I PKN 176/00

Wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r. I PKN 176/00 Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny (art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) pogarsza jego sytuację prawną. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2001 r. sprawy z powódz- twa Alicji M. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w S. o uznanie przeniesienia w stan nieczynny za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 27 października 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania po- zostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 27 października 1999 r. [...] oddalił apelację Alicji M. od wyroku Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy w Starachowicach z dnia 29 czerwca 1999 r. [...], oddalającego jej powództwo o uznanie za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny. Sąd ustalił, że Alicja M., zatrudniona w Szkole Podstawowej [...] w S., otrzy- mała w dniu 31 maja 1999 r. pismo przenoszące ją z dniem 1 września 1999 r. w stan nieczynny w związku ze zmianami organizacyjnymi polegającymi na zmniejsze- niu liczby oddziałów. Od 14 kwietnia 1999 r. powódka korzystała ze zwolnienia lekar- skiego. Alicja M. jest członkiem NSZZ „Solidarność” i członkiem Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wychowania w S. Komisja Zakładowa pismem z dnia 25 maja 1999 r. odmówiła zgody na zastosowanie do powódki art. 20 ustawy z dnia 26 2 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. W roku szkolnym 1999/2000 w pozwanej szkole zmniejszyła się liczba oddziałów o jeden. Powódka ukończyła Wyższą Szkołę Peda- gogiczną w zakresie filologii rosyjskiej o specjalności nauczycielskiej i uczyła języka polskiego. Tego samego przedmiotu nauczały też Zofia S. i Wanda B. Dokonując wyboru nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny pracodawca uwzględnił kieru- nek ukończenia studiów, staż zatrudnienia w zawodzie oraz uzyskiwane oceny pracy. Zofia S., absolwentka polonistyki, jest nauczycielem mianowanym o 32-letnim stażu pracy, wykonującym swoje obowiązki w sposób wyróżniający. Wanda B., z wy- kształcenia polonistka, posiadająca także ukończone kursy w zakresie nauczania początkowego, matematyki w klasach od 1 - 3, zajęć wychowawczo - profilaktycz- nych i uprawniający do prowadzenia wycieczek szkolnych, jest zatrudniona w zawo- dzie od 29 lat, a za wykonywanie obowiązków nauczyciela uzyskała ocenę bardzo dobrą. W ocenie Sądu, przeniesienie powódki w stan nieczynny było uzasadnione i zgodne z przepisami. Pracodawca dokonując tej czynności nie naruszył art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Powołany przepis wymaga zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem będącym działaczem związkowym. Przeniesienie w stan nieczynny nie jest żadną z tych czynności. Konsekwencją przeniesienia w stan nieczynny może być wprawdzie wygaśnięcie stosunku pracy, ale ustanie zatrudnie- nia w takim przypadku jest ustawowym skutkiem upływu czasu, a nie oświadczenia woli pracodawcy. Alicja M. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę narusze- nieprawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, wniosła o uchyle- nie zaskarżonego wyroku i uznanie przeniesienia jej w stan nieczynny za bezsku- teczne, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, w każdym przypadku z zasądzeniem od strony pozwa- nej kosztów zastępstwa procesowego. Sąd błędnie zastosował do niewadliwie usta- lonego stanu faktycznego art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, nie oce- niając go w kontekście ust. 2. Według art. 32 ust. 2 tej ustawy pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej zmienić jednostronnie warun- ków pracy i płacy na niekorzyść pracownika będącego członkiem zarządu zakłado- wej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie jednego roku 3 po jego wygaśnięciu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny należy traktować jako „jednostronne wypowiedzenie przez pracodaw- cę warunków pracy i płacy (tzw. wypowiedzenie zmieniające)”. Przeniesienie w stan nieczynny jest jednostronną zmianą warunków pracy na niekorzyść nauczyciela, któ- rej w stosunku do działacza związkowego nie można dokonać bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej. W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja Alicji M. jest usprawiedliwiona. Art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) chroni trwałość stosunku pracy członka zarządu zakładowej organizacji związkowej poprzez wymóg uzyskania zgody tego zarządu na wypowiedzenie i rozwiązanie stosunku pracy (ust. 1) oraz jednostronną zmianę treści stosunku pracy (warunków pracy i płacy) na niekorzyść pracownika (ust. 2). Przedmiotem ochrony prawnej jest trwałość stosunku pracy, nie- zależnie od podstawy jego nawiązania. Przeniesienie w stan nieczynny jest jednym ze sposobów zmiany stosunku pracy z mianowania. Jest czynnością jednostronną pracodawcy. Zbędne jest przeto, w celu uzasadnienia twierdzenia, że art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych ma zastosowanie do przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny, odwoływanie się do art. 42 KP, dotyczącego zmiany warunków pracy i płacy wynikających z umowy o pracę. Przewidziane w art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczy- ciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) przeniesienie nauczy- ciela w stan nieczynny pogarsza jego sytuację w porównaniu z tą, w jakiej znajdował się wykonując pracę. Decydują o tym nie tyle nawet warunki pracy i płacy w okresie trwania stanu nieczynnego, ile fakt, że po upływie sześciu miesięcy pozostawania w stanie nieczynnym stosunek pracy wygasa. W istocie więc stan nieczynny jest, co do zasady, okresem poprzedzającym ustanie zatrudnienia. Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny uzasadniają bowiem okoliczności planowane na co najmniej najbliż- szy rok szkolny lub trwające przynajmniej przez rok szkolny (zmniejszenie liczby od- działów, zmiana planu nauczania). Wyjątkowo zdarza się, by przyczyny braku możli- wości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, istniejące na początku roku szkolnego, ustały przed jego zakończeniem, a tym bardziej przed upływem sze- 4 ściomiesięcznego okresu pozostawania nauczyciela w stanie nieczynnym. Gdyby jednak nawet pominąć w ocenie korzystności przeniesienia w stan nieczynny skutki upływu czasu, to i tak należy uznać tę czynność na pogarszającą sytuację nauczy- ciela. W okresie stanu nieczynnego słabsza jest stabilizacja zatrudnienia i zwiększo- na dyspozycyjność. Tak np. dyrektor szkoły „przywraca” nauczyciela do pracy nie tylko na zajmowanym, ale także na innym stanowisku, zaś odmowa podjęcia pracy powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy (art. 20 ust. 7 Karty Nauczy- ciela). Pozostaje jeszcze kwestia dyskomfortu psychicznego nauczyciela przeniesio- nego w stan nieczynny (realne prawdopodobieństwo utraty pracy), która to okolicz- ność nie powinna być pomijana przy ocenie korzystności zmiany warunków pracy. Skarżąca była członkiem Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wycho- wania NSZZ „Solidarność” w S. Komisja odmówiła zgody na przeniesienie jej w stan nieczynny. Pomimo to pozwana szkoła dokonała tej czynności. Przeniesienie Alicji M. w stan nieczynny zostało dokonane z naruszeniem art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================