Sygn. akt IV Pz 13/13
Dnia 07 maja 2013 r.
Sąd Okręgowy w Elblągu
Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Renata Żywicka
po rozpoznaniu w dniu 07 maja 2013r.
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa K. N.
przeciwko Instytutowi (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w M.
o zapłatę
w przedmiocie wniosku pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych
na skutek zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 26 marca 2013r. sygn. akt IV P 38/13.
postanawia:
oddalić zażalenie.
Powód K. N. pozwem z dnia 30.01.2013r. / data wpływu do Sądu Rejonowego w Ostródzie / wniósł o zasądzenie od pozwanego Instytutu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w M. kwoty 4.402,00 zł tytułem zaległego wynagrodzenia za miesiące lipiec i sierpień 2012r.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zwolnienie pozwanego z ponoszenia kosztów sądowych w całości.
Sąd Rejonowy w Ostródzie postanowieniem z dnia 26 marca 2013r. oddalił wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu orzeczenie Sąd, przywołując treść przepisu art. 103 uksc, podkreślił, że zwolnienie od kosztów powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, zasługujących na szczególne uwzględnienie, a zawarte w art. 103 u.k.s.c. sformułowanie "jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie" należy rozumieć jako obowiązek wykazania trwałej niemożności uzyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych" (M. K., Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 06.9.44).
Jednocześnie Sąd zaakcentował, że „okoliczności uzasadniające zwolnienie muszą istnieć w chwili orzekania ( art. 316 § 1 k.p.c), ale powinny obrazować status materialny osoby prawnej w szerszej perspektywie czasowej, bo może wystąpić przejściowy tylko brak środków płatniczych. Istotny jest też rozmiar opłaty (opłat) w porównaniu do zasobów i obrotów wnioskodawcy." (A. Górski, L. Walentynowicz, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Ustawa i orzekanie. Komentarz praktyczny, Oficyna, 2008, wyd. II; Komentarz do art. 103).
Sąd Rejonowy nie negował, że osoba prawna może wykazać, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych wszelkimi dostępnymi dowodami, jednak podstawowe znaczenie mają dokumenty. Rodzaj tych dokumentów zależy od rodzaju i charakteru osoby prawnej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Obowiązek udowodnienia faktu braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów, czyli przedstawienia dowodów uzasadniających twierdzenia o braków tych środków, spoczywa na wnioskodawcy. Sąd nie jest władny bowiem wskazywać rodzaju dokumentów, jakie powinna przedstawić osoba prawna ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem można i należy od niej, jako profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego i prawnego, wymagać odpowiedniego opracowania tego wniosku łącznie z wykazaniem podstawy do zwolnienia.
Zdaniem Sądu Rejonowego nie ma podstaw do wzywania wnioskodawcy do złożenia określonego rodzaju dokumentów. Strona pozwana, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie jedynymi kosztami, jakie musi ponieść pozwany jest opłata od sprzeciwu, która nie jest wysoka. Trudno natomiast przewidywać, aby w sprawie powstała konieczność poniesienia przez pozwanego innych kosztów.
Na postanowienie Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 26 marca 2013 r. w przedmiocie oddalenia wniosku od kosztów sądowych strona pozwana wniosła zażalenie, zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż Instytut (...) sp. z o.o. jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego,
- naruszenie zasady prawa do sądu opisanej w art. 77 pkt. 2 Konstytucji RP.
W konsekwencji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz zwolnienie pozwanego od ponoszenia kosztów sądowych w całości i dostarczenie wykazu dokumentów niezbędnych do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych.
Jak podkreślił pozwany, w żaden sposób nie uchyla się od przedstawienia Sądowi dowodów na to, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i dlatego wnosił o dostarczenie przez Sąd wykazu dokumentów, które są niezbędne do orzekania w tej materii. Nadto wskazał, iż pozwana spółka boryka się obecnie z problemami finansowymi, w Sądzie Rejonowym w Ostródzie prowadzonych jest kilka spraw przeciwko spółce, a nadto prowadzone są wobec pozwanej spółki liczne postępowania egzekucyjne, nowy prezes zarządu podejmuje działania aby odzyskać pieniądze od swoich dłużników i w ten sposób zaspokoić swoich wierzycieli, a także opłacić postępowania przed Sądami.
W ocenie strony pozwanej nie można nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw - co wynika z Konstytucji, pozwany zaś został pozbawiony możliwości obrony swoich praw na drodze sądowej, ponieważ nie stać go na uiszczenie opłaty procesowej, a „(...) Odmowa zwolnienia strony od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami." (Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku, sygn. akt I Acz 393/92).
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie .
Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności pragnie podkreślić, że niepodziela zarzutu pozwanego, w przedmiocie naruszenia zasady prawa do sądu opisanej w art. 77 pkt. 2 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca jest bowiem stroną pozwaną i na chwilę obecną, by móc kontynuować przedmiotowy proces, pozwany nie ma obowiązku uiszczania jakichkolwiek opłat sądowych. W żaden więc sposób pozwany nie został - jak to wskazywał w zażaleniu - „ograniczany w dostępności do realizacji swoich praw”.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 103 uksc, to przepis ten jednoznacznie stanowi, że „Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie będącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie".
Z powyższego wynika, że do rozstrzygnięcia wniosku osoby prawnej o zwolnienie od kosztów sądowych potrzebne są miarodajne informacje o jej kondycji finansowej i możliwościach płatniczych. Korzyść ze zwolnienia od kosztów ma odnieść strona i to ona powinna w sposób sprawny i wszechstronny przedstawić argumenty na rzecz uwzględnienia wniosku. Strona pozwana takowych informacji Sądowi I instancji nie przedstawiła, wnosząc jedynie, by to Sąd wskazał wykaz dokumentów, które są niezbędne do orzekania w tej materii.
Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskowanie przez pozwanego, by Sąd wskazał wykaz dokumentów niezbędnych, powoduje, że strona obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 103 uksc starała się przerzucić na Sąd. Nic bardziej mylnego. To strona, znając swoją sytuację finansową najlepiej jest zorientowana, jakiego rodzaju dokumenty ją obrazują i winna je Sądowi przedstawić do oceny. Podkreślenia wymaga okoliczność, że rodzaj dowodów zależy od charakteru osoby prawnej oraz od konkretnej sytuacji tej osoby, i w odniesieniu do różnych podmiotów może być inny i dlatego też na stronie ciąży obowiązek przedłożenia dowodów, które przedstawiają jej kondycję finansową. W sytuacji natomiast gdyby Sąd miał jakiekolwiek wątpliwości może zobowiązywać stronę do przedłożenie dodatkowych informacji, natomiast Sąd nie może przejmować za stronę inicjatywy w gromadzeniu materiału dowodowego.
W ocenie Sądu Okręgowego za trafne należało ostatecznie uznać stanowisko Sądu Rejonowego w przedmiocie, że Sąd nie jest władny wskazywać rodzaju dokumentów, jakie powinna przedstawić osoba prawna ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem można i należy od niej, jako profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego i prawnego, a nadto mającego pełnomocnika zawodowego, wymagać odpowiedniego opracowania tego wniosku łącznie z wykazaniem podstawy do zwolnienia.
Na marginesie Sąd pragnie wskazać, że przywołane przez stronę skarżącą orzeczenie SN dotyczy odmiennego stanu faktycznego, a nadto zostało wydane w innym stanie prawnym, dlatego nie można go wprost odnieść przy orzekaniu w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił zażalenie powoda, stosownie do art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.