II UKN 555/99

Wyrok z dnia 23 maja 2000 r. II UKN 555/99 Nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut naruszenia prawa ma- terialnego w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie rozpoznał sprawy meryto- rycznie, lecz uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył. Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2000 r. sprawy z wniosku Jó- zefa D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wzrost emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, na skutek kasacji wnioskodaw- cy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lipca 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 12 maja 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. odmówił przyznania wnioskodawcy Józefowi D. wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 20 kwiet- nia 1999 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca od 3 lutego 1991 r. jest uprawniony do wcześniejszej emerytury. Świadectwa pracy stwierdzające wykonywanie pracy w szczególnych warunkach złożył w 1996 r. Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) do emerytury nie przysługują wzrosty z tego tytułu, zatem nie ma podstaw do uwzględnienia żąda- nia. W apelacji od tego wyroku wnioskodawca zarzucił, że zmiana przepisów nie 2 może pozbawić go prawa nabytego. Wyrokiem z dnia 7 lipca 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i umorzył postępowanie w sprawie. Sąd Apelacyjny ustalił, że po złożeniu przez wnioskodawcę w dniu 22 marca 1996 r. świadectw pracy stwierdzają- cych wykonywanie pracy w szczególnych warunkach organ rentowy w kwietniu 1996 r. wydał decyzję odmawiającą przyznania wzrostu z tego tytułu. Kolejne dwa wnioski wnioskodawca złożył 9 lutego 1998 r. i 20 kwietnia 1998 r. , po rozpoznaniu których organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z dnia 12 maja 1998 r. Postępowanie przed organem rentowym było bezprzedmiotowe, ponieważ wnioskodawca nie przedłożył nowych dowodów. Nie zaszły zatem okoliczności, o których mowa w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Złożenie wniosku w tej samej sprawie obligo- wało organ rentowy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania stosownie do 105 § 1 KPA w związku z art. 95 ustawy o z. e. p. Dokonanie przez Sąd pierwszej instan- cji kontroli decyzji, która nie powinna być wydana, było nieprawidłowe. Sąd ten powi- nien uchylić decyzję i umorzyć postępowanie. Przepisy KPC nie zawierają regulacji w tym przedmiocie, należało zatem zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 KPA. Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawy kasacji naruszenie prawa materialnego - art. 76, 99 i 110 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz naruszenie przepisów pos- tępowania - art. 138 § 1 w związku z art. 105 KPA, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i prze- kazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że żądanie wzrostu emerytury powinno być uwzględnione na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy powołanej w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Umorzenie pos- tępowania było sprzeczne z powołanymi przepisami KPA , bowiem decyzja z kwiet- nia 1996 r. nie uprawomocniła się, gdyż nie została wnioskodawcy doręczona, a po- nadto decyzja ta nie dotyczyła przyznania wzrostu emerytury. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut naruszenia prawa material- 3 nego w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie rozpoznawał sprawy merytorycznie, lecz uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył. Umorzenie postę- powania następuje na podstawie art. 355 § 1 KPC, jeżeli wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Skoro wyrok nie może być wydany, nie stosuje się przepisów prawa materialnego. Nie można zatem mówić o naruszeniu tych przepi- sów. Można natomiast kwestionować zasadność umorzenia postępowania. W tym zakresie podniesiony w kasacji zarzut jest uzasadniony. Wskazując jako podstawę prawną umorzenia postępowania przepisy art. 105 § 1 i 138 § 1 pkt 2 KPA Sąd Ape- lacyjny powołał się na przepis art. 95 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich. Przepis ten stanowi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Przepis ten daje pierwszeństwo przepi- som ustawy przed przepisami KPA. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o z. e . p., postę- powanie wszczyna się na podstawie wniosku i w załatwieniu wniosku organ rentowy wydaje decyzję na podstawie art. 90 ust. 1. Przepis art. 80 ust. 1 przewiduje ponow- ne ustalenie prawa do świadczeń, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub zostaną ujawnione nowe okolicz- ności. Daje on podstawę do składania wniosków o ponowne ustalenie prawa do świadczeń. Rozpoznając taki wniosek organ rentowy bada czy odpowiada on warun- kom określonym w tym przepisie. Jeżeli organ rentowy uzna, że we wniosku nie wskazuje się nowych dowodów ani nowych okoliczności, odmawia ponownego usta- lenia prawa do świadczeń, wydając decyzję takiej treści. Od takiej decyzji przysługuje zainteresowanemu odwołanie na zasadach ogólnych. Skoro ta kwestia została uregulowana przepisami ustawy o z. e. p., nie było podstawy do stosowania przez organ rentowy art. 105 § 1 KPA. Zastosowanie tego przepisu przez Sąd Apelacyjny było błędne. Błędne jest także stanowisko, że Sąd pierwszej instancji powinien był uchylić decyzję i umorzyć postępowanie na podsta- wie art. 138 § 1 pkt 2 KPA. Zgodnie z art. 459 KPC w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy KPC. Przepis art. 47714 KPC nie daje podstaw do uchylenia przez sąd pierwszej instancji decyzji organu rentowe- go, a sąd drugiej instancji może z mocy art. 47714a KPC uchylić decyzję i sprawę przekazać organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Przepis ten nie jest podstawą prawną umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania w sprawie z 4 zakresu ubezpieczeń społecznych może nastąpić tylko w okolicznościach określo- nych w art. 47713 KPC i na zasadach ogólnych określonych w art. 355 § 1 KPC, zgodnie z którym orzeczenie zapada w formie postanowienia a nie wyroku. Okolicz- ności, o których mowa w tych przepisach, nie wystąpiły w niniejszej sprawie. Kolejnym błędem było powołanie się na zakończenie sprawy prawomocną de- cyzją bez sprawdzenia, czy decyzja ta się uprawomocniła. Jeżeli decyzja nie została wnioskodawcy doręczona, określony w art. 4779 § 1 KPC termin nie rozpoczął biegu i odwołanie w niniejszej sprawie należało traktować jako odwołanie od pierwszej decy- zji. Natomiast jeżeli pierwsza decyzja jest prawomocna, decyzję z dnia 12 maja 1998 r. należało traktować jako odmawiającą ponownego ustalenia wysokości świadczeń i przy rozpoznaniu odwołania badać prawidłowość tej odmowy. Uznając, że umorzenie postępowania nastąpiło z naruszeniem powołanych przepisów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 KPC uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. ========================================