I PKN 122/00

Wyrok z dnia 29 listopada 2000 r. I PKN 122/00 Nieuwzględnienie żądania przywrócenia do pracy i zasądzenie na rzecz pracownika odszkodowania na podstawie art. 45 § 2 KP powinno być poprze- dzone dokonaniem przez sąd pracy ustaleń co do braku możliwości lub niece- lowości przywrócenia do pracy. Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2000 r. sprawy z po- wództwa Bogdana C. przeciwko „B.” Spółce z o.o. w P. o uchylenie kary nagany i przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 września 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Płocku wyrokiem z 16 lutego 1999 r. [...] zasądził od strony pozwanej „B.” Spółki z o.o. w P. na rzecz powoda Bogdana C. kwotę 5.427 złotych wraz z odsetkami tytułem odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę oraz uchylił karę nagany nałożoną na powoda przez pozwanego pra- codawcę 19 lutego 1998 r. Sąd Pracy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Spółce na podstawie umowy o pracę na stanowisku inspektora budowlanego. Z racji zajmowanego stano- wiska pełnił funkcję inspektora nadzoru z ramienia swojego pracodawcy jako inwe- stora (zamawiającego) przy realizacji robót polegających na ociepleniu budynku biu- rowego pozwanej Spółki. W dniu 19 lutego 1998 r. został ukarany karą nagany za naruszenie obowiązków pracowniczych, w szczególności za to, że nie poinformował 2 przełożonych o konieczności ustalenia z wykonawcą robót wskaźników do kosztory- sowania, przyjmując na własną odpowiedzialność ich wysokość, w wyniku czego okazało się, że przyjęte przez niego wskaźniki są niekorzystne dla pracodawcy jako zamawiającego, a bardzo korzystne dla wykonawcy. Ponadto jako przyczynę ukara- nia karą nagany wskazano to, że powód bez zgody kierownika działu technicznego M.M. udzielił wykonawcy zaliczki na pokrycie kosztów prowadzonych robót w wyso- kości 140.000 zł. Powód złożył sprzeciw od kary nagany, jednak pracodawca sprze- ciw odrzucił. Z tych samych względów, dla których ukarano powoda karą porządko- wą, wypowiedziano mu w dniu 4 marca 1998 r. umowę o pracę, wskazując jako przy- czynę wypowiedzenia niewłaściwą dbałość o sprawy finansowe przedsiębiorstwa oraz brak możliwości współpracy w grupie. Sąd Rejonowy uchylił karę nagany nałożoną na powoda, uznając, że ukaranie nastąpiło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 109 § 1 KP. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego – przede wszystkim podzielając wnio- ski opinii biegłego z zakresu budownictwa J.P. - Sąd uznał, że zarzuty stawiane po- wodowi przez pracodawcę, które stanowiły uzasadnienie wypowiedzenia umowy o pracę, są bezpodstawne. Wypowiedzenie umowy o pracę było zatem nieuzasadnio- ne w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Uwzględniając jednak „nastawienie wobec powoda wskazujące, że po przywróceniu powoda do pracy nie byłoby możliwości współpracy między dyrektorem a powodem, Sąd uznał, że przywrócenie powoda do pracy jest niecelowe i na podstawie art. 45 § 2 KP zasądził odszkodowanie w wysokości 3-mie- sięcznego wynagrodzenia”. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z 14 września 1999 r. [...] oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego. Powód zaskarżył ten wyrok w części nie uwzględniającej jego roszczenia o przywró- cenie do pracy, wnosił o jego zmianę i orzeczenie zgodnie z żądaniem. W apelacji zakwestionował zastosowanie przez Sąd Rejonowy art. 45 § 2 KP, podnosząc, że ewentualne przywrócenie go do pracy nie musi oznaczać współpracy z dotychcza- sowymi przełożonymi – Z.P. i M.M. - ponieważ osoby te nie pełnią już funkcji kierow- niczych. Przywrócenie do pracy – zgodnie z żądaniem zgłoszonym w pozwie – stwo- rzyłoby powodowi możliwość negocjowania z nowym właścicielem zakładu pracy wa- runków dalszego zatrudnienia lub rozwiązania umowy o pracę według zasad zwol- nień grupowych z wykorzystaniem świadczeń z tzw. pakietu socjalnego. Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności 3 „uruchomienia trybu art. 45 § 2 KP i zasądzenia odszkodowania” w miejsce żądane- go przez powoda przywrócenia do pracy. Przyjęty przez Sąd Rejonowy jako przyczy- na zasądzenia odszkodowania „brak możliwości jakiejkolwiek współpracy między dyrektorem pozwanego zakładu pracy i powodem” został – w ocenie Sądu Okręgo- wego – potwierdzony „w pewnym sensie” w apelacji, w której wskazuje się z nazwi- ska Z.P. i M.M. jako dwóch przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi trudno byłoby współpracować powodowi. „W świetle oświadczenia pełnomocnika pozwanego (wbrew twierdzeniom apelacji) obydwaj wyżej wymienieni przedstawi- ciele kierownictwa pozwanego pracodawcy zmienili co prawda zajmowane stanowi- ska ale nadal piastują kierownicze funkcje. Tym samym argumenty powoda przed- stawione w uzasadnieniu apelacji nie odpowiadają prawdzie.” W ocenie Sądu Okrę- gowego „całokształt materiału dowodowego wskazuje, iż dalsza współpraca powoda z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją powód. Jako podstawy kasacji skarżący wskazał: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i nie- właściwe zastosowanie art. 45 § 2 KP w świetle zebranego w sprawie materiału do- wodowego, 2) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 KPC, „wobec braku wskazania przez Sąd ustalonych faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł uznając, iż w sprawie niniejszej istnieją podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP, a także dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i uwzględnienie w całości powództwa (o przywrócenie do pracy), ewentualnie „o uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie Sądowi pierwszej instancji sprawy do rozpoznania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Podstawą oddalenia powództwa o przy- wrócenie do pracy i zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania na podstawie art. 45 § 2 KP była ocena Sądu Rejonowego dotycząca niecelowości przywrócenia go do pracy ze względu na „nastawienie wobec powoda wskazujące, że po przywróceniu do pracy nie byłoby możliwości współpracy między dyrektorem a powodem”. Ocena ta – wyrażona w końcowej części uzasadnienia wyroku Sądu Pracy [...] - nie została 4 odniesiona do konkretnych ustaleń faktycznych, w szczególności do tego, na czym polega i z czego wynika „nastawienie wobec powoda”, o jakie „nastawienie” chodzi, co (czyje zachowanie) było jego przyczyną, kto swoim zawinionym działaniem do- prowadził do sytuacji, w której brak jest możliwości dalszej współpracy stron, a także z którym (którymi) z przełożonych powoda nie istniałaby możliwość jego dalszej współpracy w razie przywrócenia do pracy. W apelacji powód podniósł zarzuty odno- szące się do przedstawionej wcześniej oceny Sądu Pracy co do zastosowania art. 45 § 2 KP, wskazując na to, że jego dotychczasowi przełożeni nie pełnią już funkcji kie- rowniczych, a zatem – jak należy się domyślać – nie musiałby po przywróceniu do pracy współpracować z nimi. Sąd Okręgowy nie ustosunkował się we właściwy spo- sób do tej argumentacji powoda zawartej w apelacji, choć wymagała ona odpowied- nich ustaleń faktycznych i oceny materialnoprawnej tych ustaleń. Powołanie się przez Sąd Okręgowy na „oświadczenie pełnomocnika pozwanego” (nie wiadomo, kiedy i w jakiej formie złożone, albowiem strona pozwana nie wniosła odpowiedzi na apelację ani żadnego innego pisma procesowego w toku postępowania apelacyjnego zawierającego ustosunkowanie się do zarzutów apelacji, protokół zaś rozprawy apelacyjnej nie zawiera adnotacji co do treści oświadczeń pełnomocnika strony poz- wanej składanych w czasie rozprawy odnoszących się do omawianej kwestii) nie może zastąpić dowodu, zwłaszcza gdy sporny między stronami – a więc wymagający dowodu (art. 227 KPC) - okazał się fakt braku możliwości dalszej ich współpracy i w związku z tym niecelowości przywrócenia powoda do pracy. Sąd drugiej instancji zaakceptował ocenę Sądu pierwszej instancji co do moż- liwości zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 45 § 2 KP, mimo że ocena ta nie była oparta na ustaleniach faktycznych odnoszących się do przesłanek zastosowania wskazanego przepisu (co do braku celowości przywrócenia powoda do pracy), a po- wód w apelacji wyraźnie kwestionował podstawy faktyczne takiej oceny. Nie sposób zgodzić się z wywodem zawartym w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego co do tego, że fakt braku możliwości jakiejkolwiek współpracy z dyrektorem pozwanego zakładu pracy potwierdza sama apelacja, w której wskazuje się z nazwiska dwóch przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi trudno byłoby współpracować powodowi. Przede wszystkim z treści uzasadnienia apelacji nie można wyinterpreto- wać przyznania przez powoda faktu braku możliwości jakiejkolwiek współpracy po- między nim a dyrektorem, które mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia, że fakt ten nie wymaga dowodu jako przyznany w rozumieniu art. 229 KPC. Ponadto nie wia- 5 domo, czy osoby wymienione przez powoda z nazwiska w apelacji były tym dyrekto- rem pozwanego zakładu pracy, o którym wspomniano w uzasadnieniu Sądu Rejono- wego. Powołując się ogólnikowo na to, że „całokształt materiału dowodowego wska- zuje, iż dalsza współpraca powoda z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”, Sąd Okręgowy nie wskazał, o jakie dowody w tym przypadku chodzi, skoro Sąd Rejono- wy w istocie rzeczy nie prowadził na tę okoliczność postępowania dowodowego, a jego ocena była arbitralna. W tych okolicznościach uzasadniony okazał się zawarty w kasacji zarzut naru- szenia art. 45 § 2 KP, albowiem w świetle dokonanych ustaleń faktycznych (a wła- ściwie ich braku) ocena, że przywrócenie powoda do pracy byłoby niecelowe, jest pochopna i przedwczesna, a przez to bezpodstawna. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC jest niesłuszny o tyle, o ile odnosi się do braku wskazania przez Sąd Okręgowy, dlaczego „odmówił wiarygodności i mocy do- wodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Ocenie pod kątem wiary- godności i mocy dowodowej nie podlegają oświadczenia (zarzuty, argumenty) stron, lecz dowody przeprowadzone w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępo- wania cywilnego (w tym np. dowód z przesłuchania stron). Pomijając wątpliwości związane z tym, czy naruszenie art. 328 § 2 KPC, regulującego materię konstrukcji uzasadnienia wyroku, może mieć kiedykolwiek istotny wpływ na wynik sprawy w ro- zumieniu art. 3931 pkt 2 KPC i w związku z tym stanowić skuteczną podstawę kasa- cyjną, stwierdzić należy – co zostało już wcześniej podniesione – że uzasadnienie Sądu Okręgowego rzeczywiście nie zawiera wskazania ustalonych faktów, które Sąd ten uznał za udowodnione, oraz dowodów, na których Sąd się oparł, uznając, że w sprawie istnieją podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39313 § 1 KPC i art. 108 § 2 KPC w związku z art. 39319 KPC. ========================================