II PZP 13/05

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy- szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r sprawy z powództwa Da- nuty B. przeciwko Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek zagad- nienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2005 r. [...] „Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczą- cych pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwią- zania stosunku pracy z pracownicą w okresie urlopu wychowawczego, w przypadku gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 § 1 zdanie drugie k.p. ?" p o d j ą ł uchwałę: Przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedoty- czących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 § 1 zdaniu drugim k.p. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację Zakładu Gospodarki Miesz- kaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. od wyroku Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy w Pile z dnia 20 czerwca 2005 r., uznającego za bezskuteczne 2 wypowiedzenie umowy o pracę powódce Danucie B., stwierdził, iż w sprawie wystą- piło zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyż- szemu pytanie prawne o treści: „Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownica w okresie urlopu wy- chowawczego, w przypadku gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 zdanie drugie k.p.?” Stan faktyczny sprawy, w związku z którym powstało to pytanie, przedstawia się następująco. Powódka Danuta B. była zatrudniona w Zespole Pałacowo-Parko- wym w P. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 1 lutego 2004 r. Zespół Pałacowo-Parkowy w P. na zasadzie art. 231 k.p. wszedł w skład Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. W paź- dzierniku 2004 r. powódka wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej kolejnego urlopu wychowawczego. Strona pozwana wyraziła zgodę na urlop wychowawczy w okresie od 20 listopada 2004 do 19 listopada 2007 r. Dnia 1 marca 2005 r. pozwany rozwią- zał z powódką umowę o pracę za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia z uza- sadnieniem, że w związku ze zmianami organizacyjnymi istnieje konieczność zmniej- szenia zatrudnienia. Jako podstawę prawna wypowiedzenia wskazał art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (w dalszym ciągu powołana jako: ustawa z 2003 r.). W związku ze zmianami organizacyjnymi u strony pozwanej doszło do ograniczenia zatrudnienia. W uzasadnieniu wyroku uwzględniającego powództwo Sąd Rejonowy pokre- ślił, iż do czasu wprowadzenia do Kodeksu pracy art. 1861 rozporządzenie Rady Mi- nistrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów wychowawczych i zasiłków wy- chowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277) w § 4 przewidywało, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pra- cownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych zasa- dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pra- codawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypowie- dzenia z jej winy albo pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Brzmienie art. 1861 k.p. różni się jednak od § 4 rozporządzenia przez 3 ograniczenie możliwości wypowiedzenia umowy wyłącznie do przypadków ogłosze- nia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Oznacza to, iż od dnia 1 stycznia 2004 r. przyczyny określone w ustawie z 2003 r. nie mogą stanowić podstawy wypowiedze- nia stosunku pracy pracownikowi pozostającemu na urlopie wychowawczym. W apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła błędną wykładnię art. 5 ust 3 oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 2003 r. przez nieuwzględnienie okoliczności, że ten ostatni przepis wyraźnie dopuszcza rozwiązanie umowy o pracę z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedze- nie stosunku pracy w ramach zwolnienia grupowego. W ocenie Sądu Okręgowego nie przekonuje argumentacja Sądu Pracy odwo- łująca się do wykładni historycznej. Opierając się na wykładni językowej art. 10 ust. 2 ustawy z 2003 r. należałoby relacje między spornymi uregulowaniami określić w myśl zasady lex specjalis (przepisy ustawy 2003 r.) derogat legi generali (art. 1861 k.p.). Przy takim rozumieniu stosunku między tymi uregulowaniami nie występowała po- trzeba odsyłania w Kodeksie pracy do ustawy z 2003 r. Przyjęcie natomiast koncepcji Sądu Pracy skutkowałoby tym, że ustawodawca bardziej chroniłby pracownicę w okresie urlopu wychowawczego niż pracownicę w okresie ciąży i urlopu macierzyń- skiego, co nie ma uzasadnienia aksjologicznego. Sąd Okręgowy nie dostrzega też dostatecznych racji, dla których ustawodawca miałby przy okazji nowelizacji Kodeksu pracy odmiennie ukształtować ochronę stosunku pracy korzystających z urlopu wy- chowawczego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawowy problem prawny sprowadza się do określenia relacji unormowań zawartych w art. 1861 k.p. - przewidujących ochronę trwałości stosunku pracy pra- cowników przebywających na urlopie wychowawczym - do przepisów ustawy z 2003 r., które ograniczają trwałość stosunku pracy w razie zaistnienia przyczyn niedoty- czących pracowników, uzasadniających zwolnienia grupowe, a także zwolnienia in- dywidualne z tych samych przyczyn. Stosownie do art. 1861 § 1 k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć ani roz- wiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie 4 przez pracodawcę urlopu w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika . W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z 2003 r. przy wypowiadaniu pracownikom stosun- ków pracy w ramach grupowego zwolnienia nie stosuje się art. 38 i 41 Kodeksu pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4, a także przepisów odrębnych dotyczących szcze- gólnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 5. Na gruncie powołanego przepisu powstaje przede wszystkim pytanie, czy w związku z odwołaniem się do przepisu art. 41 k. p. w pojęciu urlopu pracownika, o którym mowa w tym przepisie, mieści się urlop wychowawczy uregulowany przepi- sami art. 186 i następne k. p. Kodeks pracy w dziale siódmym zatytułowanym urlopy pracownicze reguluje urlopy wypoczynkowe i urlopy bezpłatne. Urlopy te mieszczą się w pojęciu „urlopu pracownika”, o którym mowa w art. 41. Urlopy wychowawcze natomiast zostały uregulowane w dziale siódmym Kodeksu o uprawnieniach związa- nych z rodzicielstwem. Przemawia to na rzecz traktowania urlopów wychowawczych jako instytucji szczególnej w porównaniu do urlopów pracowniczych, o których mowa w art. 41 k.p. Przepis art. 1861 k.p. należy natomiast do przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem sto- sunku pracy, o których mowa w art. 5 ust. 1 zdanie drugie ustawy z 2003 r. Przepis art. 5 ust. 5 tej ustawy zawiera wyliczenie kategorii pracowników, którym w okresie objętym szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy. Są to pracownicy, o któ- rych mowa w art. 39 i art. 177 k.p., a ponadto grupa pracowników pełniących funkcje związkowe lub związane z reprezentacją interesów pracowników (między innymi członkowie rady pracowniczej przedsiębiorstwa, członkowie zarządu zakładowej or- ganizacji związkowej, członkowie specjalnego zespołu negocjacyjnego lub europej- skiej rady zakładowej). Z unormowania tego wynika, że pod pojęciem przepisów od- rębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy ustawodawca rozumie zarówno odpowiednie uregulo- wania zawarte w Kodeksie pracy, jak i zawarte w aktach pozakodeksowych. Spośród regulacji kodeksowych zostały wymienione art. 39 i 177. Przepis art. 1861 k.p., który nie został wyraźnie wymieniony, należy niewątpliwie do kategorii przepisów odręb- 5 nych, dotyczących szczególnej ochrony przed zwolnieniem, których nie stosuje się przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia. Co się tyczy indywidualnego trybu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn nie- dotyczących pracowników, to znaczy zwolnień z przyczyn, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 2003 r., jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a liczba zwalnianych pracowników nie osiąga progów przewidzianych dla zwolnienia grupowego, art. 10 ust. 1 odsyła do przepisów art. 5 ust. 3-7 ustawy z 2003 r. Przy przyjętej interpretacji pojęcia urlopu pracowniczego, o którym mowa w art. 41 k.p., przepis ten nie dotyczy pracowników korzystających z urlopu wychowawczego. Do pracowników tych odnosi się natomiast przepis art. 10 ust. 2, według którego w przy- padku określonym w ust. 1 pracodawca może rozwiązać stosunki pracy, w drodze wypowiedzenia, z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypo- wiedzeniu. W odróżnieniu od przypadków wskazanych w ustępie pierwszym, art. 10 ustęp drugi tego przepisu nie przewiduje rozwiązania stosunku pracy na mocy poro- zumienia stron. W związku z przyjęta wykładnią można dodatkowo wskazać na wprowadzenie przepisami art. 16, 17, 20 ustawy z 2003 r. do pragmatyk służbowych Policji, Straży Granicznej oraz Służby Więziennej jednobrzmiących przepisów o przysługiwaniu funkcjonariuszom w związku ze zwolnieniem ze służby innych uprawnień „przewi- dzianych dla pracownic zwalnianych z pracy w czasie urlopów wychowawczych z przyczyn niedotyczących pracowników”. Przepisy te wskazują, że ustawodawca za- kładał dopuszczalność zwalniania pracowników przebywających na urlopach wycho- wawczych z przyczyn niedotyczących pracowników. Z przytoczonych motywów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały. ========================================