I PKN 664/98

Wyrok z dnia 11 maja 1999 r. I PKN 664/98 Warunkiem obowiązywania regulaminu zakładowego funduszu świad- czeń socjalnych jest jego uzgodnienie ze wszystkimi organizacjami związko- wymi działającymi w zakładzie pracy (art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w 1996 r.). Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (spra- wozdawca), Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 1999 r. sprawy z powództwa Związku Zawodowego „K.” Zarządu Regionu w G. Komisji Zakładowej przy Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. przeciwko 1. N. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T., 2. Klubowi Sportowemu „G.” przy Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. o zapłatę, na skutek kasacji pozwanej N. Spółki Węglowej SA od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 30 lipca 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od pozwanej N. Spółki Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. na rzecz strony powodowej kwotę 200 (dwieście) zło- tych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 28 października 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Cho- rzowie w części uwzględniającej powództwo Związku Zawodowego „K.” Zarządu Re- gionu w G. Komisji Zakładowej przy Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. zasądził od N. Spółki Węglowej w T. S.A. – Kopalnia Węgla Kamiennego „S.” w T. na rzecz Zak- ładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. kwotę 10.000 zł z odsetkami ustawowymi od 9 sierpnia 1996 r. i obciążył stronę poz- waną określonymi w tym wyroku kosztami sądowymi i kosztami postępowania. 2 Apelację strony pozwanej od powyższego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 30 lipca 1998 r. Z kolei od tego wyroku pozwana N. Spółka Węglowa wniosła kasację do Sądu Najwyższego. Podstawę kasacji stanowił zarzut naruszenia art. 8 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przez niewłaściwe jego zastosowanie. Powołując tę podstawę pozwana NSW-S.A. KWK „S.” wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu na rzecz pozwanej. Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC) stwier- dzając, co następuje: Podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku nie została w kasacji zakwestiono- wana, zresztą zasadnicze fakty są między stronami bezsporne. Przygotowany na 1996 r. w Kopalni Węgla Kamiennego „S.” regulamin Zakładowego Funduszu Świad- czeń Socjalnych nie został uzgodniony z jedną z działających w tej Kopalni zakłado- wych organizacji związkowych, mianowicie z Komisją Zakładową Związku Zawodo- wego „K.”. Komisja ta, nie zgadzając się na proponowany podział środków Fundu- szu, odmówiła podpisania zarówno Regulaminu, jak i precyzujących podział Fundu- szu ustaleń przyjętych w protokole z odpowiedniego posiedzenia Zakładowej Komisji Świadczeń Socjalnych. Pomimo to, powołując się na uzgodnienie Regulaminu z po- zostałymi działającymi w Kopalni zakładowymi organizacjami związkowymi pozwana przekazała w czerwcu 1996 r. kwotę 10.000 zł na rzecz Klubu Sportowego Górnik przy KWK „S.” w T. na dofinansowanie jubileuszu 50-lecia istnienia Klubu. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. orzecze- niem z dnia 21 lipca 1996 r., uznał Dyrektora KWK „S.” za winnego wprowadzenia w życie regulaminu zakładowego świadczeń społecznych na 1996 r. mimo braku jego akceptacji ze strony Komisji Zakładowej Związku Zawodowego „K.”, a więc sprzecz- nie z art. 8 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, i wymierzył mu za to karę nagany. Sąd Wojewódzki w Katowicach w zaskarżonym wyroku podzielił ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, że nieuzgodniony z zakładową organizacją związ- kową zakładowy regulamin funduszu świadczeń socjalnych na 1996 r. nie stwarzał 3 uprawnienia do zadysponowania środkami funduszu przez pozwaną Kopalnię. Taki bowiem regulamin nie spełniał określonego w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (według tekstu jednolitego w Dz.U. z 1996 r., Nr 70, poz. 335) wymogu uzgodnienia podziału środków funduszu ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, przy czym takie samo upraw- nienie organizacji związkowej wynikało również z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Skoro strona pozwana decyzją swego dy- rektora jako administratora Funduszu wydatkowała kwotę 10.000 zł bezprawnie, to zobowiązana jest do zwrotu tej kwoty na rzecz Funduszu, zgodnie z żądaniem poz- wu. Sąd Wojewódzki uznał za niedopuszczalny podniesiony w apelacji strony poz- wanej zarzut, iż należało odmowę akceptacji regulaminu ocenić w kontekście zasad współżycia społecznego. Uzasadniając powołaną w kasacji jej podstawę, strona pozwana przedstawiła trzy argumenty. Po pierwsze, że przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 8 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, praktycznie uniemożliwiałaby uruchomienie środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych pomimo ak- ceptacji zasad rozdziału i specyfikacji poszczególnych wydatków przez wszystkie pozostałe – z wyjątkiem jednej – organizacje związkowe zrzeszające nieporówny- walnie więcej pracowników. Po drugie, konsekwencją oceny prawnej wyroku byłoby uznanie, że pozwana nie powinna dokonywać żadnych wypłat świadczeń losowych, zapomóg itd. z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, co w sytuacji postę- pującego zubożenia pracowników, emerytów i rencistów Kopalni „Siersza” jest nadu- życiem prawa w świetle zasad współżycia społecznego. Po trzecie, podejmując de- cyzję o uruchomieniu wypłat z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych poz- wana miała na względzie przede wszystkim trudną sytuację życiową wieluset pra- cowników/ emerytów i rencistów Kopalni „S.”, znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu Najwyższego przedstawione wyżej argumenty nie są zasadne. Przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, w jego brzmieniu obowiązującym w 1996 r. [...] stwarzał pods- tawę do stanowienia regulaminów jako zakładowego źródła prawa w zakresie zasad przeznaczania środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na poszcze- gólne cele i rodzaje działalności socjalnej oraz zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu. Kwestia zakresu dozwolonej w regulaminie 4 regulacji prawnej nie jest w niniejszej sprawie przedmiotem kontrowersji. Natomiast zagadnienie sporne dotyczy ustalenia struktury kompetencyjnej do stanowienia regulaminu. Wbrew stanowisku wyrażonemu w kasacji unormowanie tego zagadnienia było jednoznaczne. Określony przez kierownika zakładu pracy regula- min miał być uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi. Brak jest ja- kichkolwiek racji do przyjęcia sugestii autora kasacji zmierzającej do tego, ażeby uzgodnienie z zakładowymi organizacjami związkowymi rozumieć jako uzgodnienie nie ze wszystkimi, ale tylko niektórymi takimi organizacjami, z pominięciem na przyk- ład organizacji zrzeszającej relatywnie niewielką część pracowników. Proponowane w kasacji stanowisko jest wyraźnie sprzeczne z regulacją ustawową, która w zakre- sie przedmiotowego upoważnienia zakładowych organizacji związkowych nie zawie- ra żadnych zróżnicowań i nie stwarza podstaw do jakichkolwiek ograniczeń. Warto przy okazji zwrócić uwagę na to, że - stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) - w zakresie praw i interesów zbiorowych, związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowni- ków, niezależnie od ich przynależności związkowej. Jeżeli według regulacji ustawowej, regulamin o którym tu mowa, miał być określony w uzgodnieniu z każdą działającą w zakładzie pracy organizacją związko- wą i kompetencja ta nie została ograniczona żadnymi warunkami, to na gruncie wyk- ładni i zastosowania art. 8 ust. 2 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych bezzasadne jest stanowisko kasacji o konieczności badania, czy brak uzgod- nienia z organizacją związkową nie wynika z takiej postawy tej organizacji, którą można uważać za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Przepis, którego naruszenie kasacja zarzuca, zawiera – jak to wyżej przedstawiono – normatywne określenie struktury kompetencyjnej stanowienia regulaminu zakładowego, bez od- syłania do powoływanej w kasacji klauzuli generalnej. Nie jest przy tym dopuszczalne rozszerzenie zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy na kwestie zasto- sowania innych przepisów prawa materialnego dotyczących zasad współżycia spo- łecznego, skoro podstawa kasacji takiego zarzutu nie zawiera (art. 39311 KPC). Na- wiązując jednakże do przedstawionej w kasacji argumentacji, należy zauważyć, że dla uzasadnienia rzekomego naruszenia zasad współżycia społecznego przez stronę powodową pozwana Kopalnia powołuje się na takie okoliczności (na przykład trudną sytuację życiową pracowników, emerytów i rencistów), które nie dotyczą podstawy faktycznej rozpatrywanego żądania zwrotu na rzecz Funduszu Świadczeń Socjal- 5 nych pieniędzy bezprawnie przekazanych z Funduszu na rzecz klubu sportowego. Z powyższych przyczyn kasacja nie mająca usprawiedliwionej podstawy pod- legała oddaleniu stosownie do art. 39312 KPC. ========================================