II UKN 386/99

Wyrok z dnia 28 marca 2000 r. II UKN 386/99 Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna, przy pomocy własnego środka transportu, bez nadzoru ze strony zamawiają- cego i bez wymagania osobistego świadczenia pracy, nie mają charakteru czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat materialny i są rea- lizowane w ramach starannego działania, a więc w ramach umowy zlecenia (art. 734 i następne KC), a nie umowy o dzieło (art. 627 KC). Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2000 r. sprawy z wniosku Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Z. przeciw- ko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o składki ubezpieczenio- we, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lutego 1999 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od wnioskodawcy Państwowego Gospodarstwa Leśnego-Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Z. na rzecz organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. kwotę 2250 zł (dwa tysiące dwieście pięćdziesiąt) tytu- łem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 4 lutego 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację Państwowego Gospodarstwa Leśnego, Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Z. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 8 października 1998 r. [...], oddalającego odwołanie tegoż Gospodarstwa od de- cyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. wymierzającej składki na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 1995 r. do grudnia 1996 r. 2 W ocenie Sądu drugiej instancji, trafnie przyjęto, że umowy zawieranie przez Gospodarstwo, a dotyczące zrywki drewna, miały charakter umów zlecenia (umów o świadczenie usług), nie zaś umów o dzieło, co uzasadnia wymierzenie właściwych składek na ubezpieczenie społeczne. Podstawa wymiaru składek – według Sądu – również została określona prawidłowo, bowiem w pojęciu dochodu, o którym mowa w § 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wy- sokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68 poz. 330 ze zm.), mieszczą się także koszty uzyskania przychodu „w rozumieniu prawa podatkowego”. Powyższy wyrok zaskarżyło kasacją Nadleśnictwo Z. – statio fisc Skarbu Pań- stwa – i zarzucając naruszenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię i nie- właściwe zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego dot. umów zlecenia i umów o dzieło” oraz naruszenie przepisów postępowania „przez odmowę przeprowadzenia zawnioskowanego przez wnoszącego kasację dowodu z opinii biegłego”, wniosło o uchylenie „zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu” lub też o ich zmianę i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. W uzasadnieniu kasacji skarżący odniósł się do charakterystyki umów o dzieło – art. 627 KC – przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny (w zestawieniu z charakterystyką umów zlecenia), wskazując, że umowy zawierane z rolnikami pod- legającymi ubezpieczeniu rolniczemu przez Nadleśnictwo w przedmiocie zrywki i wywozu drewna z lasu, były umowami o dzieło, nie zaś umowami zlecenia. W odpowiedzi na kasację, organ rentowy wniósł o jej odrzucenie jako niedo- puszczalnej (przedmiotem sprawy było ustalenie prawidłowości określenia podstawy wymiaru składek) – art. 393 pkt 5 KPC – lub oddalenie, jako pozbawionej usprawied- liwionej podstawy. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 393 § 1 pkt 5 KPC kasacja jest przedmiotowo wyłączona w sprawach o określenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, pojęcie to zaś nie budzi wątpliwości prawnych na tle prze- pisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., określającego mię- dzy innymi, wysokość i podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pra- 3 cowników, a także osób wykonujących prace na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, wskazując szczegółowo jakie dochody nie stanowią podstawy wy- miaru składek na ubezpieczenie społeczne, a także stanowi taką podstawę w przy- padku osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlece- nia. W sprawie, której przedmiotem jest określenie podstawy wymiaru składek (zbadanie jakie dochody wpływają na wysokość składki) – kasacja nie przysługuje. Nie oznacza to jednak wyłączenia kasacji w sprawach, których przedmiotem jest ob- jęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego odpowiedniego rodzaju. Jeżeli przedmiotem sprawy jest kwalifikacja prawna wykonywanych czynności (ocena czy czynności te wykonywane są na podstawie umowy zlecenia, umowy o pracę, czy umowy o dzieło), czego pochodną jest ustalenie obowiązku uiszczenia odpowiednich składek ubezpieczeniowych, kasacja jest przedmiotowo dopuszczalna (tak też w po- stanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1999 r., II UZ 69/99 jeszcze niepubli- kowanym). Z tych przyczyn wniosek o odrzucenie kasacji zawarty w odpowiedzi organu rentowego na ten środek prawny nie jest uzasadniony. Przechodząc do kasacji, również wstępnie trzeba wskazać, że Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), jest więc związany wskaza- nymi podstawami i kierunkiem wniosków. W sytuacji więc gdy kasacja nie zarzuca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC), lub też gdy zarzut taki jest nieuzasadniony, Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 39315 KPC). W rozpoznawanej sprawie jedyną podstawą kasacji, poddającą się ocenie, jest zarzucane naruszenie prawa materialnego – art. 627 KC, poprzez przypisanie czynnościom polegającym na zrywce drewna, cech umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług), nie zaś umowy o dzieło. Pozostałe przepisy przytoczone w uza- sadnieniu kasacji, miały wspierać zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu (art. 637, 638 KC). Kasacja nie zawiera natomiast sprecyzowanego zarzutu narusze- nia przepisów prawa procesowego, co oznacza, że wiążący jest stan faktyczny sta- nowiący podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Te ustalenia faktyczne, to okreś- lenie przez Sąd sposobu wykonywania zadań przy dokończeniu zrywki drewna, jego przemieszczaniu do oznakowanych miejsc i układaniu w pryzmy, przy posługiwaniu się własnymi środkami transportu, bez nadzoru ze strony Nadleśnictwa (brak list 4 obecności), nie określenie przez zamawiającego sposobu wykonywania pracy i bez wymagania osobistego świadczenia przez zrywkarza. Przytoczone cechy dały pods- tawę do kwalifikowania zawartych ustnie umów jako umów zlecenia, nie zaś umów o dzieło. Według art. 627 KC przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowią- zuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodze- nia. Wobec tej definicji trafnie Sąd wskazał, że dzieło może mieć charakter mate- rialny lub niematerialny, musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym potrzebom zamawiającego. Umowa taka jest bez wątpienia umową rezultatu, co od- różnia ją od umowy zlecenia (art. 734 i następne KC) oraz od umowy o świadczenie usług (art. 750 KC). Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, podlegający ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady (art. 637 KC – upraw- nienia z tytułu rękojmi), były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów zlecenia (umów o świadczenie usług). Rodziło to obowiązek ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, Nr 65, poz. 339 ze zm.), co trafnie przyjął Sąd Apelacyjny. Z tych wszystkich względów, gdy wskazana podstawa kasacji nie została wy- kazana, należało orzec o jej oddaleniu po myśli art. 39312 KPC. O kosztach orzeczo- no po myśli art. 98 KPC uwzględniając taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej (radcy prawnego). ========================================