Decyzją z dnia 29 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił ubezpieczonemu A. L. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, po rozpoznaniu jego wniosku z dnia 22 sierpnia 2019 r., ponieważ komisja lekarska ZUS orzekła, iż nie jest on niezdolny do pracy.
W odwołaniu od decyzji ubezpieczony domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy począwszy od dnia 22 sierpnia 2019 r., tj. od dnia złożenia wniosku. Pełnomocnik odwołującego wniósł o przeprowadzenie następujących dowodów:
- przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza specjalisty okulisty na okoliczność oceny stanu zdrowia odwołującego, w tym w szczególności: konsekwencji jednooczności, także ograniczeń zdrowotnych przy ww. niepełnosprawności, wpływu na zdolność obsługi maszyn w wyuczonym zawodzie tokarza, również w związku z pozostałymi dolegliwościami takimi jak nawracające bóle i zawroty głowy,
- przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy specjalistów neurologa i neurochirurga na okoliczność czy stan zdrowia odwołującego się pozwala na wykonywanie jakiejkolwiek pracy, w szczególności pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 stycznia 2024 r., sygn. akt VI U 674/20 oddalił odwołanie.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.
W celu weryfikacji ustaleń organu rentowego co do stanu zdrowia ubezpieczonego w kontekście niezdolności do pracy sąd dopuścił dowód z opinii biegłych: neurologa, neurochirurga i okulisty.
W opinii z dnia 5 lipca 2020 r. biegły neurochirurg stwierdził, iż z punktu widzenia neurochirurgicznego u badanego należało orzec częściową niezdolność do pracy spowodowaną naruszeniem sprawności narządu ruchu i stwierdzonym deficytem neurologicznym, korzeniowym lewostronnym z poziomu L5-S1 z lewostronnym torem bólowym korzeniowym. Stwierdzone upośledzenie sprawności funkcji dynamicznej kręgosłupa lędźwiowego i badanie kręgosłupowe opisujące ekstruzję przepukliny jądra miażdżytego do kanału kręgowego z uciskiem korzeniowym, wymaga dalszej poszerzonej diagnostyki w tym badania NMR, kręgosłupa lędźwiowego i ENG i rozważenia leczenia operacyjnego badanego jako leczenia przyczyny jego stanu neurologicznego. Rodzaj zabiegu operacyjnego zależy od aktualnego obrazu badania NMR kręgosłupa i ENG. Biegły zwrócił uwagę, iż dokumentacja z leczenia wskazuje na przewlekłość stanu, konieczność przewlekłego stosowania leków p/bólowych i rehabilitacji. Ostateczne orzeczenie, zdaniem biegłego, winien jednak sporządzić biegły sądowy z dziedziny medycyny pracy, gdyż u badanego stwierdza się szereg dolegliwości i schorzeń nie neurochirurgicznych.
Biegły okulista w opinii z dnia 12 października 2020 r. w odpowiedzi na pytania sądu stwierdził, iż: 1) wnioskodawca jest zdolny do pracy - jako praktycznie jednooczny, 2) jednooczność od 1985 r. / po urazie oka lewego w 1984 r., w styczniu 1985 r. usunięto gałkę oczną lewą, 3) schorzenie ma charakter trwały, jednooczny, 4) biegły oparł się na zgromadzonej dokumentacji w aktach /brak aktualnego badania okulistycznego/, 5) jako osoba praktycznie jednooczna może wykonywać większość prac z wyjątkiem prac na wysokości, przy maszynach w ruchu i pracach wymagających widzenia obuocznego / stereoskopowego / itd., 6) aktualnie osobom jednoocznym i praktycznie jednoocznym, przy prawidłowym widzeniu drugiego oka nie przyznaje się renty inwalidzkiej /do września 1997 r. przyznawano 3- grupę/, 7) biegły oświadczył, iż zgadza się z orzecznikiem ZUS /z dn. 14.10.2019 r./ i komisją ZUS /z dn. 25.11.2019 r. / - ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy, 8) jeśli nie może wykonywać pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji i wykonywanym zawodem - zawsze można przekwalifikować się, 9) jako praktycznie jednooczny jest zdolny do pracy; od usunięcia gałki minęło wiele lat przystosował się do jednooczności / okres adaptacji wynosi ok. 1 roku /.
W opinii z dnia 11 marca 2021 r. biegli neurolog i specjalista medycyny pracy rozpoznali u ubezpieczonego następujące schorzenia: choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa z dyskopatią L5/S1, przewlekły zespół bólowy lędźwiowo - krzyżowy objawowy z zaostrzeniami, stan po usunięciu gałki ocznej lewej po przebytym urazie w 1984 r. – obecnie zaprotezowany, bóle głowy pourazowe, stan po operacji przepukliny pępkowej 01.2019 r. Po przeprowadzonych badaniach sądowo - lekarskich i zapoznaniu się z dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy i ZUS oraz dostarczoną przez badanego, biegli stwierdzili, że stan jego zdrowia obecnie nie czyni go długotrwale niezdolnym do pracy. Istniejące u orzekanego schorzenia w postaci choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa z dyskopatią L5/S1, przewlekłego zespołu bólowego lędźwiowo-krzyżowego objawowego z zaostrzeniami, stanu po usunięciu gałki ocznej lewej po przebytym urazie w 1984 r. - obecnie zaprotezowany, bólów głowy pourazowych, stanu po operacji przepukliny pępkowej 01.2019 r. w aktualnym stadium zaawansowania nie powodują u ubezpieczonego istotnego upośledzenia sprawności psychofizycznej i zdolności do zatrudnienia na ostatnio zajmowanym stanowisku. Powyższe schorzenia, zdaniem biegłych, w okresie zaostrzenia mogą powodować takie dolegliwości, jak podaje orzekany podczas zbierania wywiadu (bóle kręgosłupa w odcinku lędźwiowym z promieniowaniem do lewej kończyny dolnej, bólami głowy) i z tego powodu konieczne może być czasowe odsunięcie od pracy. Natomiast wskazane jest prowadzenie systematycznego leczenia prewencyjnego w tym sanatoryjnego. We wnioskach biegli stwierdzili: ubezpieczony jest zdolny do pracy na ostatnio zajmowanym stanowisku, biegli do oceny stanu zdrowia i uznania ewentualnej niezdolności do pracy za podstawę mieli te same dowody, którymi dysponował organ rentowy w postępowaniu administracyjnym, biegli podzielili opinię lekarza orzecznika z dnia 14.10.2019 r. i KL ZUS z dnia 29.11.2019 r.
Ponieważ pełnomocnicy stron zgłosili zastrzeżenia do opinii biegłych zwracając uwagę na rozbieżności pomiędzy opiniami neurochirurga i neurologa, a pełnomocnik ubezpieczonego z tego powodu wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii instytutu w trybie art. 290 § 1 k.p.c. sąd przychylił się do tego wniosku dopuszczając dowód z opinii Katedry Medycyny Sądowej (...) w B. przy udziale lekarzy z zakresu medycyny pracy i okulisty.
Katedra Medycyny Sądowej (...) w B. w oparciu o wyniki badania sądowo-lekarskiego oraz dane zawarte w dokumentacji medycznej u A. L. stwierdziła następujące schorzenia: stan po urazie lewej gałki ocznej z następową jej enukleacją, dyskopatię kręgosłupa w odcinku L5/S1, z okresowymi bólami korzeniowymi L5, SI po stronie lewej, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy w wywiadzie, stan po operacji przepukliny pępkowej. Ponadto badany skarży się uskarża się na bóle głowy. Mając na uwadze powyższe dane, zdaniem biegłych (specjalisty chorób oczu, neurologa i specjalisty medycyny pracy) przyjąć należy, że A. L. z powodu utraty gałki ocznej z jednoocznością jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy w zawodzie tokarza. Stwierdzana jednooczność powoduje niezdolność do pracy przy maszynach, będących w ruchu i prac, wymagających czynności precyzyjnych oraz na wysokościach. Z uwagi na stwierdzaną dyskopatię kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym przyjąć należy, że A. L. jest niezdolny do wykonywania prac ciężkich, związanych z dużym wysiłkiem fizycznym, dźwiganiem, schylaniem się, przebywaniem w wymuszonej pozycji ciała. Ponadto z uwagi na przewlekły charakter schorzeń kręgosłupa z okresami zaostrzeń, nie można wykluczyć, że może być okresowo całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej, na czas trwania nasilenia dolegliwości bólowych i wynikających z nich ograniczonych możliwości poruszania się. Ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Stan zdrowia ubezpieczonego nie wyklucza bowiem możliwości wykonywania prac umysłowych w charakterze, np. pomocy przy organizacji targów oraz lekkich prac fizycznych, np. prac w charakterze pracownika gospodarczego, portiera itp. Przyjąć zatem należy, że ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy, a z uwagi na przewlekły i nieodwracalny charakter schorzeń wpływających na ograniczenia do wykonywania pracy, przyjąć należy że stwierdzana częściowa niezdolność do pracy ma charakter trwały. Za datę wystąpienia niezdolności do pracy, po uwzględnieniu danych zawartych w aktach sprawy uznać należy datę usunięcia gałki ocznej tj. od stycznia 1985 r. Podstawą określenia częściowej, trwałej niezdolności ubezpieczonego do pracy były dane zawarte w dokumentacji medycznej dostarczonej wraz z aktami sprawy, a także informacje uzyskane od powoda w czasie badań sądowo-lekarskich i poszerzonych badań diagnostycznych. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko biegłych z Katedry Medycyny Sądowej (...) w B. co do oceny stanu zdrowia ubezpieczonego, podzielając również opinię, iż ubezpieczony jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy w zawodzie tokarza. Opinię wydali bowiem specjaliści z zakresu schorzeń występujących u odwołującego się, po przeprowadzeniu szczegółowych badań i analizie dokumentacji medycznej, a uzasadnienie tej opinii jest przekonywujące i nie budzi zastrzeżeń.
Na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. pełnomocnik ubezpieczonego oświadczył, iż A. L. nigdy nie wykonywał pracy tokarza, gdyż uniemożliwił mu to uraz oka.
Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach rentowych ubezpieczony 13 września 1985 r. ukończył (...) Szkołę (...) w zawodzie tokarz, a w dniu 1 września 1985 r. rozpoczął swą pierwszą pracę jako sanitariusz (przez pewien czas pracował również jako pracownik administracyjny oraz prowadził działalność gospodarczą). Po ukończeniu szkoły (...)nigdy nie pracował w zawodzie tokarza.
Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych odwołał się do przepisu art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej ustawa emerytalna) wskazując, że wnioskodawca z powodu jednooczności, do której mając na uwadze okres jej powstania, organizm zdołał się przystosować i przy braku istnienia innych istotnie nasilonych schorzeń /powodujących upadek sił biologicznych w stopniu ograniczającym możliwość zatrudnienia, które ostatecznie zweryfikowali w zakresie nasilenia biegli/ nie jest niezdolny do pracy w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów.
Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstaje po łącznym spełnieniu trzech przesłanek, ściśle określonych przepisem ustawowym - art. 57 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z których tylko jedna dotyczy stricte sytuacji zdrowotnej, zaś dwie pozostałe powiązane są z przebiegiem ubezpieczenia wnioskującego. Pierwsza przesłanka - niezdolność do pracy w zawodzie tokarza – w przypadku wnioskodawcy nigdy nie była sporna. Niektórzy biegi uznali, że niezdolność do pracy odwołującego się jest niezdolnością częściową, choć w każdym przypadku wniesioną do ubezpieczenia. Poza spełnieniem koniecznego warunku - niezdolności do pracy - do przyznania dochodzonego świadczenia na podstawie powołanego wyżej przepisu niezbędne jest jeszcze udowodnienie wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych, którymi odwołujący się legitymuje oraz udowodnienie powstania niezdolności do pracy w okresach składkowych i nieskładkowych szczegółowo wymienionych w pkt 3 tegoż artykułu.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy to ta ostania przesłanka budziła wątpliwości i powodowała potrzebę prowadzenia długotrwałego postępowania dowodowego. W sytuacji, gdy niezdolność do pracy zostaje wniesiona do ubezpieczenia konieczne jest wykazanie, że w okresie ubezpieczenia nastąpiła zmiana stopnia niezdolności do pracy na wyższy (np. z częściowej na całkowitą) lub też, że nastąpiło inne, ale istotne pogorszenie stanu zdrowia w ramach istniejącego przed ubezpieczeniem stopnia niezdolności do pracy. Z przepisu ustawy wynika, że bez stwierdzenia zajścia tej przesłanki, pomimo że wnioskodawca jest niezdolny do pracy i posiada wymagany staż ubezpieczeniowy, świadczenie mu nie przysługuje. Dodać należy, iż ustawodawca wymaga, aby przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych były stosowane ściśle, bez możliwości przyznania ich na zasadach współżycia społecznego czy zasadzie słuszności.
Biorąc pod uwagę powyższe wnioski biegłych Sąd Okręgowy uznał odwołanie za niezasadne i dlatego w oparciu o art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony zaskarżając go w całości i zarzucił mu:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego:
a) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, a w konsekwencji brak ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, przejawiające się w pominięciu następujących faktów:
- ustalenia prawa do renty i wypłaty świadczenia odwołującemu w okresie trwania ubezpieczenia chorobowego, tj. od 1994 r.,
- całkowitą i trwałą niezdolność do pracy w wyuczonym zawodzie tokarza,
- dyskopatię kręgosłupa powodującą częściową trwałą niezdolność do pracy, powstałą w okresie ubezpieczenia, wskutek wykonywania pracy po przekwalifikowaniu,
- podstaw zaskarżonej decyzji, tj. wyłącznie twierdzenia pozwanego o braku spełnienia przesłanki niezdolności do pracy,
- daty złożenia wniosku o wypłatę świadczenia, która nastąpiła po okresie zatrudnienia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, tj. emerytalne i rentowe, tj. w okresie trwania ubezpieczenia,
- treści opinii biegłych z Katedry Medycyny Sądowej, mimo podzielenia zawartego w niej stanowiska, z którego wynika: że rodzaj czynności, które może wykonywać jest znacznie ograniczony, co czyni go częściowo niezdolnym do pracy, że jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy w zawodzie tokarza, przy maszynach będących w ruchu i prac wymagających czynności precyzyjnych oraz na wysokościach, a ponadto, z uwagi na stwierdzoną dyskopatię kręgosłupa jest niezdolny do wykonywania prac ciężkich związanych z dużym wysiłkiem fizycznym, dźwiganiem, schylaniem się, przebywaniem w wymuszonej pozycji ciała - co skutkowało nie dostrzeżeniem faktu, że obecny stan zdrowia czyni go częściowo niezdolnym do pracy z przyczyn, które powstały w trakcie trwania ubezpieczenia i pogłębiły istniejącą niezdolność do pracy, a w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy.
2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie naruszenie przepisu art. 57 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej przez ich niezastosowanie mimo istnienia przesłanek zawartych w tych przepisach i w konsekwencji oddalenie odwołania,
3) naruszenie prawa procesowego tj. art. 477 14§ 1 k.p.c. poprzez nieprawidłowe zastosowanie w niniejszej sprawie i oddalenie odwołania
Wskazując na powyższe podstawy skarżący wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie, iż przysługuje mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy począwszy od dnia 22 sierpnia 2019 r., tj. od dnia złożenia wniosku na stałe, zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu łącznie z kosztami zastępstwa procesowego za obie instancje według końcowego zestawienia, a w razie jego niezłożenia wg norm przepisanych,
- o zobowiązanie pozwanego do wskazania okresów jego niezdolności do pracy w spornym okresie i przyczyn tej niezdolności - celem wykazania faktu pogorszenia się stanu zdrowia z przyczyn, które biegli uznali za uzasadniające stwierdzenie częściowej niezdolności do pracy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu było prawo A. L. do renty z tytułu niezdolności do pracy.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. poprzez brak rozpoznania istoty sprawy. Wyjaśnić należy, że „nierozpoznanie istoty sprawy” w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. polega na poprzestaniu na błędnym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo zatrzymania itp.) albo na zaniechaniu zbadania (w ogóle) materialnej podstawy żądania, niezbadaniu podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia albo całkowitym pominięciu merytorycznych zarzutów pozwanego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22; z dnia 28 października 1999 r., II CKN 521/98, LEX nr 50700; z dnia 28 listopada 2000 r., IV CKN 175/00, LEX nr 515416; z dnia 8 listopada 2001 r., II UKN 581/00, LEX nr 567859; z dnia 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 544; z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z glosą E. Rott-Pietrzyk; z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1298/00, LEX nr 80271; z dnia 2 października 2002 r., I PKN 482/01, LEX nr 577445; 25 listopada 2003 r., II CK 293/02, LEX nr 151622; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635; z dnia 17 kwietnia 2008 r., II PK 291/07, LEX nr 837059; z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, LEX nr 737251). W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.) polega też na nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji sprawy w zakresie objętym decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2007 r., III UK 20/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 264).
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy, wbrew stanowisku skarżącego, rozpoznał tak rozumianą istotę sprawy. Jeśli bowiem organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a skarżący w odwołaniu od tej decyzji odwoływał się do tej kwestii, to treść owej decyzji, a w następnej kolejności treść wniesionego od niej odwołania, wyznaczała przedmiot rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji. W granicach tak określonego przedmiotu rozpoznania Sąd Okręgowy zweryfikował prawo ubezpieczonego do świadczenia rentowego określonego zaskarżoną decyzją przeprowadzając postępowanie dowodowe, czym rozpoznał przedmiot sprawy.
Sąd Apelacyjny niniejszą sprawę rozpoznał w postępowaniu uproszczonym. Stosownie do art. 505 1 § 4 w zw. z § 1 k.p.c. w postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się bowiem sprawy o rentę, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych.
W myśl art. 505 13 § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Nadto Sąd Apelacyjny miał także na uwadze, że w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże Sąd Odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący.
Według jednolitego stanowiska judykatury, możliwość zakwestionowania oceny dowodów w postępowaniu apelacyjnym jest ograniczona i sprowadza się do sytuacji, w których skarżący wykaże, że ocena ta była rażąco wadliwa lub oczywiście błędna (por. wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 372/05, OSP 2008, Nr 9, poz. 96; z dnia 7 października 2005 r., IV CK 122/05, Lex nr 187124; z dnia 27 lipca 2005 r., II CK 793/04, Lex nr 202087; z dnia 6 lipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, w spornym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd Odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu I instancji, Sąd Odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 2 1 pkt 2 k.p.c.).
Stwierdzić należy, że apelacja wywiedziona przez ubezpieczonego sprowadza się do niczym nieuzasadnionej polemiki z wyrokiem Sądu pierwszej instancji, albowiem nie przedstawiono w niej żadnej nowej argumentacji, przytaczając jedynie po raz kolejny odmienną ocenę co do kwestii braku zdolności wnioskodawcy do pracy.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie materiału dowodowego. W świetle przytoczonych motywów zaskarżonego wyroku nie ma uzasadnionych powodów, by zakwestionować istnienie logicznego związku między treścią przeprowadzonych dowodów, a ustalonymi na ich podstawie w drodze wnioskowania faktami stanowiącymi podstawę zawartego w nim rozstrzygnięcia.
Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe z udziałem biegłych sądowych: neurochirurga, okulisty, zespołu złożonego z neurologa i specjalisty medycyny pracy, Katedry Medycyny Sądowej (...) w B. (która wydała opinię podstawową i uzupełniającą), których wnioski były logiczne i wyczerpujące. Podkreślić należy, że opinia Katedry Medycyny Sądowej (...) w B. odnosi się jedynie do kwalifikacji ubezpieczonego w zawodzie tokarza, której to pracy ubezpieczony z powodu urazu oka nigdy nie wykonywał i z tego powodu nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd Odwoławczy nie widzi podstaw, by kwestionować rzetelność i prawidłowość opinii ww. biegłych sądowych. Zostały one sporządzone w oparciu o bezpośrednie badanie oraz staranną ocenę dokumentacji lekarskiej. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, iż dokonana analiza dotychczasowej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzone badanie bezpośrednie nie odpowiadają obowiązującym w tym zakresie standardom. Biegli ocenili charakter i przebieg schorzeń ubezpieczonego oraz ich wpływ na możliwość wykonywania przez nią zatrudnienia. Powyższe opinie odpowiadają również wymogom stawianym przez art. 285 § 1 k.p.c., albowiem zostały uzasadnione w sposób przystępny i są zrozumiałe dla osób niedysponujących wiedzą medyczną, wnioski swoje biegli sformułowali jasno i czytelnie. Ocena przedmiotowych opinii dokonana w oparciu o właściwe dla nich przedmiotu kryteria zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, przy uwzględnieniu poziomu wiedzy biegłych, podstaw teoretycznych zaprezentowanego stanowiska, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych wniosków przekonuje zatem, iż są one właściwe dla poczynienia ustaleń w przedmiocie braku niezdolności ubezpieczonego do pracy.
Podkreślić należy, że wnioskodawca wywodzi swoje roszczenia rentowe z przepisu art. 57 ust. 1 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej ustawa emerytalna). Jedyną sporną przesłanką pozostawała jego niezdolności do pracy. Samo pojęcie niezdolności do pracy i jej rodzaje (wraz z przesłankami orzekania o niej) zdefiniowane zostały w art. 12 oraz art. 13 tego aktu. W myśl pierwszego z powołanych przepisów, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu, przy czym niezdolność jest całkowita, gdy oznacza utratę możności wykonywania jakiejkolwiek pracy, tj. w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowisku pracy odpowiednio przystosowanym do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 359) i częściowa, gdy ogranicza się do utraty w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Ustawodawca odróżnia zatem dwa aspekty niezdolności do pracy, tj. ekonomiczny (obiektywne pozbawienie danej osoby możliwości zarobkowania w drodze wykonywania jakiejkolwiek pracy lub pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji) oraz biologiczny (stan organizmu dotkniętego schorzeniem naruszającym jego sprawność). Dopiero koniunkcja tych dwóch elementów pozwala na uznanie danej osoby za niezdolną do pracy. W konsekwencji nie oznacza niezdolności do pracy niemożność wykonywania zatrudnienia spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności organizmu i odwrotnie - nie jest ową niezdolnością biologiczny stan kalectwa lub choroby nieimplikujący wskazanych wyłączeń lub ograniczeń w świadczeniu pracy (tak m.in. w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03,OSNP 2004 nr 18, poz. 320, z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 278/04, LEX nr 375618; z dnia 18 maja 2006 r., II UK 156/05, LEX nr 1001299; z dnia 3 grudnia 2008 r., I UK 54/08, LEX nr 1001284; z dnia 8 czerwca 2010 r., II UK 399/09, LEX nr 611421 i z dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 64/10, LEX nr 653663).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się: (1) stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji; (2) możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
Pierwsza kwestia, którą należy wyjaśnić ubezpieczonemu, dotyczy jego kwalifikacji formalnych i praktycznych. Jego zawód wyuczony to tokarz, ale nigdy nie pracował w tym zawodzie, ponieważ już w trakcie nauki w (...) w wieku 18 lat został podstrzelony z wiatrówki w oko i konieczne było usunięcie gałki ocznej. Pracował jako sanitariusz przez 6 lat, potem pobierał świadczenie rentowe przez 3 lata, później pracował na stanowisku pracownika gospodarczego w klubach bilardowych, w Niemczech pracował na stanowisku sprzątacza w latach 1997 – 2001, a od 2003 r. otworzył własną działalność gospodarczą, firmę jednoosobową w branży wystawienniczo - targowej.
Zatem wskazane przez Katedrę Medycyny Sądowej (...) w B. wnioski dotyczące całkowitej niezdolności ubezpieczonego w zawodzie tokarza, nie mogą prowadzić do przyznania mu świadczenia, ponieważ nigdy takiej pracy nie wykonywał. Podobnie jak nie wykonywał ciężkich prac związanych z dużym wysiłkiem fizycznym. Zestawiając jego zdobyte doświadczenia i wyuczone kwalifikacje, nie można stwierdzić, aby nie mógł on wykonywać pracy, którą się dotychczas zajmował.
Druga kwestia dotyczy wniesienia do ubezpieczenia jego niezdolność do pracy – jednooczność. W judykaturze przyjmuje się, że nie mogą być automatycznie podstawą przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy schorzenia wniesione do ubezpieczenia, a tak sprawa ma się z jednoocznością ubezpieczonego, skoro nie wykazał on, aby stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w stopniu skutkującym założeniem, że utracił on zdolność do pracy zgodnej z kwalifikacjami (tj. dotychczas wykonywanej) ewentualnie do jakiejkolwiek pracy. Od usunięcia gałki ocznej minęło wiele lat i ubezpieczony przystosował się do jednooczności /okres adaptacji wynosi ok. 1 roku/.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami nie ma podstaw prawnych, aby uwzględnić wnioski skarżącego o: ustalenia prawa do renty i wypłaty świadczenia odwołującemu w okresie trwania ubezpieczenia chorobowego, tj. od 1994 r., całkowitą i trwałą niezdolność do pracy w wyuczonym zawodzie tokarza, dyskopatię kręgosłupa powodującą częściową trwałą niezdolność do pracy, powstałą w okresie ubezpieczenia, wskutek wykonywania pracy po przekwalifikowaniu, podstaw zaskarżonej decyzji, tj. wyłącznie twierdzenia pozwanego o braku spełnienia przesłanki niezdolności do pracy, czy daty złożenia wniosku o wypłatę świadczenia, która nastąpiła po okresie zatrudnienia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, tj. emerytalne i rentowe, tj. w okresie trwania ubezpieczenia, jak i zobowiązanie pozwanego do wskazania okresów jego niezdolności do pracy w spornym okresie i przyczyn tej niezdolności - celem wykazania faktu pogorszenia się stanu zdrowia z przyczyn, które biegli uznali za uzasadniające stwierdzenie częściowej niezdolności do pracy.
Podkreślić należy, że biegły sądowy neurochirurg stwierdzając częściową niezdolność do pracy ubezpieczonego wskazał, że ostateczne stanowisko powinien sporządzić biegły sądowy z dziedziny medycyny pracy. Zespół złożony z biegłego sądowego neurologa i specjalisty z zakresu medycyny pracy w opinii z dnia 11 marca 2021 r. nie stwierdzili u ubezpieczonego niezdolności do pracy z powodu schorzeń kręgosłupa, stanu po usunięciu gałki ocznej, boli głowy pourazowych i stanu po operacji przepukliny pępkowej.
Zatem Sąd II instancji nie stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 57 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej, ponieważ ubezpieczony nie ma prawa do świadczenia rentowego. W konsekwencji Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14§ 1 k.p.c. zasadnie oddalił jego odwołanie.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał apelację ubezpieczonego za niezasadną i na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji wyroku.
SSA Daria Stanek