozycją 231). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, natomiast uznaje za w pełni przekonujące stanowisko glosatora. Trzeba przy tym wspomnieć, że pogląd Sądu Najwyższego o zaskarżalności do Naczelnego Sądu Administracyj- nego decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego z aplikantem powszechnej jednost- ki organizacyjnej prokuratury wyrażony w uchwale z dnia 4 lutego 1993 r. (III AZP 37/92, OSNCP 1993 z. 9, poz. 145) również został poddany krytyce w doktrynie (glosa K.W. Barana, OSP 1993 nr 12, poz. 233 i glosa A. Dubowik, Przegląd Sądowy 1993 nr 11-12, s. 114). Natomiast w wyroku z dnia 8 czerwca 1999 r. Sąd Najwyż- 5 szy, rozpatrując sprawę dotyczącą rozwiązania stosunku pracy z aplikantem proku- ratorskim nie miał wątpliwości co do drogi sądowej do dochodzenia przez niego roszczeń ze stosunku pracy. Reasumując należy stwierdzić, że nie było podstaw do uznania nieważności postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sądowej w tej sprawie. Do asesora stosuje się bowiem przepis art. 47 ust. 2 ustawy o prokura- turze, a zatem przysługuje mu droga sądowa do dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy, także tych, które wiążą się z rozwiązaniem stosunku pracy. Kasacja zasługiwała więc na uwzględnienie, a zaskarżony nią wyrok należało uchylić na podstawie art. 39313 § 1 KPC. O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 w związku z art. 39319 KPC. Przy ponownym rozpoznaniu konieczne będzie me- rytoryczne zbadanie sprawy. ========================================